“May mga umagang gigising ka na hindi lang kahirapan ang kalaban mo, kundi oras na unti-unting kumakain sa buhay ng mahal mo.”

Ako si Eira, at walong taong gulang ako nang una kong matutunan na hindi sapat ang maging mabait para mabuhay. Hindi pa sumisikat ang araw sa barangay Mapayapa noon, pero gising na si Mama. Alam ko dahil kahit nakapikit ako, naririnig ko ang pigil niyang ubo, yung tipong sinusubukang lunukin ang sakit para hindi ako magising. Sa maliit naming kwarto na amoy sabon, panlaba, at lumang kahoy, yakap ko ang paborito kong laruan, isang lumang wind-up na tren na kulay asul, kupas at may pilay na gulong. Sa laruan na iyon, nandoon ang alaala ni Papa, at sa bawat umaga, iyon din ang paalala na kaming dalawa na lang ni Mama ang meron ang isa’t isa.

Bumangon si Mama nang dahan-dahan, parang takot na baka mabasag ang hangin. Pilit siyang ngumiti nang mahuli niyang gising na ako. Sabi niya maglalaba raw muna siya para may pambayad kami sa upa. Sinabi ko sa kanya na huwag na siyang magtrabaho sa gabi, na lagi siyang inuubo, pero ngumiti lang siya at sinabing kakayanin niya. Doon ko unang naramdaman ang takot na hindi ko pa alam pangalanan.

Hindi pa kami tapos mag-usap nang kumalabog ang pinto. Narinig ko ang boses ni Aling Sinda, matinis at walang hiya. Tatlong buwan na raw kaming atrasado. Sinabi niyang kung wala kaming pambayad, kukunin niya ang mga gamit namin. Naramdaman kong uminit ang mata ko at nagsalita ako kahit nanginginig. Sinabi kong hindi siya pwedeng kumuha ng gamit. Tumawa siya, parang biro lang ang takot ko. Nang umalis sila, doon bumigay si Mama. Umubo siya nang mas malalim, at nakita kong hinawakan niya ang dibdib niya na parang may dinudurog sa loob…Ang buong kwento!⬇️

Sinabi niya sa akin na lalaban kami. Tumango ako, pero kahit bata ako, alam kong mahirap ang laban na wala kang sandata.

Nang tanghali, sumama ako kay Mama sa covered court ng barangay. May libreng checkup daw, may vitamins, may pabaon. The Vega Cares ang nakasulat sa tarpaulin. Hindi ko alam kung ano ang Vega noon, basta alam ko baka makatulong. Habang nirerehistro si Mama, bigla siyang namutla. Hinawakan niya ang mesa, tapos parang biglang bumigay ang mundo. Bumagsak siya sa sahig.

Sumigaw ako. Hinawakan ko ang pisngi niya, tinatawag ang pangalan niya, ayaw kong ipikit niya ang mata niya. Sa gitna ng gulo, may isang lalaking lumapit. Hindi siya kagaya ng iba na may pilit na ngiti. Seryoso ang mata niya, mabigat. Nalaman ko na lang na siya pala si Gabriel de Vega. Pero sa sandaling iyon, hindi mahalaga ang pangalan niya. Ang mahalaga, sinabi niyang dadalhin namin si Mama sa ospital.

Sa ambulansya, hawak ko ang kamay ni Mama at ang laruan ko. Amoy antiseptic, malamig ang ilaw, at nanginginig ang tuhod ko. Tinanong ko kung bakit ganito si Mama. Sinabi ng nurse na maraming dahilan, pero huwag muna raw kaming matakot. Mahirap pala ang huwag matakot kapag nakikita mong hirap huminga ang taong pinakamahalaga sa’yo.

Pagdating sa ospital, mabilis ang kilos ng lahat. May doktor na nagsabing hindi lang simpleng ubo ang meron si Mama. Narinig ko ang salitang chronic, advanced, life-threatening. Hindi ko man lubos maintindihan, alam kong masama iyon. Narinig ko rin ang usapan tungkol sa gastos. Mataas. Mabilis maubos. Doon ko naintindihan na kahit gumaling si Mama, may isa pa kaming kalaban.

Habang nasa ospital kami, tumawag si Aling Sinda. Sinabi niyang ilalabas niya ang gamit namin at kukunin ang laruan ko. Parang may humigpit sa dibdib ko. Pero kinuha ni Sir Gabriel ang telepono. Sinabi niyang huwag kaming gagalawin. Sa unang pagkakataon, may taong tumayo sa harap ng naninindak.

Nang magising si Mama, nahihiya siyang tumingin kay Sir Gabriel. Ayaw daw niyang maging pabigat. Gusto raw niyang magtrabaho kapag gumaling siya. Narinig ko si Sir Gabriel na sinabing hindi iyon usapan ng pabigat. Usapan iyon ng buhay.

Kinabukasan, sinabi ng doktor na kailangan ilipat si Mama sa mas malaking ospital. Kailangan ng down payment. Narinig ko ang mga salitang guardian, consent, legal. Umiling si Mama. Wala raw kaming kamag-anak. Doon ko muling niyakap ang tren ko, parang iyon na lang ang kaya kong hawakan.

Sa hallway, narinig ko ang pagtatalo. Si Sir Gabriel at isang babaeng si Yasmine, kasama ang mga taong mukhang mayayaman at sanay magdesisyon. Sinabi nilang may merger, may valuation, may board call. Sinabi nilang unpredictable ang mga ganitong tulong. Hindi nila alam na sa amin, ang buhay mismo ang unpredictable.

Hindi ko narinig ang buong sagot ni Sir Gabriel. Pero kinabukasan ng umaga, dumating ang referral papers. May slot sa mas malaking ospital. May sasakyan na naghihintay. May kumot at pagkain na iniabot sa akin si Sir Gabriel. Tinanong ko siya kung bakit niya kami tinutulungan.

Matagal siyang hindi sumagot. Tapos sinabi niyang may mga pagkakataon daw na huli na siyang dumating noon, at ayaw na niyang maulit iyon.

Hindi ko alam ang buong kwento niya. Bata lang ako. Pero alam ko ito. Sa araw na iyon, nagsimula ang isang mahabang laban. Hindi lang laban sa sakit ni Mama, kundi laban sa takot, sa utang, sa mga taong tingin sa amin ay gastos lang.

Habang umaandar ang ambulansya papunta sa bagong ospital, hawak ko ang kamay ni Mama at ang munting tren. Umiikot ang spring, may mahinang tunog. At sa gitna ng takot, may munting pag-asa. Dahil minsan, sapat na ang isang taong pumiling hindi tumalikod para magbago ang takbo ng isang buhay.