“Sa isang pantalan na amoy asin at kasinungalingan, natutunan kong hindi lahat ng kulungan ay may rehas, at hindi lahat ng kalayaan ay nasa labas.”

Ako si Gael Navaro, at bago ako natutong matakot sa katahimikan ng selda, unang hinubog ng dagat ang mga tainga ko. Amoy alat ang hangin sa pier, yung klase ng amoy na kumakapit sa balat at sa damit kahit ilang beses mo nang labhan. Kahit anong pilit mong magmukhang malinis, may bakas ang dagat na hindi natatanggal. Sa gilid ng pantalan, kumakalansing ang mga kadena ng bangka, sumasabay sa sigawan ng mga kargador at sa busina ng mga trak na walang pahinga sa pagpasok at paglabas ng cold storage. Doon ako lumaki. Hindi sa maayos na bahay, kundi sa pagitan ng lumang talyer at mga kalawangin na container na parang higanteng kabaong ng pangarap ng iba.

Bata pa lang ako, alam ko na ang tunog ng sira. Sa makina, sa tao, at sa sistema. Kapag may mali sa makina, may kakaibang kalansing. Kapag may mali sa tao, may katahimikan. Kapag sa sistema, lahat sabay-sabay nasisira pero parang walang may kasalanan.

Gael, ayusin mo na yang bangka bago sumampa ang tubig. Sigaw ni Mang Doro, ang matandang forman na laging may panyo sa leeg. Oo, Mang Doro, saglit lang. Sagot ko habang pinupunasan ang kamay sa basahan. May grasa na sa kuko ko, parang permanenteng tinta na hindi na mawawala kahit anong kuskos.

Sa gilid ng talyer, nakaupo si Pio Ravesa, kaibigan ko at kapwa mekaniko. Mas mabilis ang bibig kaysa sa kamay. Bro, kung ako sa’yo, umalis ka na rito. Sa pier, kahit anong linis mo, ikaw pa rin ang madudungisan. Bulong niya habang nakadungaw sa dumadaang pickup na tinted ang salamin. Hindi naman ganon kadali. Sagot ko. May kapatid akong nag-aaral. Si Yana. Ako lang ang inaasahan.

Tumango siya pero may kaba sa mata. Kaya nga eh… Ang buong kwento!⬇️.  Ayokong may gulo, pero may naghahanap sa’yo. Hindi siya agad sumagot nang tanungin ko kung sino. Tumingin muna siya sa paligid, saka tumango sa direksyon ng bodega na may pinakamatataas na container. May lalaki raw. Hindi taga rito. Ang pangalan, Spinks daw.

Nanigas ang dibdib ko. Ilang beses ko nang naririnig ang pangalang iyon sa mga bulungan ng pier. Crispin Spinks Magsino. Fixer. Kayang ayusin ang papel, oras, at kung minsan pati buhay ng tao. Kapag sinabi ang pangalan niya, ibig sabihin may gustong mangyari na hindi dapat makita.

Bakit ako. Tanong ko, pilit kalmado. Sabi ng iba, may bagong hakot. May kargamentong lalabas na hindi dadaan sa tamang listahan. Gusto ka raw isama. Parang may mabigat na bato sa dibdib ko. Alam ko ang galawan sa pier. May diskarte, oo, pero may hangganan. Kapag pumatol ka sa hakot, hindi ka na makakaalis.

Tinapos ko ang trabaho, inayos ang tools, at umuwi. Sa maliit naming inuupahang kwarto na amoy lumang kahoy at tuyo, sinalubong ako ni Yana. Pawis ang noo, galing sa karinderya bago ang night class. Kuya, late ka na naman. Pero may lambing ang boses. Kumain ka muna. May tinola. Konti lang pero mainit.

Tahimik akong kumain pero parang may buhangin sa dila ko. Napansin niya agad. May problema. Sandaling nag-isip ako kung sasabihin ko. Ayokong magdala ng dilim sa kanya, pero mas ayokong maging bulag siya sa panganib. May lumalapit sa akin sa pier. May gustong ipagawa. Hindi tama. Nanlaki ang mata niya. Kuya, huwag. Alam mo na yan. Maraming nawawala. Hindi ako papatol. Kahit anong mangyari. Sagot ko agad. Huminga siya nang maluwag. Buti naman. Isang taon na lang, makakatapos na ako. Aalis tayo rito.

