Sa kasaysayan ng Pilipinas, ang pag-asa at pananampalataya ng mamamayan ay laging nakasalalay sa mga balikat ng liderato. Bawat halalan ay isang panibagong simula, isang pangako ng pagbabago, ng isang Daang Matuwid o ng isang Bagong Lipunan. Ngunit, sa paglipas ng mga taon, ang pangako ay madalas na nauuwi sa pagkadismaya, at ang sinseridad ay napapalitan ng matitinding kontrobersya at, sa mata ng marami, ng tahasang “kapalpakan.”

Ang pagbabalik-tanaw sa mga administrasyon mula kay Corazon C. Aquino hanggang kay Benigno “Noynoy” Aquino III ay hindi lamang simpleng pag-aaral ng kasaysayan; ito ay isang masakit na paggunita sa mga desisyong nagpabigat sa bilyong utang, nagpataas sa singil ng kuryente, nagbenta ng mga pambansang yaman, at nagdulot ng malalim na pagtatanong tungkol sa integridad ng pamahalaan.

Layunin ng artikulong ito na suriin at talakayin ang mga pangunahing punto ng kritisismo at kontrobersya na iniugnay sa limang pangulong ito, batay sa mga matitinding alegasyon na kumalat at nag-ugat sa kamalayan ng publiko. Ito ay isang pagtatangkang magbigay-linaw, mag-udyok ng makabuluhang talakayan, at paalalahanan ang bawat Pilipino sa mabigat na halaga ng kanilang boto.

I. Corazon C. Aquino (1986–1992): Ang ‘People Power’ na Naglaho at ang Interes ng Angkan
Ang pag-akyat sa kapangyarihan ni Pangulong Corazon C. Aquino matapos ang EDSA People Power Revolution ay simbolo ng pagbabalik ng demokrasya at pag-asa. Siya ang icon ng paglaya mula sa diktadura. Subalit, ang pag-asa na ito ay mabilis na nabahiran ng kontrobersya, lalo na patungkol sa mga desisyon na pumabor diumano sa kanyang pamilya at mga kaalyado, na nagbigay-daan sa pagkabuo ng konsepto ng oligarkiya sa bagong republika.

Ang ‘Pribatisasyon’ ng mga Pambansang Kayamanan
Isa sa pinakamainit na isyu na bumalot sa kanyang termino ay ang pagbebenta ng mga ari-arian ng gobyerno. Noong 1992, inaprubahan ang pagbebenta ng 67% ng stocks ng Philippine Airlines (PAL). Ang transaksyong ito, na pinamunuan ng isang investment group na may koneksyon sa kanyang angkan na Cojuangco, ay diumano’y nagresulta sa pagkawala ng halos $3 milyon na sana’y napunta sa kaban ng bayan. Ang mas nakakagalit ay ang alegasyon na ang pondo para sa pagbili ay hiniram sa mga bangko ng gobyerno, gamit ang mismong stocks ng PAL bilang kolateral. Isang malinaw na larawan ito ng paggamit ng kapangyarihan upang payamanin ang sariling network, na taliwas sa diwa ng rebolusyon.

Hindi rin matatakasan ang usapin ng Meralco, ang kumpanyang pag-aari ng gobyerno na ibinalik sa pamilya Lopez nang walang kondisyon. Maraming kritiko ang nagsasabing ito ang isa sa mga dahilan kung bakit nanatiling mataas ang bayarin sa kuryente sa Pilipinas, na nagpapahirap sa karaniwang mamamayan.

Bukod pa rito, binanggit din ang agarang pagbebenta ng halos 38 kumpanya mula sa assets ng mga Marcos at Romualdez sa halagang Php1 milyon lamang kay Ricardo Lopa, ang kanyang brother-in-law, sa loob lamang ng kanyang unang buwan sa pwesto. Ang bilyong-pisong halaga ng ari-arian ay tila ipinamigay lamang, na nagpapakita ng isang administrasyon na mas pinili ang interes ng mga kamag-anak kaysa sa kapakanan ng pambansang yaman. Gayundin ang Philippine Long Distance Company (PLDT) na ibinalik din diumano sa kanyang mga kamag-anak na Cojuangco. Ang ganitong mga hakbang ay nagdulot ng matinding pagdududa sa moral high ground na siyang nagdala sa kanya sa pwesto.

