Sa gitna ng mga naglalakihang isyu sa ating bansa, isang tahimik ngunit mapanganib na bagyo ang nabubuo sa loob ng Department of Public Works and Highways (DPWH). Ang usapin ng flood control projects—na taon-taon ay nilalaanan ng bilyon-bilyong piso mula sa kaban ng bayan—ay hindi na lamang basta isyu ng palpak na inprastraktura. Ito ay isa nang ganap na “political thriller” na nag-uugnay sa mga makapangyarihang pangalan sa gobyerno, mga bilyonaryong kontraktor, at ang misteryosong pagkamatay ng isang mataas na opisyal.

Ang yumaong si dating DPWH Undersecretary Catalina Cabral ang muling naging sentro ng usapin. Ngunit sa pagkakataong ito, hindi ang kanyang panunungkulan ang tinitingnan, kundi ang mga “bakas” at dokumentong iniwan niya bago siya pumanaw. Ang mga dokumentong ito, na pinaniniwalaang naglalaman ng mga sensitibong detalye ng korapsyon, ay nagsisilbi ngayong mitsa ng isang mas malalim at mas malawak na imbestigasyon na maaaring magpabagsak sa mga dambuhala sa pulitika.

Ang Misteryo sa Likod ng mga Dokumento ni Cabral
Nagsimulang uminit ang sitwasyon nang ihayag ni Batangas First District Representative Leandro Leviste na may hawak siyang mahahalagang file na nagmula kay Cabral. Ayon kay Leviste, ang mga dokumentong ito ay hindi lamang simpleng listahan; ito ay mga resibo at katibayan ng koneksyon na nagpapakita kung paano pinaghati-hatian ang pondo ng bayan.

Ang hamon ni Leviste sa DPWH ay malinaw: ilabas ang mga resibo para malinawan ang publiko. Kinuwestiyon niya kung bakit tila may pag-aalinlangan pa ang ahensya na isiwalat ang katotohanan. “Bakit kailangan pa ng go signal kung ang layunin ay transparency?” Ito ang tanong na naglalaro sa isipan ng marami. Sa huli, kinumpirma ni Leviste na ang mga file na ito, na binubuo ng parehong hard copy at soft copy, ay naisumite na sa Office of the Ombudsman para sa kaukulang aksyon.

Ang Bilyonaryong Kontrata at ang “Favorite” na Engineer
Isa sa pinakamabigat na rebelasyon sa imbestigasyon ay ang paglitaw ng pangalan ng isang engineer na dati ay sinasabing may “propesyonal na ugnayan” lamang kay Cabral. Gayunpaman, sa pagsusuri ng mga dokumento mula sa Securities and Exchange Commission (SEC), nadiskubre na ang naturang engineer ay isa sa mga nagtatag at naging general manager ng isang dambuhalang construction company noong 2017.

Hindi biro ang nakuha ng kumpanyang ito: 37 kontrata mula sa DPWH sa loob lamang ng pitong taon (2018-2025), na may kabuuang halaga na halos 6 na bilyong piso. Karamihan sa mga proyektong ito ay matatagpuan sa Cordillera Region, kabilang ang isang malaking Convention Center Project na iniuugnay sa isang partikular na kongresista. Ang paulit-ulit na paglitaw ng parehong mga pangalan sa mga kontratang ito ay nagpapakita ng isang pattern na mahirap itanggi bilang “coincidence” lamang.

Ang “Parking System”: Paano Ninanakaw ang Pondo ng Bayan?
Dito pumapasok ang tinatawag na “parking system” ng mga proyekto. Ayon sa paliwanag ni Rep. Leviste, ang sistemang ito ay ginagamit upang “itago” o “i-park” ang pondo sa mga distritong hindi naman sakop ng opisyal na nagpasok ng pera. Hindi lamang ito limitado sa mga district congressman; sangkot din umano ang ilang senador, cabinet members, at maging mga pribadong indibidwal na may malakas na kapit sa ehekutibo.

Ito ang “missing link” sa mga nakaraang imbestigasyon. Noon, ang mga kontraktor at engineer lamang ang napaparusahan. Ngunit sa listahang iniwan ni Cabral, matutukoy na ang mga utak sa likod ng mga ghost projects at mga sub-standard na flood control structures. Ang pondo na dapat ay pambili ng mga bomba ng tubig at paghuhukay ng mga estero, ay napupunta pala sa bulsa ng mga nasa itaas habang ang taumbayan ay patuloy na nalulunod sa baha tuwing may bagyo.

Ang Hotel sa Baguio at ang Pagdududa sa Pagkamatay ni Cabral
Hindi rin maihihiwalay sa usapin ang isang hotel sa Baguio kung saan huling namalagi si Cabral bago siya pumanaw. Ang hotel na ito ay dating pag-aari ni Cabral at naibenta sa isang business partner ng parehong kongresista na iniuugnay sa bilyon-bilyong pisong proyekto sa Cordillera. Ang engineer na nabanggit sa SEC documents ay naging presidente rin ng kumpanyang humahawak sa hotel na ito.

Dahil sa mga masalimuot na ugnayang ito, hindi maiwasan ng mga mambabatas na magduda sa naunang pahayag na “no foul play” sa pagkamatay ni Cabral. Si dating Sen. Leila de Lima at Congressman Igay Erise ay kabilang sa mga nananawagan para sa isang malalim at independiyenteng imbestigasyon. Para sa kanila, hindi maaaring paghiwalayin ang pagkamatay ni Cabral sa malaking iskandalo sa DPWH. Kailangan ang proteksyon para sa mga posibleng testigo at sa mga ebidensyang natitira pa upang hindi ito tuluyang “maitago.”

May Pag-asa Pa Ba? Ang Pagbabalik ng Pera sa Kaban
Sa kabila ng madilim na usaping ito, mayroon ding mga positibong pag-unlad. Kinumpirma ng Department of Justice (DOJ) na may isang kontraktor na ang nagsimulang makipagtulungan sa gobyerno. Bilang patunay ng kanyang sinseridad, nagsauli na ito ng pera sa kaban ng bayan—isang senyales na ang pressure mula sa imbestigasyon at sa publiko ay nagsisimula nang gumana.

Ang rebelasyong ito ay isang hamon sa ating lahat bilang mga mamamayan. Ang bilyon-bilyong piso na nawala ay hindi lamang numero; ito ay mga kalsadang hindi naisagawa, mga ospital na hindi naitayo, at mga buhay na nawala dahil sa baha. Ang tanong ngayon ay: Hanggang saan aabot ang tapang ng ating mga mambabatas at ng Ombudsman upang habulin ang “malalaking isda” sa listahan?

Handa ba tayong bantayan ang prosesong ito hanggang sa huli? Ang katotohanan ay unti-unti nang lumalabas, at sa pagkakataong ito, hindi na ito basta-basta maibabaon sa limot gaya ng mga proyektong “ipinark” sa dilim. Ang hustisya para sa kaban ng bayan ay hustisya para sa bawat Pilipino.