“May mga magulang na kayang ibigay ang buong buhay nila para sa anak, ngunit may mga anak na handang ipagpalit ang dangal ng magulang para sa luho.”

Ako si Gunita, at sa araw na iyon, unang beses kong naranasan kung paano masaktan hindi ang katawan kundi ang mismong pagkatao ng isang ina.

Sabi nila, ang sakripisyo ng magulang ay walang katumbas. Totoo iyon. Tatlumpung taon akong gumising nang madaling araw para magtinda ng gulay sa palengke. Tatlumpung taon na tiniis ko ang kirot ng likod, ang kalyo sa kamay, ang gutom at pagod, para lang may maipon kami ng asawa kong si Kaambo. Hindi para sa sarili namin, kundi para sa anak naming si Bulan.

Dalawang milyong piso. Iyon ang halaga ng lahat ng taon naming pagtitipid, pagtitiis, at pananahimik. Habang binibilang ko ang pera sa lumang mesa naming narra, parang naririnig ko ang bawat araw na hindi kami kumain ng sapat, ang bawat paskong walang handa, ang bawat sakit na tiniis ko dahil mas mahalaga ang ipon.

Para iyon sa pangarap ni Bulan. Para sa negosyo niyang sinasabi niyang mag-aahon sa kanila sa hirap. Para sa kinabukasang akala ko’y magbibigay rin sa amin ng kapanatagan.

Nang ibigay namin ang pera, nakita ko ang ningning sa mata ng anak ko. Ngunit sa likod ng ngiting iyon, may isang malamig na kutob sa dibdib ko….Ang buong kwento!⬇️.  Isang pakiramdam na pilit kong binalewala dahil sabi ko sa sarili ko, ito ang kaligayahan ng anak ko, kaya dapat lang akong matuwa.

Lumipas ang mga buwan. Unti-unting naging bihira ang tawag. Kapag tumatawag ang manugang kong si Marikit, ramdam ko ang distansya sa boses niya. Parang bawat salitang binibitawan niya ay may pagitan na salamin. Hindi na kami tinatanong kung kumusta kami. Hindi na kami kinukumusta kung may sakit. Para bang unti-unti kaming nagiging alaala na lang na inconvenient alalahanin.

Hanggang sa gabing iyon, nang marinig ko mula sa bibig niya ang mga salitang tumusok sa puso ko. Na kung sakali raw bumisita kami, magpaalam muna. Dahil baka raw makasira kami ng imahe. Doon ko unang naramdaman ang hiya. Hindi dahil mahirap kami, kundi dahil parang ikinahihiya na nila kami.

Hindi ako mapakali. Kita iyon ni Kaambo. Kaya kahit may kaba, nagpasya kaming pumunta sa lungsod ng Hiraya. Dala namin ang mga prutas at gulay mula sa aming bakuran, simbolo ng tahanang iniwan namin.

Nang makita ko ang salon, maganda. Makinang. Ngunit malamig. Walang init ng tahanan. Parang negosyo lang na walang kaluluwa. At sa bahay nila, ganoon din ang pakiramdam. Magarbo pero walang saya.

Narinig ng asawa ko ang usapan nila ni Bulan sa kwarto. Ang mga salitang hindi ko sana gustong marinig, ngunit kailangan kong marinig. Na pabigat kami. Na nakakahiya kami. Na sana hindi na lang kami dumating.

Sa gabing iyon, habang umiiyak ako sa kama, pakiramdam ko’y may piraso ng puso ko ang tuluyang nabasag. Ngunit kasabay ng pagkabasag na iyon, may kung anong tumigas sa loob ko. Isang desisyong hindi ko alam na kaya kong gawin.

Nang sigawan ako ni Marikit kinabukasan, nang ibato niya sa amin ang salitang pabigat, hindi na ako umiyak. Hindi na ako nagmakaawa. Sa halip, tumayo ako at naramdaman kong hindi na ako ang Gunita na handang magpakumbaba para lang sa katahimikan.

Kinuha ko ang papel at ballpen. Isinulat ko ang kasunduan. Hindi dahil sa pera. Kundi dahil sa dignidad. Dahil kung ganito lang pala ang tingin nila sa lahat ng sakripisyo namin, dapat lang na maitala iyon bilang utang. Hindi sa salapi, kundi sa konsensya.

Nang pumirma sila, nakita ko kung gaano kaliit ang anak ko sa harap ng asawa niya. At doon ko tinanggap ang katotohanan. Hindi ko na siya maililigtas sa mga pinili niya.

Lumabas kami ng bahay na iyon nang walang lingon. Walang paalam. Nang magsara ang pinto, parang isinara ko rin ang isang kabanata ng buhay ko. Ang kabanata ng isang inang handang ibigay ang lahat kahit inaapakan na.

Sa kalye ng lungsod, pagod kami, walang pera, walang direksyon. Ngunit sa gitna ng ingay at alikabok, may kakaibang gaan akong naramdaman. Masakit, oo. Ngunit malinaw.

Naintindihan ko na ang pagiging magulang ay hindi nangangahulugang habambuhay kang magpapakababa. May hangganan ang sakripisyo. May hangganan ang pagtitiis.

At sa araw na iyon, pinili kong iligtas hindi ang pangarap ng anak ko, kundi ang natitirang dignidad ng sarili ko.

Ako si Gunita. Isang ina. At kahit sugatan, buo pa rin ang aking pagkatao.