Ang Bataan Nuclear Power Plant (BNPP) at ang Utang
Ang desisyon niyang ipasara ang Bataan Nuclear Power Plant (BNPP) sa Morong, Bataan, ay isa ring malaking isyu. Ang plant na nagkakahalaga ng $2.3 bilyon at kayang magbigay ng 623 MW ng kuryente sa Luzon ay nanatiling tikom, sa kabila ng apela ni dating Pangulong Marcos na ipagpatuloy ito. Ang pagpapasara ay nagdulot ng malaking pagkalugi sa bansa, habang ang obligasyon na bayaran ang utang para sa plant ay nanatiling pasanin ng taumbayan. Ito ay isa sa pinakamahal na white elephants sa kasaysayan ng Pilipinas.

Dagdag pa, ang pakikipagnegosasyon ni Aquino sa Japan upang bayaran ang utang ng Pilipinas gamit ang Japanese yen imbes na US dollars ay nagdulot ng dagdag na halos $5 bilyon sa utang ng bansa, isang matinding pagkakamali sa fiscal policy na nagpahirap sa sumunod na mga henerasyon.

Hacienda Luisita at ang VAT
Ang Hacienda Luisita ay nananatiling matalim na tinik sa kasaysayan ng administrasyong Aquino. Ang kanyang pangako na pamamahagi ng lupain sa mga magsasaka ay hindi natuloy. Sa halip, ang implementasyon ng Stock Distribution Option (SDO) ay nauwi sa karahasan, na nagpapakita ng malaking gap sa pagitan ng retorika ng reporma at ng katotohanan ng interes ng pamilya. Ito ang nagbigay-diin sa akusasyon ng kanyang Vice President, si Salvador Laurel, na ang mga kamag-anak niyang Cojuangco ang nagtulak sa kanya na maging pangulo dahil sa kanilang malaking interes sa posisyon.

Sa huli, ipinatupad din niya ang 10% Value Added Tax (VAT) noong Enero 1, 1988, isang buwis na nagpabigat sa lahat, lalo na sa mahihirap, at lalo pang tumaas sa kalaunan.

II. Fidel V. Ramos (1992–1998): Ang Panahon ng ‘Boy Benta’ at ang Paglalaho ng Kayamanan ng Bayan
Si Pangulong Fidel V. Ramos, na kilala sa catchphrase na “Kaya Natin ‘To!”, ay nagpatuloy sa economic liberalization at privatization na sinimulan ni Aquino. Ngunit, ang kanyang legacy ay nasira ng bansag na “Boy Benta” dahil sa agresibong pagbebenta ng mga pag-aari ng gobyerno sa pribadong sektor, na nagdulot ng malaking pagdududa kung nasaan nga ba napunta ang bilyong-bilyong pisong nalikom.

Ang Pagkawala ng Ating Industriya
Ang pagbebenta ng National Steel Corporation (NSC) sa Iligan City noong 1995 ay isa sa pinakamasakit na loss sa industriya ng bansa. Ang NSC ay dating number one exporter ng bakal sa Timog-Silangang Asya. Ang pagbebenta nito ay simbolo ng paghina ng industrial base ng Pilipinas, na tila isinakripisyo sa altar ng privatization.

Ang lupain ay isa ring malaking asset na ibinenta sa ilalim ng kanyang panunungkulan. Kabilang dito ang Bonifacio Global City at iba pang mahalagang lupain sa paligid ng Mall of Asia sa Pasay noong 1999. Bilyong piso ang nalikom mula sa mga transaksyong ito, na kinukuwestiyon kung saan napunta at kung paano ginamit ang pondong ito para sa kapakinabangan ng publiko. Ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno sa mga prime lot na ito ay nagbigay-daan sa lalong pagpapayaman ng iilang pribadong indibidwal.

Ang Pag-alis ng Petron
Ang Petron Corporation, ang pambansang oil company, ay hindi rin nakaligtas sa privatization wave. Sa ilalim ng kanyang administrasyon noong 1994, pumirma ang PNOC at Aramco ng kontrata para sa 40% ownership sa Petron Philippines. Sa parehong taon, naibenta pa ang karagdagang 20% share ng Petron. Ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno sa strategic na industriya tulad ng langis ay nagdulot ng pangamba sa seguridad ng enerhiya at sa kakayahan ng gobyerno na pangalagaan ang presyo ng petrolyo para sa mamamayan.

