Sa gitna ng lumalalang krisis sa ekonomiya at ang tila walang katapusang bangayan sa pulitika, isang malaking pampasabog ang muling niyanig ang pundasyon ng ating pamahalaan. Ang usapin ng kaban ng bayan ay muling naging sentro ng atensyon matapos ang matapang na paglalantad ni Congressman Leandro Antonio Legarda Leviste mula sa Batangas. Sa kanyang mga pahayag, hindi lamang simpleng pagkukulang ang lumitaw kundi isang sistematiko at nakakalulang alegasyon ng korapsyon na nagkakahalaga ng trilyong piso.

Ang Misteryo ng ₱1.2 Trilyong “Insertion” sa DPWH
Hindi biro ang halagang ₱1.2 trilyon. Ito ay perang pinaghirapan ng bawat Pilipino, ngunit ayon kay Cong. Leviste, tila mayroong mga “hidden insertions” sa budget ng Department of Public Works and Highways (DPWH) para sa mga taong 2025 at 2026. Ang mga pondong ito ay hindi umano isinasapubliko at nananatiling nakatago sa database ng National Expenditure Program (NEP).

Sa kanyang panawagan para sa transparency, iginiit ni Leviste na ilabas ang kumpletong detalye ng mga proyektong nagkakahalaga ng ₱72 bilyon para sa 2025 at ₱496.97 bilyon para sa 2026. Ang mas masakit na katotohanan ay ang hinalang hindi mga planning engineers ang nagtutulak ng mga proyektong ito kundi mga makapangyarihang contractor at ilang opisyal sa loob ng gabinete. Sa madaling salita, ang budget ay tila ginagawang “negosyo” imbes na serbisyo publiko.

Duda rin ang mambabatas kung magtatagumpay ang mga imbestigasyon ng Ombudsman at iba pang sangay ng gobyerno kung ang DPWH mismo ay hindi magbibigay ng “unfettered access” sa kanilang mga file. Hangga’t nananatiling lihim ang mga dokumento, mananatiling bulag ang hustisya at patuloy na makakalusot ang mga “magnanakaw” sa loob ng gobyerno.

Ang “Demolition Job” Laban kay VP Sara Duterte
Habang ang atensyon ng publiko ay dapat sanang nakatuon sa bilyon-bilyong nawawalang pondo para sa flood control at iba pang imprastraktura, tila mayroong masidhing kampanya para ilihis ang usapin. Dito pumasok ang matinding kritisismo laban sa mga personalidad gaya ni Shelo Magno at iba pang kritiko na tinaguriang “ipokrita” ng ilang mga tagamasid.

Bakit nga ba si VP Sara Duterte ang palaging target ng mga banat? Ayon sa ilang political analysts gaya nina Sasot at dating Supreme Court Associate Justice Noel Tiam, ang lahat ng pambabatikos na ito ay isang malinaw na “demolition job 2.0.” Ayon kay Justice Tiam, “Kung itinatapon nila ang lahat ng bala kay Sara Duterte, ito ay dahil siya ang kinatatakutan nila. Hindi nila siya kontrolado. Si Sara ay tinitira dahil banta siya sa power structure na nabubuhay sa korapsyon, kawalan ng kakayahan, at impunity.”

Nakakapagtaka nga naman na habang ang mga isyu ng “drug addict president,” PhilHealth mess, at bilyong halaga ng flood control ay direktang tumuturo sa liderato ni Pangulong Marcos Jr., ang palaging isinisigaw na solusyon ng mga kritiko ay ang usigin o i-impeach si VP Sara. Ito ay isang klasikong taktikang “diversionary” upang protektahan ang mga totoong arkitekto ng katiwalian sa bansa.

Ang Ipokrisya ng mga Opisyal at ang Paghihirap ng Bayan
Hindi rin nakaligtas sa hagupit ng kritisismo ang Department of Trade and Industry (DTI). Ang mga pahayag ng ilang opisyal gaya ni Roque tungkol sa “₱500 Noche Buena,” “₱1,000 para sa isang linggo,” at ang nakakainsultong “₱50 allowance para sa college student” ay tinitingnan bilang lantarang pang-aasar sa gitna ng gutom ng masa. Habang ang mga opisyal ay nagtatamasa sa kanilang mga opisina, ang karaniwang Pilipino ay pinagkakasya ang barya-barya dahil sa taas ng presyo ng bilihin na tila hindi na nasosolusyunan.

Ang kawalang-hiyaang ito ay nagpapatunay lamang na may malaking puwang sa pagitan ng gobyerno at ng taumbayan. Imbes na harapin ang mga isyu ng korapsyon na ibinulgar ni Leviste, mas inuuna pa ang pag-imbento ng mga naratibong magpapagaan sa hitsura ng krisis, kahit na ito ay malayo sa realidad.

Pilipinas: Isang “Alipin” ng ICC?
Isang aspeto pa ng pulitika na tinalakay ay ang pagtrato ng Pilipinas sa International Criminal Court (ICC). Inihambing ang sitwasyon ng bansa sa Russia at United Kingdom. Kamakailan, ang Russia ay nagpataw ng sentensya sa mga ICC judges bilang ganti sa warrant laban kay Vladimir Putin, habang ang UK naman ay nagbabantang hihinto sa pagpondo sa ICC dahil sa bias nito.

Sa kabilang banda, ang Pilipinas—sa pamamagitan ng DILG—ay tila “hina-hunting” na si Senador Bato dela Rosa kahit wala pang opisyal na warrant mula sa internasyonal na hukuman. Tinawag itong isang uri ng pagiging “subservient” o pagiging alipin ng dayuhan. Bakit mas mabilis tayong sumunod sa dikta ng ibang bansa kaysa protektahan ang sarili nating mga mamamayan at mambabatas? Ang ganitong mentalidad ay nagpapakita ng kawalan ng “backbone” ng kasalukuyang administrasyon pagdating sa soberanya.

Ang Hamon sa Bawat Pilipino
Ang mga rebelasyong ito ay hindi lamang basta balita; ito ay isang panawagan para sa gising na kamalayan. Ang ₱1.2 trilyon ay hindi lang numero—ito ay mga kalsada, paaralan, ospital, at pagkain na ipinagkait sa atin. Ang pag-atake kay VP Sara Duterte ay hindi lamang tungkol sa isang tao—ito ay tungkol sa pagsupil sa boses na tumatayo laban sa maruming sistema.

Sa huli, ang tanong ay mananatili: Hanggang kailan natin hahayaang magpatuloy ang ganitong uri ng pamamahala? Ang transparency ay hindi hinihingi, ito ay dapat na ibinibigay. At ang hustisya ay hindi dapat ginagamit bilang kasangkapan sa pulitika. Panahon na para tayo ay maging mapanuri at huwag magpadala sa mga demolition job na ang tanging layunin ay itago ang katotohanan sa ilalim ng trilyon-trilyong pisong maanomalyang pondo.