Ang Panibagong Sigwa sa Pulitika ng Pilipinas

Sa bawat sulok ng kapuluan, mula sa mga kapehan hanggang sa mga opisina, muling umiinit ang usapan tungkol sa pananagutan at katarungan. Hindi maikakaila na ang mata ng bayan ay nakapako ngayon sa opisina ng Pangalawang Pangulo. Sa gitna ng ingay ng pulitika, isang tinig ang umalingawngaw na tila nagbigay ng bagong direksyon sa laban para sa transparency—ang tinig ni Dr. Sylvia Estrada Claudio.

Si Dr. Claudio ay hindi isang tipikal na pulitiko na sanay sa mga grandstanding o pagpapapogi sa media. Siya ay isang respetadong doktor, isang miyembro ng civil society na nagpasya na tama na ang pananahimik. Siya ay isa sa mga complainant na naghain ng kasong Plunder laban kay Vice President Sara Duterte sa Office of the Ombudsman. Ang kanyang pahayag ay simple ngunit tumatarak: “Hindi ako magpa-file ng kaso na nakakahiya.”

Ang mga salitang ito ay hindi lamang pagpapakita ng kumpiyansa; ito ay isang hamon. Isang hamon sa sistema, isang hamon sa akusado, at isang hamon sa bawat Pilipino na kilatisin ang katotohanan. Ngunit sa likod ng matapang na pahayag na ito ay isang masalimuot na prosesong legal at pulikal na puno ng patibong, teknikalidad, at mga estratehiyang maaring magpalusot sa sinuman sa bitag ng hustisya.

Ang Ebidensyang “Hindi Nakakahiya”

Bakit nga ba ganun na lamang ang lakas ng loob ni Dr. Claudio? Sa isang panayam, nilinaw niya na bagamat hindi siya abogado, ang kanyang basehan ay ang mga dokumento at testimonya na lumabas mismo sa mga pagdinig ng Kongreso. Sinubaybayan niya, tulad ng marami sa atin, ang serye ng mga hearing tungkol sa confidential funds.

Para sa karaniwang mamamayan, ang usapin ng confidential funds ay tila isang malabong konsepto. Ngunit nang himayin ito sa Kongreso, lumabas ang mga detalyeng mahirap balewalain. Ang mabilis na pag-ubos ng pondo, ang kawalan ng malinaw na liquidation, at ang tila pag-iwas ng Bise Presidente na sagutin ang mga direktang tanong ay naging mitsa ng hinala.

Ayon kay Dr. Claudio, sinangguni nila ang mga abogado at masusing pinag-aralan ang mga ebidensya. “We looked at the documents that came out of the committee hearings,” aniya. Ang kanyang paninindigan ay malinaw: kung mahina ang ebidensya, bakit pa siya mag-aaksaya ng oras at ilalagay ang kanyang pangalan sa alanganin? Ang paghahain ng kasong Plunder—isang kasong walang pyansa at may parusang habambuhay na pagkakakulong—ay hindi laro. Ito ay seryosong akusasyon na nangangailangan ng seryosong basehan.

Ang hamon ni Dr. Claudio kay VP Sara ay simple: Kung talagang inosente, harapin ang kaso. Huwag ituring na “political stunt” ang paghahangad ng taong bayan ng kaliwanagan. Ang pag-iwas sa tanong at pagtatago sa likod ng mga teknikalidad ay lalo lamang nagpapalakas sa hinala na mayroong itinatago.

Ombudsman vs. Impeachment: Ang Labanan ng Numero

Dito pumapasok ang isang mahalagang aspeto na kailangang maintindihan ng publiko: ang pagkakaiba ng kasong isinampa sa Ombudsman at ang usapin ng Impeachment sa Kongreso.

Sa Ombudsman, ang laban ay paramihan at patibayan. Ayon sa mga ulat, hindi lamang iisang grupo ang nagsampa ng reklamo. Nariyan ang mga grupo ng abogado, mga lider-simbahan, mga magsasaka, at mga manggagawa. Ang bawat reklamong inihahain sa Ombudsman ay “counted” o bibilangin. Walang limitasyon kung ilang kaso ng Plunder o graft ang pwedeng isampa laban sa isang opisyal. Kung may sampung grupo ang magsasampa, sampung kaso ang kailangang harapin at sagutin. Ito ang bangungot na kinakaharap ngayon ng kampo ng Bise Presidente sa legal na aspeto.

Subalit, ibang usapan naman pagdating sa Impeachment. Ito ang larangan ng pulitika kung saan ang numero ng boto at teknikalidad ang naghahari. Sa Pebrero, inaasahang muling magkakaroon ng pagkakataon na maghain ng impeachment complaint. Ngunit may isang tuntunin na nagsisilbing proteksyon—o minsan ay ginagamit na sandata—ng mga pulitiko: ang “One-Year Bar Rule.”

Ang “Trojan Horse” o Pekeng Complainant

Ang One-Year Bar Rule ay nagsasaad na sa loob ng isang taon, isang impeachment complaint lamang ang maaring tanggapin at dinggin ng Kongreso laban sa isang opisyal. Kapag may naunang natanggap na reklamo, ibabasura na ang lahat ng mga susunod, gaano man katibay ang ebidensya ng mga ito.

Dito ngayon umiikot ang matinding pangamba ng mga lehitimong complainant. May mga ugong-ugong na posibleng gamitin ng kampo ni VP Sara o ng kanyang mga alyado ang estratehiyang ito. Ang plano? Magtanim ng isang “fake complainant” o isang taong maghahain ng mahina at walang kwentang impeachment complaint bago pa man makapaghain ang mga lehitimong grupo.

