Sa bawat paglipas ng taon, tila isang mapait na siklo na lamang ang paghihintay ng taong bayan sa badyet na dapat sana’y mag-aahon sa atin sa kahirapan. Ngunit sa pagpasok ng talakayan para sa 2026 General Appropriations Bill, isang masalimuot at nakakagulat na rebelasyon ang yumanig sa pundasyon ng ating tiwala sa pamahalaan. Hindi ito simpleng usapin ng numero; ito ay kwento ng kapangyarihan, pagtatakip, at isang bagong anyo ng katiwalian na kung tawagin ay “Allocables.”

Ang sentro ng bagyong ito? Ang tinaguriang “Cabral Files” at ang matapang na exposé na nagpapatunay na buhay na buhay pa rin ang Pork Barrel, nagbihis lamang ng ibang pangalan.

Ang Misteryo ng “Cabral Files” at ang Biyaheng Paris

Nagsimula ang lahat sa mga bulung-bulungan na naging maingay na sigaw ng katotohanan. Si Undersecretary Catalina Cabral, isang beteranong opisyal, ay sinasabing may hawak na mga dokumentong nagsisilbing kanyang “insurance.” Ayon sa mga ulat, ang mga files na ito ay hindi lamang simpleng listahan; kopya ito ng mga plano at proyekto na umano’y hawak na rin nina Congressman Leviste, Mr. Marcoleta, at maging ni Vice President Sara Duterte. Ang tanong ng marami: Bakit kailangan ng insurance kung malinis ang konsensya?

Mas lalong uminit ang isyu nang pumutok ang balitang namataan si Usec. Cabral sa Europe. Sa gitna ng mainit na deliberasyon sa pondo ng bayan, may espekulasyon na ang kanyang presensya sa Paris, France ay hindi para sa bakasyon. Sinasabing nakatakda siyang makipagkita sa mga higanteng personalidad sa usapin ng pondo—sina Zaldy Co at Secretary Vince Dizon.

Hindi natin maiwasang magtaas ng kilay. Ang “listahan ni Cabral” ay lumalabas na hindi personal na kathang-isip. Ito ay mga opisyal na dokumento mula sa planning division ng DPWH, na nasa ilalim ng kanyang pamumuno. Kung totoo ang mga alegasyon, ang dokumentong ito ang “alas” na nagpapatunay kung paano pinaghahatian ang pondo bago pa man ito maaprubahan ng pormal.

“Allocables”: Ang Bagong Mukha ng Pork Barrel

Kung akala ninyo ay nabaon na sa limot ang PDAF at DAP dahil sa desisyon ng Korte Suprema, mag-isip kayong muli. Sa pag-apruba ng Bicameral Conference Committee sa 2026 General Appropriations Bill, lumutang ang terminong “Allocables.”

Ano nga ba ito? Sa simpleng salita, ito ay pondo na nakalaan para sa mga mambabatas at mga opisyal ng Gabinete na maaari nilang “ituro” kung saan dadalhin. Ito ay “discretionary fund” sa ibang anyo—isang malinaw na pag-ikot sa batas. Ang nakakagulat, ayon sa mga pagsusuri, may idinagdag na 10 bilyon at mahigit 200 bilyong piso na nakapaloob sa mga “allocables” na ito.

Isipin niyo na lamang: Habang nananawagan si Pangulong Marcos Jr. sa mga mambabatas na “mahiya naman kayo,” tila pasok sa isang tenga at labas sa kabila ang nangyari. Ibinunyag na maging sa 2025 budget, talamak ang allocables na ito, kabilang na ang pondo para sa matataas na opisyal ng Kamara tulad nina Speaker Romualdez at Sandro Marcos. Ang masakit na katotohanan, apat na kongresista lamang ang sinasabing walang “allocables” sa 2025 budget. Ibig sabihin, halos lahat ay nakikinabang sa sistemang ito habang ang taong bayan ay nagkukumahog sa pagbabayad ng buwis.

Ang Kababalaghan sa Bicam at ang Papel ng Gabinete

Isang bagay ang labis na ikinadismaya ng mga nakasaksi sa proseso: ang presensya ng mga Cabinet Secretaries sa Bicam. Sa kasaysayan ng paghahanda ng badyet, hindi karaniwan na nakikialam ang ehekutibo sa huling yugto ng pagbalangkas ng pondo ng lehislatura. Ang separation of powers ay tila nabura na.

Sa live streaming ng proseso, kitang-kita ang pagdaragdag ng mga pondo na hindi naman inaprubahan sa plenaryo ng House at Senate. Ito ay garapalang pagbabago sa “will of the people” na kinakatawan ng mga mambabatas. Bakit nandoon ang mga kalihim? Para siguro tiyakin na ang kanilang “allocables” ay maseseguro?

Ang implikasyon nito ay malalim. Ang 2025 budget deficit ng bansa ay pumalo na sa Php 1.2 Trilyon. Ibig sabihin, kulang na kulang ang ating kita, at kailangan nating umutang ng karagdagang 2 Trilyon para lamang maitawid ang susunod na taon. Ang masaklap, ang mga utang na ito ay pambayad lang sa mga nagastos na, o sa mga “obligations” na uunahin bayaran sa unang quarter pa lang. Para tayong nagtatrabaho para lang magbayad ng utang, habang ang iba ay nagpapasasa sa “allocables.”

Leviste vs. Dizon: Ang Labanan ng Resibo

Sa gitna ng kadilimang ito, lumabas ang tapang ni Congressman Leviste. Ang kanyang exposé ay nagbigay-liwanag kung paano niluluto ang transaksyon sa pagitan ng Kongreso, DBM, at mga Cabinet officials.