Ang administrasyong Ramos ay nagdulot ng economic growth sa ilang aspeto, ngunit ang cost ng pag-unlad na ito sa pamamagitan ng pagbebenta ng mga pambansang yaman ay nanatiling pinagmumulan ng matinding kritisismo.

III. Joseph Estrada (1998–2001): Ang Sayaw ng ‘Erap’ sa Kapangyarihan at ang Halaga ng Bisyo
Ang panunungkulan ni Pangulong Joseph Estrada ay isa sa pinaka-maikling yugto sa kasaysayan ng panguluhan ng Pilipinas, ngunit ito ay puno ng pinakamakulay at pinaka-dramatikong iskandalo na naglantad sa culture of corruption sa pinakamataas na antas. Ang kanyang popularidad bilang artista ay mabilis na nabawasan ng mga seryosong akusasyon tungkol sa kanyang personal na buhay at mismanagement ng pondo ng bayan.

Ang Pagbubunyag ni Chavit Singson: Jueteng at Tobacco Tax
Sa loob lamang ng dalawang taon, ibinunyag ng kanyang matalik na kaibigan at gobernador ng Ilocos Sur, si Chavit Singson, ang kanyang mga anomaliya. Ang pagkahilig ni Estrada sa babae, paglalasing, pagsusugal, at pagbili ng mamahaling ari-arian ay nagbigay-daan sa mas matinding akusasyon: ang pagtanggap ng kickbacks mula sa ilegal na jueteng at mula sa buwis ng tabako.

Ayon kay Singson, kumukubra si Estrada ng milyon sa jueteng kada buwan at umabot sa Php170 milyon mula sa buwis ng tabako. Ang mga rebelasyong ito ay hindi lamang nagpatunay sa korapsyon kundi nagbigay-linaw din sa lawak ng impluwensya ng illegal gambling sa loob mismo ng Malacañang. Ang pag-amin ng isang insider ay nagpinta ng nakababahalang larawan ng isang lider na mas pinili ang bisyo at pagpapayaman kaysa sa pananagutan.

Impeachment, EDSA 2, at ang Pagkakahati ng Bayan
Ang mga akusasyon ay humantong sa impeachment ni Estrada ng Kamara. Subalit, ang paglilitis ay natigil matapos ang kontrobersyal na walkout ng prosecution panel, na nagdulot ng malawakang protesta. Ang kaganapan ay nagbunsod ng EDSA People Power 2, kung saan ang pulisya at militar ay bumawi ng suporta sa pangulo. Dahil sa pressure, pinilit siyang magbitiw sa pwesto.

Hindi nagtagal, inaresto siya at ang kanyang anak na si Jinggoy Estrada para sa kasong pandarambong (plunder). Ang pag-aresto ay nagdulot naman ng EDSA Tres, isang marahas na protesta ng kanyang mga tagasuporta na nagpapakita ng malalim na pagkakahati ng bansa at ng galit ng masa na naniniwala pa rin sa kanyang paglilingkod. Ang panunungkulan ni Estrada ay nagpakita ng masakit na katotohanan: ang korapsyon sa pinakamataas na antas ay may agarang epekto sa social stability ng bansa.

IV. Gloria Macapagal Arroyo (2001–2010): Ang ‘Iron Lady’ na Nababalot sa Iskandalo at ang Laban sa Hukuman
Si Pangulong Gloria Macapagal Arroyo ay umupo sa pwesto sa gitna ng political turmoil at namuno sa loob ng halos isang dekada. Ang kanyang panunungkulan ay madalas na inilalarawan bilang economically pragmatic ngunit walang humpay na sinalubong ng mga akusasyon ng korapsyon at electoral fraud.

Ang ‘Hello Garci’ at ang Taint sa Demokrasya
Ang pinakamatinding iskandalo na humamon sa kanyang administrasyon ay ang “Hello Garci” noong 2004. Kumalat ang cellphone conversation niya at ni Comelec Director Virgilio Garcillano tungkol sa umano’y pagmamanipula ng resulta ng presidential election. Kahit na inamin niya ang pag-uusap at nag-public apology, itinanggi naman niya ang pagmamanipula. Ang iskandalong ito ay nag-iwan ng matinding stain sa demokrasya ng Pilipinas, na nagduda sa legalidad ng kanyang panunungkulan.

Dumaan siya sa maraming impeachment complaints, ngunit nanatili siya sa pwesto. Ang kanyang resilience sa harap ng krisis ay nagbunga ng bansag na Iron Lady, ngunit ang kritisismo ay nanatili.

