Sa gitna ng mga naglalakihang proyekto at bilyon-bilyong pondo para sa imprastraktura, isang madilim na sikreto ang unti-unting lumalabas na nag-iiwan ng bakas ng takot at trahedya. Ang kontrobersya sa paligid ng “Cabral Files” at ang hindi inaasahang pagpanaw ni Usec. Cabral ay nagbukas ng isang malaking usapin tungkol sa kung gaano nga ba kalalim ang korapsyon sa Department of Public Works and Highways (DPWH) at kung sino ang mga tunay na “protektor” sa likod nito.

Ang Pag-atras at ang “Caviat” ni Usec. Cabral
Nagsimula ang lahat sa isang pag-asa para sa katotohanan nang makipag-ugnayan si Usec. Cabral kay Sen. Ping Lacson sa pamamagitan ng kanyang abogado. Inamin ni Cabral ang pagkakaroon ng mga dokumento na magpapatunay sa mga iregularidad sa ahensya. Gayunpaman, ang pag-amin na ito ay may kasamang “caviat” o kundisyon. Tila nais ni Cabral na magsalita ngunit ayaw niyang ganap na akuin ang responsibilidad—isang stratehiyang “iwas-pusoy” na naging hadlang sa pagbuo ng isang matibay na kaso.

Sa kabila ng pagkakataong maging resource person sa Blue Ribbon Committee, kung saan garantisado ang kanyang proteksyon, umatras ang opisyal. Ayon sa mga pagsusuri, ang takot sa posibleng retalyasyon mula sa mga makapangyarihang personalidad, gaya ng nababanggit na pangalan ni Leandro Leviste at iba pang “big fish,” ang naging dahilan ng kanyang pananahimik. Ang pananahimik na ito ay nauwi sa isang trahedya na yumanig sa buong burukrasya. Mahalagang bigyang-diin na sa gitna ng ganitong kabigatan, ang paghingi ng tulong sa mga mental health professional ay dapat laging unahin, dahil ang “self-delete” ay hinding-hindi ang tamang solusyon.

Ang Pagbabago sa Batas: Harang sa Hustisya?
Ibinahagi ni Sen. Ping Lacson ang kanyang matinding pagkadismaya sa tila pagbagal ng gulong ng hustisya. Ayon sa senador, sapat na ang mga ebidensya para sa “probable cause” laban sa mga sangkot sa mga “Ghost Projects” sa gobyerno. Ngunit bakit wala pa ring warrant of arrest?

Ang kasagutan ay matatagpuan sa isang polisiya ni DOJ Secretary Jesus Crispin Remulla noong 2023, na sinang-ayunan ng Supreme Court. Itinaas ang pamantayan sa paghahain ng kasong kriminal mula sa “probable cause” patungo sa “clear and convincing evidence.” Bagama’t layunin nito na maiwasan ang mga “frivolous cases,” naging epekto naman nito ang mas mahabang proseso bago masampahan ng kaso ang mga tiwaling opisyal. Ito ang naging sanhi ng pagkapako ng pangako na may makukulong bago mag-Pasko.

Selective Prosecution: Para sa Mahirap Lang ba ang Batas?
Isang masakit na realidad ang tinalakay tungkol sa “power dynamics” sa bansa. Ayon sa mga obserbasyon, tila mabilis ang kamay ng batas kapag ordinaryong mamamayan o mga negosyanteng walang kapit sa gobyerno ang sangkot. Ngunit kapag ang pangalan ay Escudero, Villanueva, o Go, tila nagiging mas maingat at mabagal ang proseso.

Ang “selective prosecution” ay isang kanser sa sistema kung saan ang mga kaalyado ay napoprotektahan habang ang mga kalaban o walang kapangyarihan ay madaling napupuntirya. Binigyang-diin ni Sen. Lacson na ang ganitong kalakaran ang nagpapahina sa tiwala ng publiko sa ating mga institusyon.

DPWH: Ang “Ina” ng Lahat ng Korapsyon
Sa lahat ng ahensya ng gobyerno, ang DPWH ang itinuturing na may pinakamalaking “leakage” ng pondo. Sinasabing ang korapsyon dito ay mas malaki pa kaysa sa pinagsama-samang nawawala sa Customs, BIR, at PhilHealth. Kung masosolusyunan lamang ang korapsyon sa mga proyektong imprastraktura, kalahati ng problema sa katiwalian sa buong Pilipinas ay malulunasan na.

Dahil dito, lumalakas ang panawagan na pormalisahin ang Infrastructure Congress Investigation (ICI) o ang paglikha ng isang bagong ahensya na may mas malawak na kapangyarihan—ang Infrastructure Project Commission (IPC). Ang ahensyang ito ay dapat may kakayahang mag-isyu ng warrant of arrest at direktang mag-imbestiga sa mga “allocables” na kinasasangkutan ng mga cabinet secretaries. Ito ang nakikitang paraan upang maiwasan ang “here say” at matiyak na ang bawat pisong buwis ay napupunta sa tunay na semento at bakal, hindi sa bulsa ng iilan.

Ang Hamon kay PBBM
Sa huli, ang paglilinis sa DPWH at ang pagpapatatag sa mga ahensyang laban sa korapsyon ang maaaring maging pinakamahalagang “legacy” ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. Kung mapapatunayan niya na walang kinikilingan ang batas—kaalyado man o kaaway—maaari niyang baguhin ang takbo ng kasaysayan ng Pilipinas. Ang trahedya ni Usec. Cabral ay dapat magsilbing huling paalala na ang korapsyon ay hindi lamang nagnanakaw ng pera, kundi nagnanakaw din ng buhay at kinabukasan ng ating bansa.