Tinangka ng Malacañang na maliitin ang rebelasyon, tinawag itong “palpak.” Ngunit, sapat ba ang salita laban sa dokumento? Hinamon ang DPWH na ilabas ang opisyal na record kung talagang mali si Leviste, ngunit nanatiling tikom ang bibig ng ahensya.

Ang pinakamatinding pasabog ay ang sagutan sa pagitan ni Leviste at Secretary Vince Dizon. Ayon kay Dizon, “sapilitan” daw ang pagkuha ng files. Pero si Leviste, handa sa laban, ay naglabas ng mga “resibo”—mga email exchanges na nagpapakita na may instruksyon at pag-apruba mula mismo kay Dizon ang pagpapadala ng mga listahan. Paano magiging sapilitan kung mayroong electronic trail ng kooperasyon?

Dito natin makikita ang takot at “pagkataranta” ng administrasyon. Sa halip na imbestigahan ang nilalaman ng katiwalian—na siyang dapat gawin kung seryoso ang Pangulo sa transparency—ay kinukwestyon nila ang paraan ng pagkuha ng dokumento. Ito ay klasikong galawan ng mga taong may itinatago: “Shoot the messenger, ignore the message.”

LSMPI: Ang Tunay na Dahilan ng Katiwalian

Bakit nga ba ganito katindi ang kapit ng mga pulitiko sa kanilang “allocables”? Bakit hindi nila ito ipinagmamalaki sa publiko? Simple lang: dahil sa “LSMPI” o “Lagay Sa Mga Ina”—isang mapanuyang termino para sa kickbacks.

Ang pagtukoy sa proyekto ay hindi masama. Ang nagpaparumi rito ay kapag ang pulitiko ang nagdidikta kung sinong contractor ang gagawa. Sa ganitong sistema, hindi kalidad ng proyekto ang mahalaga, kundi kung magkano ang “commission” o porsyento na babalik sa bulsa ng opisyal. Ito ang dahilan kung bakit maraming kalsada ang sira agad, maraming tulay ang hindi tapos, at maraming school buildings ang substandard. Dahil ang pondo ay kinain na ng “allocables” at “LSMPI.”

May mga ulat pa na diumano’y inalok ng 151 milyong piso ang bawat kongresista para lamang maipasa ang 2026 budget na ito nang walang maraming tanong. Kung totoo ito, binebenta na ang kinabukasan ng ating mga anak sa halagang ito.

Demonetization: Ang Radikal na Solusyon ni Robin Padilla

Dahil sa tindi ng nakawan, isang radikal na mungkahi ang inihain ni Senator Robin Padilla: ang i-demonetize ang lumang pera. Katulad ng ginawa noong panahon ng “Bagong Lipunan,” ang layunin nito ay gawing walang halaga ang mga bilyun-bilyong pisong nakaw na nakatago sa mga baul at vault ng mga korap.

Bagamat isang “brilliant idea” sa teorya, marami ang nagtatanong sa praktikalidad nito. Ang Monetary Board ay may kalayaan sa desisyong ito, ngunit ang simpleng pagbanggit dito ay nagpapakita kung gaano na kalala ang sitwasyon. Umabot na tayo sa punto na kailangan nating “sunugin” ang pera para lang hindi mapakinabangan ng mga magnanakaw.

Ang Banta ng Reenacted Budget at ang Privilege Speech

Sa ngayon, nakabinbin ang panganib ng isang reenacted budget kung hindi maipapasa ang 2026 budget bago matapos ang taon. At sa gitna nito, nagbabadya ang isang privilege speech ni Congressman Leviste. May mga ulat na pipigilan siya ng kanyang mga kasamahan. Bakit? Dahil takot silang mabunyag ang lahat.

Ngunit nagbabala si Leviste: Kung hindi siya payagang magsalita sa Kongreso, dadalhin niya ang laban sa labas. Magpapatawag siya ng press conference kasama ang mga bloggers at social media influencers—isang pwersa na mas malakas at mas mabilis kumalat kaysa sa tradisyonal na media ngayon. Hindi na mapipigilan ang paglabas ng katotohanan.

Konklusyon: Hamon sa 2026

Ang mga kaganapang ito ay nagpapakita ng isang nakababahalang realidad: ang pagkawala ng tiwala ng publiko sa gobyerno. Mula sa mataas na ratings, bumabagsak ang kumpyansa ng tao sa administrasyon, at hindi ito masosolusyunan ng mga press release ni Executive Secretary Ralph Recto. Ang tiwala ay ibinabalik sa pamamagitan ng katapatan, hindi ng propaganda.

Sa pagsalubong natin sa 2026, ang hamon ay hindi lamang sa gobyerno kundi sa ating mga mamamayan. Huwag tayong maging bulag sa mga “Cabral Files” at “Allocables.” Ang perang pinag-aagawan nila sa Paris man o sa Batasan ay pera natin—dugo at pawis ng bawat Pilipinong nagtatrabaho.

Kailangan nating pagyamanin ang ating sarili sa impormasyon at manalig na sa huli, lalabas ang katotohanan. Sabi nga ng nagsasalita, manalig sa kakayahan ng Panginoon, ngunit kailangan din nating gawin ang ating parte. Ang pagmamahal sa bayan ay nangangailangan ng katapatan at tapang na harapin ang mga katiwalian, gaano man ito kataas o kalakas.

Ang tanong na naiiwan sa atin ngayon: Papayag ba tayong nakawin ang ating kinabukasan sa harap-harapan? O panahon na para maningil?