“Akala ko tapos na ang lahat sa araw na isinara ang rehas, hindi ko alam na doon pala magsisimula ang pinakamabagsik at pinakabanal na laban ng buhay ko.”

Ako si Dalisay Diwa, at sa loob ng Bilangguan ng Takipsilim, natutunan kong bilangin ang oras hindi sa araw at gabi kundi sa tibok ng pusong pilit kong pinatatatag. Ang init ng araw ay walang habag dito. Dumidikit sa balat ang pawis na parang paalala na buhay pa ako kahit gusto na akong lamunin ng pagod. Sa labahan, paulit ulit ang galaw ng aking mga kamay, kusot, pigâ, banlaw, parang isang ritwal para hindi mabaliw. Bawat hibla ng maruming tela ay tila kasabay na hinuhugasan ang alaala ng buhay ko sa labas.

Akala ko isa lang iyong karaniwang araw. Isang araw na lilipas na naman nang walang saysay. Hanggang sa biglang humina ang paligid. Ang ingay ng mga bilanggo ay naging malayo. Umiikot ang paningin ko, at isang kakaibang lamig ang gumapang mula sa paa ko paakyat sa batok. Binitawan ko ang hawak kong baro. Bago tuluyang magdilim ang lahat, isang pangalan ang namutawi sa labi ko. Sinagtala. Anak ko.

Nagising ako sa amoy ng alcohol at kalawang. Nakahiga ako sa isang manipis na kutson sa klinika ng bilangguan. Ang dingding ay kupas, ang bintana may rehas, at ang liwanag ay pilit lang na pumapasok. Sa harap ko, isang matandang doktor na may nanginginig na kamay ang nakatingin sa mga papel. Nang mapansin niyang gising na ako, sinabi niyang kailangan niya akong tanungin.

Tinanong niya kung kailan ang huli kong dalaw. Hindi ko agad naintindihan kung bakit. Matagal na, halos isang taon na, sagot ko. Doon ko nakita ang pagdadalawang isip sa kanyang mga mata. Huminga siya nang malalim bago niya sinabi ang mga salitang tuluyang yumanig sa mundo ko….Ang buong kwento!⬇️  Buntis ka, Dalisay.

Parang may sumabog sa dibdib ko. Buntis. Sa lugar na ito. Sa pagitan ng poot, takot, at kahihiyan. Hindi ko alam kung paano, pero mas malinaw pa sa liwanag ng araw ang isang bagay. May buhay sa loob ko. Isang buhay na walang kasalanan.

Hindi nagtagal, kumalat ang balita. Umabot hanggang sa opisina ng hepe. Si Hepe Alipusta Magdiwang. Ang lalaking may malamig na mata at pusong tila bakal. Kapatid ng lalaking pinaslang ko sa gabing ipinagtanggol ko ang sarili ko at ang anak kong si Sinagtala. Para sa kanya, hindi ako tao. Isa akong kasalanan na dapat parusahan.

Nang humarap siya sa akin sa loob ng selda, ramdam ko ang bigat ng kanyang presensya. Ang pabango niya ay kakaibang bumangga sa mabahong hangin ng kulungan. Sinabi niyang sisiguraduhin niyang hindi ko na makikita ang liwanag. Sa sandaling iyon, mas natakot ako hindi para sa sarili ko kundi para sa batang dinadala ko.

Sinimulan niya ang dahan dahang pagpapahirap. Mas kaunting pagkain. Mas malamig na selda. Mas mahahabang oras ng katahimikan. Gusto niyang sirain ang isip ko bago pa man ako manganak. Ngunit sa gitna ng lahat, may mga matang tahimik na nagmamasid. Si Habagat Laya, isang warden na pilit tinatago ang kanyang awa. At si Akiro Bathala, isang dating doktor na bilanggo rin, na ang mga mata ay may dalang pag unawa.

Hindi kami madalas mag usap. Isang tingin lang, isang katahimikan na puno ng kahulugan. Sa lumang library ng bilangguan, doon kami minsang nagkakasabay. Sa pagitan ng mga librong nalimutan na ng mundo, doon ko unang naramdaman na hindi ako nag iisa.

Isang araw, may lihim na papel na dumating sa akin sa loob ng tinapay. Sulat kamay ni Akiro. Ingatan mo ang sarili mo at ang ating pag asa. Umiyak ako nang tahimik. Hindi dahil sa lungkot kundi dahil sa unang pagkakataon, may naniwala na may pag asa pa ako.

Ngunit hindi tanga si Alipusta. Lahat ay binabantayan. Isang gabi, dumating siya sa selda ko at sinabi niyang ililipat niya ako sa isang mas liblib na lugar. Isang selda na walang araw at hangin. Alam kong iyon ang katapusan ko. Lumuhod ako sa harap niya, hindi bilang bilanggo kundi bilang ina. Sinabi kong gawin na niya ang lahat sa akin, huwag lang sa anak ko.

Sa unang pagkakataon, umalma ako. Umiling ako. Tumanggi ako. At sa sandaling iyon, may kirot na tumusok sa sinapupunan ko. Napasigaw ako. Totoong sakit. Hindi ko alam kung ito na ba ang simula ng pagkawala ng lahat.

Nagkagulo ang pasilyo. Tinawag ang doktor. Dinala ako pabalik sa klinika. Sa labas ng rehas, narinig ko ang sigaw ni Akiro, ang kamaong tumama sa pader. Isang tunog ng galit at kawalan ng magawa.

Ilang oras akong nasa pagitan ng liwanag at dilim. Nang magising ako, sinabi ng doktor na muntik na akong makunan. Kailangan ko ng pahinga. Kailangan kong mabuhay.

Doon nagbago ang lahat. Dahil sa takot na mamatay ang batang dinadala ko, napilitan ang pamunuan na ilipat ako sa mas maayos na pasilidad. Hindi dahil sa awa, kundi dahil ayaw nilang magkaroon ng gulo. Ngunit sapat na iyon para sa akin.

Sa mga sumunod na buwan, tahimik akong lumaban. Sa bawat hinga, sa bawat tibok. Si Habagat ay palihim na tumulong. Si Akiro, sa kabila ng rehas, ay nanatiling lakas ko. Hindi namin alam ang bukas, pero alam naming may dahilan ang bawat araw.

Dumating ang gabi ng panganganak sa gitna ng bagyo. Walang seremonya, walang sigaw ng saya. Tanging iyak ng isang sanggol ang bumutas sa katahimikan ng Takipsilim. Isang iyak na parang sigaw ng mundo na hindi pa tapos ang kwento ko.

Isinilang ko ang anak ko sa pagitan ng rehas at luha. At sa sandaling iyon, alam kong hindi na ako ang parehong babae. Ako ay isang ina. At habang may buhay na umaasa sa akin, hindi ako kailanman susuko.

Sa lugar kung saan sinasabi nilang wakas ang bilangguan, doon ko natagpuan ang simula. Isang pag asang isinilang sa dilim, ngunit handang lumaban para sa liwanag.