Isipin ninyo ang senaryong ito: Sa unang araw ng filing sa Pebrero, isang hindi kilalang tao ang biglang magsusumite ng reklamo laban kay VP Sara. Dahil “first in time,” ito ang tatanggapin ng Secretary General ng Kamara. Kapag dininig ito, dahil sadyang ginawang mahina at walang laman, madali itong ibabasura ng committee. Ang resulta? Dahil may “nadinig” nang reklamo, ligtas na si VP Sara sa anumang impeachment complaint sa loob ng susunod na isang taon. Ang mga tunay na kaso na may matitibay na ebidensya, tulad ng hawak ng grupo nina Dr. Claudio, ay mapipilitang maghintay sa kangkungan.

Ito ang tinatawag na “Trojan Horse” strategy—isang regalo na akala mo ay kalaban, pero sa totoo lang ay proteksyon pala. Ito ang dahilan kung bakit nagmamadali at nag-aalala ang mga civil society groups. Ito ay isang karera laban sa oras at laban sa panlilinlang.

Ang Multo ng Nakaraan sa Senado

Hindi natin maiaalis ang pagdududa ng taong bayan sa proseso ng Kongreso at Senado. Sariwa pa sa alaala ng marami ang mga nangyari noong mga nakaraang taon. Nariyan ang mga pangalan nina Senator Chiz Escudero at Senator Joel Villanueva na nabanggit sa diskusyon.

Ang pagkakabasura ng mga kaso laban kay Senator Villanueva sa Ombudsman noon ay nag-iwan ng mapait na lasa sa bibig ng mga naghahanap ng hustisya. Ang mga teknikalidad at ang biglaang “pagkalimot” o pagkawala ng mga kaso ay tila naging normal na bahagi na ng ating sistema. Ang tanong ngayon: Mauulit ba ito kay Sara Duterte?

Ang papel ng Senado ay kritikal sakaling umusad ang impeachment. Sila ang magsisilbing hurado. Ngunit kung ang mga hurado ay may bahid din ng pulitika o may mga utang na loob na pinangangalagaan, paano makakamit ang patas na paglilitis? Ang salitang “forthwith” o “kaagad” na naging sentro ng debate noon ay nagpapakita kung paano pwedeng paglaruan ang interpretasyon ng batas para paboran ang mga nasa kapangyarihan.

Ang Lakas ng Civil Society: Boses ng Pagbabago

Sa kabila ng mga takot at pangamba, may isang liwanag na hindi namamatay: ang paggising ng civil society. Ang kasong isinampa nina Dr. Claudio ay hindi lamang laban ng iilang tao. Ito ay representasyon ng iba’t ibang sektor na pagod na sa katiwalian.

Nakita natin sa kasaysayan na kapag ang taong bayan ay nagkaisa, kahit ang pinakamatibay na pader ng pulitika ay pwedeng gumuho. Ang pagsasama-sama ng mga abogado, doktor, pari, at manggagawa ay nagpapahiwatig na ang isyung ito ay tumatagos sa lahat ng antas ng lipunan. Hindi na ito tungkol sa “Dilawan” o “DDS”; ito ay tungkol sa tama at mali.

Ang dami ng kaso sa Ombudsman ay nagsisilbing “pressure cooker.” Kahit pa makalusot sa impeachment gamit ang mga teknikalidad, ang kasong Plunder sa Ombudsman ay patuloy na uusad. Hindi ito basta-basta mawawala sa paglipas ng panahon. At habang dumarami ang mga complainant, lalong humihirap para sa mga nasa kapangyarihan na balewalain ang mga akusasyon.

Ang Hamon sa Taong Bayan

Ano ngayon ang dapat gawin ng ordinaryong Pilipino? Ang sagot ay “vigilance” o pagbabantay. Hindi sapat na mag-react lang tayo sa social media. Kailangan nating intindihin ang proseso. Kailangan nating malaman kung ano ang “One-Year Bar Rule” para hindi tayo maloko kapag ibinalita na “basura” ang impeachment. Kailangan nating kilatisin kung sino ang mga tunay na complainant at sino ang mga “tanim.”

Si Dr. Sylvia Estrada Claudio ay nagbukas ng pinto. Ipinakita niya na hindi kailangang maging abogado o pulitiko para lumaban para sa katotohanan. Sapat na ang pagiging tapat na mamamayan na ayaw magpagamit sa sistema. Ang kanyang pahayag na “Hindi nakakahiya” ay dapat maging mantra ng bawat Pilipino. Hindi nakakahiyang magtanong. Hindi nakakahiyang humingi ng accountability. Ang nakakahiya ay ang hayaang nakawin ang kaban ng bayan habang tayo ay nakatingin lang.

Sa paparating na mga buwan, asahan natin ang mas matinding drama sa pulitika. Maglalabasan ang mga trolls, ang mga fake news, at ang mga pambabaluktot sa katotohanan. Pero hangga’t may mga tulad ni Dr. Claudio na handang tumindig at magsabi ng totoo, may pag-asa pa ang ating bayan. Ang laban na ito ay hindi lang para sa kasalukuyan, kundi para sa kinabukasan ng susunod na henerasyon na ayaw nating mamulat sa bansang lugmok sa utang at korapsyon.

Huwag tayong bibitaw. Ang bawat mata na nakabantay ay isang hadlang sa mga nagbabalak gumawa ng kalokohan. Ipagkalat ang impormasyon, suportahan ang mga tunay na naghahanap ng hustisya, at huwag hayaang mabaon sa limot ang isyu ng confidential funds. Dahil sa huli, pera natin ito. Karapatan natin ito. At tungkulin nating ipaglaban ito.