“Akala ko binubuhat ko ang mundo, hindi ko alam na sa bawat hakbang ko, unti-unti kong pinapatay ang pusong unang nagbuhat sa akin.”

Ako si Ravian Monteverde. Dalawampu’t tatlong taong gulang pa lang ako noon, pero pakiramdam ko ay lampas na ako sa edad na dapat ay magaan pa ang mga umaga. Maaga akong nagigising hindi dahil sa pangarap kundi dahil sa obligasyon. Habang ang ibang kaedad ko ay nag-iisip kung ano ang gusto nilang maging balang araw, ako ay nag-iisip kung paano babayaran ang kuryente, tubig, at mga utang na hindi ko naman sinimulan.

Ako ang breadwinner. Iyon ang palagi kong sinasabi sa sarili ko. At sa paningin ko noon, sapat na dahilan iyon para ituring ang sarili kong mas mahalaga kaysa sa iba.

Nagtatrabaho ako bilang contractual supervisor sa isang bodega. Mahaba ang oras, mabigat ang trabaho, at mababa ang sahod. Pero hindi ako nagrereklamo. Hindi dahil kuntento ako, kundi dahil may ipinagmamalaki ako. Sa tuwing iniaabot ko ang sobre ng sahod sa bahay, may malamig na boses sa isip ko na paulit-ulit na bumubulong. Kung wala ako, walang kakainin dito.

Ang bahay na inuuwian ko ay maliit at luma. Tahimik. Doon naghihintay si Aling Lourdes, ang babaeng itinuring kong ina sa buong buhay ko. Payat siya, kulubot ang mga kamay, at palaging may bakas ng pag-aalala sa mga mata. Madalas niya akong salubungin ng simpleng tanong. Kumain ka na ba, anak. Pagod ka ba.

Ngunit sa halip na pasasalamat, iritasyon ang sagot ko…Ang buong kwento!⬇️  Huwag mo na nga akong tanungin ng ganyan, Ma. Pagod na nga ako. Iiiwas ako ng tingin, parang may ginagawang kasalanan ang pag-aalala niya. Hindi ko napapansin kung paanong bahagyang lumulubog ang kanyang mga balikat sa bawat salitang binibitawan ko.

Para sa akin noon, normal lang iyon. Hindi ba’t ako ang nagbibigay. Hindi ba’t sapat na iyon para hindi na magpakita ng lambing. Sa tuwing may kulang sa bahay, bigas, asukal, o gamot, agad kong binibilang sa isip ang perang ginastos ko. Lahat may katumbas. Lahat may presyo. Pati respeto.

May mga gabing nagigising ako sa katahimikan. Sa tunog ng orasan at mahinang pag-ubo niya sa kabilang kwarto. Ngunit pinipili kong talikuran ang konsensya. Para sa akin, ang pagiging mabuti ay luho na hindi ko kayang bilhin.

Hindi ko alam na habang buhat ko ang mundong ito sa balikat ko, dinudurog ko naman ang pusong nagbuhat sa akin noong wala pa akong kayang buhatin kahit ang sarili ko. Sa unang kabanata ng buhay ko, ako ang bida at ako rin ang kontrabida.

Dumating ang araw na tuluyang pumutok ang matagal nang kinikimkim na tensyon. Isang umaga iyon na nagsimula sa simpleng kakulangan. Wala nang bigas sa lalagyan. Maingat ang boses ni Nanay nang magsalita, parang naglalakad sa manipis na salamin. Ravian, anak, baka pwede kang dumaan sa palengke mamaya. Kaunti na lang ang bigas natin.

Hindi ko pa nailalapag ang bag ko, kumunot na agad ang noo ko. Pagod ako. Galing ako sa overtime na hindi bayad. Pakiramdam ko’y inuubos na ako ng mundong hindi marunong maghintay. Hindi mo ba kayang mag-budget, Ma. Araw-araw na lang may kulang. Akala mo ba tumatae ako ng pera.

