“Kung may isang pagkakamali lang ako, baka mawala na ang lahat.”

Hindi ko alam kung paano nagsimula ang lahat, pero narito ako ngayon, si Marielyn Yel Aguirre, nakatayo sa gitna ng siyudad ng Maynila, palihim na nanginginig habang hawak ang timba at mop, handang linisin ang lumang CR ng kumpanya. Sa Leyte, ang mga umaga ay tahimik — manok, motor, at ang simoy ng hangin sa bukirin. Dito sa Maynila, walang tigil ang busina, sigawan, yabag ng mga nagmamadaling tao. Kahit nakaupo sa jeep papunta sa inuupahan kong bed space, nanginginig pa rin ang kamay ko, hindi dahil sa lamig kundi dahil sa bigat ng araw at responsibilidad na dala ko sa bulsa: resibo mula sa botika, dalawang kahon ng gamot para kay Tatay, at ang ballpen note ng doktor: Magpa-exray kayo. Kailangan nating makita kung lumalala na.

Huling bilin ni Nanay sa tawag kagabi: “Anak, ingat ka diyan. Huwag kang papatol sa mga taong mapagmataas. Magdasal ka lang para kay Tatay.” “Opo, Nay,” sagot ko, pinipigilan ang luha. Sa bawat hakbang ko patungo sa Delapenya Holdings, dala ko ang kanyang mga salita: Kapit lang tayo. Kapit.

Pagpasok ko sa lobby, matayog ang salamin, mabango ang aircon. Parang hindi ako bagay sa simpleng blouse at slacks na pinlantsa ko lang mula sa ukay. Huminga ako ng malalim, tumingin sa relo. 7:42 a.m. Bawal ma-late. Sa reception, ngumiti si Kuya Gelo. “Intern po ako, Marielyn Aguirre.” Maayos ang tono niya, parang kuya na handang umalalay sa bagong empleyado.

Pag-akyat sa elevator, kasabay ko ang mga empleyadong naka-blazer, kumikislap ang ID sa liwanag. Pagbukas ng pinto sa operasyons floor, bumungad ang mahabang hallway na puno ng cubicle at glassrooms. Sa tabi ng printer, nakangiti si Kiara Lontok, kapwa intern, kauna-unahang kausap ko sa group email. “Hello,” ang kaya ko lang sabihin, pilit tinatago ang kaba.

Hindi pa man nakaka-reply si Yel, may matinis na boses na pumagitna sa usapan. Si Ma’am Sabrina, operations manager, mataas ang takong, corporate tress, lipstick matapang. Ang mata niya parang kayang himayin ang pagkatao mo sa isang tingin. “Intern ka. Learn to be useful,” sabi niya sa akin habang iniaabot ang folder ng 50 copies na kailangang i-print, stapled, sorted by department. Nang sumunod sa printer, ramdam ko ang bigat ng presensya niya, parang bawat pagkakamali ko ay puwedeng sumabog na bomba.

Sa unang linggo, halos hindi ako nakaupo. Paulit-ulit na print request, staple, clip, deliver. May mga pagkakataon na parang natutunaw ako sa init ng mata ni Sabrina, sa kontroladong galit niya, at sa mga pabulong na komento ni Tristan, Chief Finance, sa glassroom. Isang iglap, may envelope na dumating sa mesa ni Sabrina. Binuksan niya, biglang nag-iba ang kulay ng mukha niya, hinigpitan ang hawak sa papel. “You didn’t see anything. Understood?”…. Ang buong kwento!⬇️ sabi niya sa messenger. Ang simpleng pangyayaring iyon, bumuhos ang kaba sa katawan ko.

Sa gitna ng gulo, tawag mula sa probinsya. “Anak, si Tatay ayaw kumain, nilalagnat pa rin. Dalhin na natin sa city hospital.” Napakabigat sa dibdib ko. Wala akong pamasahe, wala akong pambayad sa gamutan kung iiwan ko ang internship. Ngunit sa pagitan ng dalawang mundo — opisina at probinsya — kailangan kong tumayo. “Nay, gagawan ko ng paraan,” bulong ko sa telepono, pinipigilan ang pag-iyak.

