Sa gitna ng lumalalang krisis sa ekonomiya at paghihirap ng maraming Pilipino, isang dambuhalang iskandalo ang unti-unting bumubulaga sa publiko—ang umano’y malawakang korapsyon na kinasasangkutan ng pinakamakapangyarihang pamilya sa Davao at ang kanilang mga kaalyado. Ang usapin ay hindi na lamang basta “politicking”; ito ay usapin ng bilyon-bilyong piso mula sa National Expenditure Program (NEP) at ang kaduda-dudang paggamit ng Confidential Funds (CF) na tila naging mitsa ng pagkawala ng tiwala ng bayan.

Ang “Davao Connection” sa DPWH Budget
Nagsimula ang lahat sa tinaguriang “DPWH Leaks” na nagmula sa mga ulat ng Bilyonaryo News Channel. Dito, ibinunyag ang isang sistemang kung tawagin ay “requested projects”—isang paraan kung saan ang mga pulitiko ay direktang nakikialam sa pagbuo ng budget bago pa man ito makarating sa Kongreso. Ayon sa ulat, si Bise Presidente Sara Duterte (noong siya ay alkalde pa ng Davao City), Congressman Pulong Duterte, at Atty. Harry Roque ay may mga “line items” sa 2020 budget na nagkakahalaga ng bilyon-bilyong piso.

Sa partikular, 16 na requested projects ni Sara Duterte na puro kalsada ang nakalusot sa 2020 General Appropriations Act (GAA). Hindi nagpahuli si Pulong Duterte na may 16 line items din na nagkakahalaga ng mahigit Php764 milyon, na sa kalaunan ay kinumpirma ni yumaong Usec. Maria Catalina Cabral na umabot sa Php51 bilyon sa loob ng tatlong taon (2020-2022). Ang tanong ng marami: bakit tila naging “exclusive” ang biyaya ng DPWH sa Davao City? Ayon kay dating DPWH Undersecretary Roberto Bernardo, ang ganitong “inappropriate intervention” ay labag sa proseso dahil dapat ay mga eksperto ng ahensya lamang ang bumubuo ng budget proposal base sa pangangailangan, hindi base sa hiling ng pulitiko.

Ang Misteryo ng 11 Araw at ang “Mary Chris Piatos” List
Kung nakakalula ang bilyon-bilyon sa imprastraktura, mas nakakapanggalit ang mga detalye ng paggamit ng Confidential Funds ni Sara Duterte. Sa ilalim ng kanyang pamumuno sa Office of the Vice President (OVP) at Department of Education (DepEd), may kabuuang Php612.5 milyon ang nasa ilalim ng kanyang direktang kontrol.

Ang pinaka-kasumpasumpasang rebelasyon ay ang bilis ng paggastos: ang Php125 milyong CF ng OVP noong 2022 ay naubos sa loob lamang ng 11 araw—mula Disyembre 21 hanggang 31. Isipin ninyo, sa gitna ng Pasko at Bagong Taon, nagastos ang Php1.4 milyon kada araw. Saan napunta ang pera? Sa mga “safe houses” umano na ang renta ay umaabot ng Php16 milyon para sa iisang araw sa ilang pagkakataon.

Ngunit ang mas nakakainsulto sa talino ng mga Pilipino ay ang mga “Documentary Evidence of Payment” (DEPs). Lumabas sa imbestigasyon na ang mga tumanggap ng pondo ay may mga kakaibang pangalan gaya nina “Mary Chris Piatos,” “Cocoy Villamin,” “Migi Mango,” at “J Camote.” Ayon sa Philippine Statistics Authority (PSA), mahigit 1,000 sa 1,992 pangalan sa listahan ng OVP ay walang anumang birth record. Ito ay malinaw na indikasyon ng “fictitious names” o mga taong hindi umiiral na ginamit lamang upang i-liquidate ang bilyon-bilyong pondo.

Overpriced Laptops at Motorsiklong Pang-Milyonaryo
Hindi lamang sa “ghost recipients” natatapos ang anomalya. May mga ulat din ng hindi makatwirang pagbili ng mga kagamitan. Isang laptop ang binili sa halagang Php300,000 at isang motorsiklo sa halagang Php1.3 milyon. Ang mga presyong ito ay malayo sa market value at tila hindi man lang kinuwestiyon ng Commission on Audit (COA) sa simula.

Bukod dito, may “physical impossibility” din sa pag-disperse ng pondo. Paano nagawang bigyan ng pondo ang 111 katao sa magkakaibang lugar sa loob lamang ng isang araw? At bakit ang mga Special Disbursing Officers (SDO) ay inutusan ni Sara Duterte na ibigay ang pondo sa kanyang security officer na si Colonel Dennis Nolasco matapos ang withdrawal? Ayon sa batas, ang responsibilidad sa pondo ay hindi maaaring ilipat sa sinumang walang mandato, lalo na sa mga security personnel.

Ang Hamon ng Pananagutan
Ang yumaong Usec. Cabral, bago siya pumanaw, ay naging mahalagang boses sa pagkompirma ng Php51 bilyong pondo ni Pulong Duterte. Ang kanyang pagkamatay ay nag-iwan ng maraming katanungan, ngunit ang mga dokumentong iniwan niya at ang mga “leaks” mula sa loob ng gobyerno ay hindi na mabubura.

Nagtatapos ang isyung ito sa isang malaking hamon para sa sambayanan. Sa kabila ng mga akusasyong ito, nananatiling mataas ang “popularity ratings” ng mga Duterte. Ngunit kailangan nating tanungin: ito ba ay tunay na “trust” o produkto lamang ng “gaslighting” at sistematikong pagmamanipula sa impormasyon? Ang bawat pisong nawawala sa kaban ng bayan ay bawas sa gamot, kalsada, at pagkain ng bawat Pilipino.

Ang pananagutan ay hindi lamang dapat magtapos sa mga hearings sa Kongreso. Ang layunin ay mapanagot ang mga nasa likod ng dambuhalang pagnanakaw na ito bago sumapit ang susunod na eleksyon. Huwag nating hayaan na ang mga pangalang gaya ni “Mary Chris Piatos” ang magdikta sa kinabukasan ng ating bansa. Panahon na upang maging mapanuri at hilingin ang katotohanan, gaano man ito kapait.