Sa pagtatapos ng taong 2025, tila hindi pa rin humuhupa ang mga bagyong politikal na humahagupit sa Pilipinas. Sa gitna ng mga usapin ng bilyon-bilyong pisong pondo at pandaigdigang imbestigasyon, ang sambayanang Pilipino ay naiipit sa isang sitwasyong puno ng pagdududa at galit. Ang usapin ng Php60 bilyong pondo ng PhilHealth at ang mainit na kaso ng International Criminal Court (ICC) laban kay dating Pangulong Rodrigo Duterte ang dalawang pangunahing isyung yumanig sa pundasyon ng ating gobyerno.

Ang PhilHealth Scandal: ‘Doble Nakaw’ sa Kaban ng Bayan?
Isang malaking katanungan ang bumabalot sa desisyon ng Korte Suprema na ibalik ang Php60 bilyon sa PhilHealth na naunang kinuha ng administrasyon. Ngunit ang mas nakakabagbag-damdamin ay ang ulat na ang perang ipambabayad o ibabalik ay kukunin mula sa 2026 National Budget—ang pera na dapat sana ay para sa edukasyon, nutrisyon, at social services ng mamamayan.

Mariing binatikos ni dating Executive Secretary Atty. Vic Rodriguez ang hakbang na ito. Tinawag niya itong “doble nakaw” laban sa mamamayan. Ayon kay Rodriguez, ito ay isang mapanirang sistema kung saan ang publiko ang pinagbabayad para sa pagkakamali o paglustay ng mga nasa kapangyarihan. “Pwede pa ang magnakaw mula sa kaban ng bayan at pag nahuli, magsasauli ang mga magnanakaw gamit ang pera mula pa rin sa kaban ng bayan?” madiing tanong ni Rodriguez.

Hindi rin nagpaawat si Atty. Rowena Guanzon sa kanyang matapang na pag-atake sa administrasyong Marcos Jr. Direkta niyang inakusahan ang pangulo ng “malversation” at tinawag na “magnanakaw” sa pondo ng PhilHealth. Para kay Guanzon, ang Php89 bilyon na kabuuang kinuha ay dapat ibalik nang hindi binabawasan ang pondo para sa ibang mahahalagang serbisyo. Ito ay hindi na lamang usaping legal, kundi usapin ng katarungang panlipunan para sa mahihirap nating kababayan na tanging PhilHealth ang inaasahan sa oras ng sakit.

Ang ICC at ang Kalusugan ni Duterte: Pagpapanggap o Katotohanan?
Habang umiinit ang usapin sa pondo, muling uminit ang usapin sa ICC. Isang medical panel ng korte ang naglabas ng ulat na si dating Pangulong Rodrigo Duterte ay “fit to stand trial” o sapat ang lakas upang humarap sa paglilitis. Gayunpaman, mariing kinontra ito ng kanyang mga tagapagsalita at tagasuporta.

Sa mga huling talumpati ni Duterte, napansin ng publiko ang kanyang tila humihinang pangangatawan—ang kanyang pagmumumble, ang tila pagkalito sa gitna ng usapan, at ang mababang resulta sa mga nakaraang mental tests. Gayunpaman, inakusahan siya ng ICC prosecutor ng “feigning cognitive impairment” o pagsasadya na magpanggap na mahina ang pang-unawa upang makaiwas sa hustisya. Ayon sa mga tagamasid, kung sakaling maging live ang paglilitis, ang mundo ang magiging saksi sa tunay na kalagayan ng “Tatay Digong” ng Davao, at doon mapapatunayan kung sino ang nagsasabi ng totoo.

Ghost Projects at ang Bilyong Pondo para sa Flood Control
Kasabay nito, muling lumutang ang mga lumang testimonya ni dating DPWH Secretary Cabral tungkol sa Php41 bilyong budget para sa distrito ni Pulong Duterte sa Davao. Nilinaw sa talakayan na ang pagkakaroon ng infrastructure projects ay nakakatulong sa ekonomiya, ngunit ang malaking problema ay ang mga “ghost projects” at substandard na pagkakagawa. Ang mga flood control projects na bilyon ang halaga ay tila nauuwi sa wala kapag dumating ang baha, na nagpapahiwatig na ang pondo ay hindi napupunta sa dapat nitong patutunguhan.

Ang Panalangin para sa Isang Matapat na Lider
Sa dulo ng lahat ng kontrobersyang ito, maraming Pilipino ang naghahambing sa sistema ng ating bansa sa zero-tolerance policy ng Singapore laban sa korapsyon. Ang pagnanais para sa isang lider na tunay na lalaban para sa kaban ng bayan ay nananatiling isang panalangin. Habang ang administrasyong Marcos Jr. ay nahaharap sa matinding batikos sa paglabag umano sa mga batas ng Pilipinas at maging sa utos ng Korte Suprema, ang taumbayan ay patuloy na nananawagan ng pananagutan.

Ang taong 2025 ay magtatapos na puno ng hamon. Ang katarungan para sa pondo ng PhilHealth at ang katotohanan sa likod ng ICC ay mga krus na kailangang pasanin ng kasalukuyang henerasyon. Hangga’t walang nananagot, ang “doble nakaw” ay mananatiling isang malupit na realidad para sa bawat Pilipino.