Isang araw, VIP visit sa opisina. Lahat praning, lalo na si Ma’am Sabrina. May hawak na checklist, sigaw sa gitna ng floor: “Today no mistakes, no excuses. If you can’t keep up, don’t be here.” Tumahik ang lahat, habang ako’y nakatago sa likod ng printer station, pilit hindi mapansin. Ngunit sa bawat hakbang, sa bawat papel na inaabot ko, naramdaman ko ang init ng tingin ng mga mata niya — kontrolado, mabilis, tila may hinahabol na oras at resulta.

Biglang may nangyari. “Where is the inventory summary?” matalim na tanong. Napalunok ako. “Ma’am, ito po yung pinapa-print ni Ate Rona.” Binuklat niya ang folder, sumabog ang tingin niya. “This is incomplete. You embarrassed me. Yell, you’re supposed to be useful.” Halos mabasag ang loob ko sa tuwing naririnig ang mga salitang iyon. Ngunit iniisip ko si Tatay, ang allowance, ang pangakong binitiwan sa Nanay. Hindi ko puwedeng pabayaan ang sarili ko.

Tinawag siya ni Sir Nards para sa lumang wing. CR na barado, dumi, VIP inspection sa paligid. “Intern ka. Learn to serve. Kung ayaw mo madumihan, umuwi ka sa probinsya,” malamig ang utos ni Ma’am Sabrina. Halos lamig sa buto, ngunit pinilit kong humakbang, dala ang mop, timba, gloves, at maliit na bote ng disinfectant. Ang puso ko, nag-uumpisa nang tumibok nang matatag.

Sa bawat pahid ng mop sa sahig, sa bawat hawak sa timba, natutunan kong ang tunay na trabaho ay hindi lang tungkol sa papel at printer. Ito ay tungkol sa pagtayo kahit sa putik, kahit sa kaba, kahit sa takot. Habang nililinis ko ang CR, iniisip ko si Tatay sa probinsya, nakasubsob sa higaan, nilalagnat, ngunit umaasa sa akin. Sa bawat hakbang at bawat galaw, dala ko ang pangakong iyon: gagawan ko ng paraan.

Pagkatapos ng shift, natutunan kong ang mundo ng Maynila ay parang jungle. Masalimuot, puno ng presyon, pero kung titibayin mo ang sarili, may liwanag pa rin sa dulo. Ang internship ko, puno ng kaba at tensyon, ay nagiging eskwelahan ng tapang at responsibilidad. Sa unang araw na ito, si Yel, intern mula Leyte, natutunan ang isang mahigpit na leksyon: sa pagitan ng dalawa, ang buhay ng pamilya ko sa probinsya at ang disiplina sa Maynila, pipiliin ko ang parehong mundo. Hindi madali, ngunit kailangan kong tumayo, kahit nanginginig, kahit basag ang loob.

At sa bawat patak ng pawis at bawat galaw ng mop sa lumang CR, naramdaman ko: kaya ko ito. Para kay Tatay, para sa Nanay, at para sa sarili kong pangarap. Sa huli, natutunan kong ang katatagan ay hindi nasusukat sa laki ng lungsod, kundi sa tibay ng puso at sa pangakong hindi ka bibitiw.

Sa gabing iyon, sa maliit kong bed space, ramdam ko ang pagod, kaba, at takot. Ngunit may bagong sigla. Alam ko, bukas, haharapin ko uli ang araw sa Maynila, dala ang tapang, disiplina, at pangakong binitiwan sa pamilya. At sa unang pagkakataon, naramdaman ko, kahit maliit ako sa mundo ng korporasyon, may lugar ako, may silbi ako, at may lakas akong tumayo.

Kaya sa gitna ng ingay, busina, at yabag ng Maynila, sa puso ko, tahimik ngunit matatag ang tinig: Kaya ko ito. Para sa pamilya ko. Para sa sarili ko.