Kinabukasan, hinarang ako sa ilalim ng lumang bubong ng bodega. Lalaking nakapolo, may relo na kumikislap kahit maulap ang langit. Sa likod niya, dalawang tahimik na anino. Gael Navaro. Ako. Ako si Spinks. May trabaho tayo. Madali lang. Ayusin mo lang ang bangkang gagamitin. Ikaw ang pinakamagaling.

Hindi ako sumali. Hindi ako pumatol. At doon nagsimula ang bangungot. May presyo ang pagtanggi, sabi niya bago umalis.

Kinabukasan, may pulis sa pier. May umiiyak. May sigawan. May nawalang kargamento. Tinuro ako. May malabong footage. Hoodie. Katawan na parang akin. Sapat para idiin ako. Dinala ako sa presinto. Sa ilalim ng ilaw na umuugong, paulit-ulit kong sinabi ang totoo. Wala akong ginawa.

Dumating si Atty. Mireya, public defender. Tahimik siyang nakinig. May butas ang kaso, sabi niya. Minadali ang reklamo. Parang may nagmamadali bago lumabas ang totoo. Sa labas, dumating si Yana, umiiyak. Huwag kang magtitiwala kahit kanino, sabi ko sa kanya. Hanapin mo si Nestor Alonso. Dating taga-pier. Baka may alam siya.

Pagpasok ko sa selda, doon ko naramdaman ang tunay na kulungan. Amoy pawis at lumang sabon. Doon ko nakilala si Berto Lacerna. Sa loob, pera ang batas at pangalan ang bala, sabi niya. Kung sino ang nagdala sa’yo rito, gusto kang patahimikin.

Sa mga araw na sumunod, natutunan ko ang ritmo ng kulungan. Ang ingay ng rehas, ang yabag ng bota, ang mga matang laging nagbibilang kung sino ang mahina. Si Dino Braganza ang hari sa loob. Lumapit siya sa akin. Proteksyon kapalit ng pera o pabor. Tumanggi ako. At gaya ng pier, may presyo rin ang pagtanggi sa loob.

Sa gitna ng riot, may bagong bilanggo na muntik nang mamatay. Ivo ang pangalan niya. Hinila ko siya palayo sa suntukan. Hindi ko alam kung bakit ko ginawa. Siguro dahil nakita ko ang sarili ko sa takot niya. Pagkatapos, tinanong ako ng warden kung bakit ko siya iniligtas. Dahil ayokong may mamatay dahil lang natakot tayong kumilos. Tumango siya. Hindi papuri, kundi pagkilala.

Dumating ang sulat ni Yana. May lalaking nagtatanong-tanong sa labas. Ibig sabihin, hindi lang ako ang nasa panganib. Dumating din ang mga bisita. Mga foundation. Mga camera. At isang pangalan ang bumulong sa buong kulungan. Valeria Monteverde. May-ari ng logistics, cold storage, pier contracts. Ang mundo ng pier at kulungan ay nagtagpo sa isang pangalan.

Doon ko naintindihan ang kabuuan. Ang nawalang kargamento, ang minadaling kaso, ang fixer, ang mga pangalan na parang multo. Hindi ito aksidente. Isa akong tinanggal sa daan dahil tumanggi akong maging bahagi ng kasinungalingan.

Sa tulong ni Atty. Mireya, lumabas ang butas sa ebidensya. Nagsalita si Nestor Alonso. Lumabas ang tunay na footage. Hindi ako ang nasa video. Isang linggo bago ang arraignment, ibinasura ang kaso.

Nang lumabas ako ng kulungan, hindi sumikat ang araw. Maulap. Pero sa unang pagkakataon, huminga ako nang malalim nang hindi natatakot. Niyakap ako ni Yana. Umalis kami sa pier. Hindi agad naging madali ang buhay, pero malinis ang gabi.

Ako si Gael Navaro. Nabawi ko ang pangalan ko, pero mas mahalaga, nabawi ko ang sarili ko. At sa bawat amoy ng alat na minsan kong iniyakan, alam kong may dagat pa ring hindi kayang lunurin ang konsensya ng taong tumangging magbenta ng kaluluwa.