Nanahimik siya. Alam niya ang tono ko. Alam niya na kapag sumagot siya, lalala lang. Pero sa pagkakataong iyon, may bumigat sa dibdib niya. Anak, hindi naman kita inuutusan. Nagpapaalala lang ako.

Parang sinindihan ang galit ko. Ako na nga lang ang lahat dito. Tapos parang ako pa ang may kasalanan. Kung ayaw mo ng ganyan, magtrabaho ka rin. Hindi siya umiyak. Dahan-dahan siyang tumalikod at pumasok sa kwarto. Isinara niya ang pinto nang walang ingay, pero sapat iyon para maramdaman ko ang lamat na nabuo sa pagitan namin.

Mula noon, pinili ko ang katahimikan. Hindi ako kumikibo kapag nariyan siya. Hindi ako sumasabay kumain. Kapag may tanong, tango lang o iwas ng tingin. Para sa akin, iyon ang paraan ng pagtuturo ng leksyon. Hindi ko alam na sa likod ng katahimikan, may mga sugat na patuloy na dumudugo.

Isang hapon, dumating si Marvin, pinsan ko. Lumaki kaming magkasama. Siya ang isa sa iilang taong hindi natitinag sa lamig ko. Napansin niya agad ang katahimikan sa bahay. Mabigat ang hangin, bro. Tahimik masyado.

Hindi ako sumagot. Alam niya ang pader na itinayo ko. Rave, parang hindi na kayo nag-uusap ni Tita Lourdes. Kung yan ang sadya mo, umuwi ka na lang. Pero hindi siya umatras. Concern lang ako. Pinaparusahan mo siya sa katahimikan mo.

Sumabog ako. Alam mo ba kung gaano kabigat ang responsibilidad ko. Ako lahat. Kaya kung manahimik siya, mas mabuti.

Huminga siya nang malalim. Oo, ikaw ang nagbibigay. Pero hindi ibig sabihin nun na pwede mo nang kalimutan na anak ka rin. Natigilan ako sandali, pero itinago ko ang pag-aalinlangan.

Kinabukasan, bumalik siya. Mas seryoso. Rave, kausapin mo siya. Hindi panghabambuhay nandiyan ang nanay mo. Doon na tuluyang nabitawan ang salitang bumago sa lahat. Ampon ka lang, Ravian.

Parang huminto ang mundo. Hinanap ko ang biro sa mukha niya. Wala. Tumakbo ako palabas ng bahay nang hindi lumilingon. Sa unang pagkakataon, nawalan ako ng lupang tatayuan. Ang yabang na sandata ko ay nabasag.

Kinabukasan, umuwi akong pagod at wasak. Nandoon si Nanay, hawak ang lumang envelope. Totoo po ba. Tahimik niyang inamin ang lahat. Isinalaysay niya kung paano niya ako pinili, hindi dahil kailangan niya ako, kundi dahil minahal niya ako.

Hindi ako umiyak. Pero may bumagsak sa loob ko. Nagkamali po ako. Akala ko binili ko ang karapatan kong manakit. Hinawakan niya ang kamay ko. Wala kang kailangang patunayan, anak.

Mula noon, nagbago ang umaga. Gumigising ako hindi para magalit, kundi para magluto. Kumain po muna kayo, Ma. Ngumiti siya. Sa trabaho, natuto akong makinig. Sa bahay, natuto akong humingi ng tawad.

Isang gabi, sinabi ko sa kanya ang matagal ko nang kinikimkim. Pasensya na po. Salamat po sa pagmamahal. Ngumiti siya at hinawakan ang balikat ko. Matagal na kitang pinatawad.

Doon ko naunawaan ang katotohanan. Ang pagiging anak ay hindi nasusukat sa dugo kundi sa pananatili. Ang responsibilidad ay hindi lisensya para manakit. At ang tunay na yaman ay hindi ang kakayahang magbigay, kundi ang kakayahang magpasalamat at manatili.

Ako si Ravian. Minsan akong nagbuhat ng mundo. Ngayon, pinili kong maging anak.