Plunder Case at Hospital Arrest
Matapos ang kanyang panunungkulan, nahalal siya bilang kongresista, ngunit inihain ang arrest warrant laban sa kanya noong 2012 para sa Php36 milyon na plunder case—di-umano’y kickback mula sa ZTE Corporation deal. Ang kaso ay nagdulot ng kontrobersyal na hospital arrest, kung saan nanatili siyang congresswoman kahit nasa ilalim ng custody.

Ang judicial battle ay tumagal. Noong 2016, napawalang-sala siya ng Korte Suprema. Gayunpaman, ang perception ng publiko ay nanatili: ayon sa ilang source, siya raw ang pinaka-corrupt na naging presidente ng Pilipinas. Ang panunungkulan ni Arroyo ay nagturo sa atin ng kahalagahan ng checks and balances at kung paano makaiwas sa accountability ang isang matatag na political machinery.

V. Benigno ‘Noynoy’ Aquino III (2010–2016): Ang ‘Daang Matuwid’ na Nagulantang sa ‘Kawalang Pakialam’
Si Pangulong Benigno “Noynoy” Aquino III ay umupo sa pwesto dala ang mandate ng pagbabago at ang pangako ng “Daang Matuwid”—isang diretsong landas laban sa korapsyon. Ang kanyang administrasyon ay nakaranas ng pag-unlad ng ekonomiya, ngunit ito ay nabahiran ng mga alegasyon ng “kawalang pakialam, pagbabaliwala, at pinipikit lang ang mata” sa mga seryosong problema ng bansa.

Ang Apatya sa Gitna ng Krisis
Ang mga kritiko ay madalas na nagtatanong sa kanyang leadership style, lalo na sa mga panahon ng krisis. Ang bansag na “Noynoy” ay lumabas dahil sa umano’y mabagal na aksyon sa mga suliranin ng bansa. Ngunit ang isyu na nagdulot ng pinakamalaking emotional damage ay ang tugon ng kanyang administrasyon sa Bagyong Yolanda.

Ang kakulangan ng agarang tulong at koordinasyon sa mga nasalanta ng Bagyong Yolanda ay nag-iwan ng matinding pait sa mga Pilipino, lalo na sa Visayas. Ang perception na ang tulong ay kulang at hindi sapat ay nag-ugat sa damdamin ng mga tao. Ang krisis na ito ay naging simbolo ng apathy ng gobyerno sa harap ng matinding pangangailangan ng masa.

Ang Pagbalewala sa Isyu ng Droga
Isang malaking akusasyon din ang kawalan niya ng political will sa isyu ng droga. Hindi niya nabanggit ang droga sa kanyang mga SONA at walang malinaw na deklarasyon ng giyera kontra droga. Ang kanyang pagtanggi sa isyu ng pagpasok ng Sinaloa Cartel sa Pilipinas, at ang kanyang “No comment” sa accomplishment ng PDEA, ay nagbigay-daan sa pangamba na hindi seryosong kinikilala ang lumalaking problema ng iligal na droga.

K-12 at ang Pasanin ng Estudyante
Ang K-12 Program ay nagsimula sa kanyang administrasyon. Bagamat ito ay isang pagtatangka na i-angkop ang sistema ng edukasyon sa pandaigdigang standard, ang kritisismo ay nakatuon sa bigat na idinulot nito sa mga estudyante at magulang dahil sa dagdag na taon sa eskwelahan at ang cost ng pag-aaral. Sa maraming pamilyang Pilipino, ang additional cost ng K-12 ay isang pasanin na tila nagbigay ng barrier sa edukasyon.

Ang termino ni Aquino ay nagtapos na may halo-halong resulta—ang economic growth ay nasabayan ng political negligence at kawalang-aksyon sa mga pangunahing suliranin ng masa.

VI. Konklusyon: Ang Ating Pasanin at ang Aral ng Kasaysayan
Ang pagtalakay sa mga tinatawag na “kapalpakan” ng limang pangulo, mula sa People Power icon na si Cory Aquino hanggang sa Daang Matuwid champion na si Noynoy Aquino, ay nagpapakita ng isang nakababahalang pattern sa pulitika ng Pilipinas: ang pag-uuna ng pansariling interes, ang systemic corruption, ang pagbebenta ng mga pambansang ari-arian, at ang apathy sa harap ng pagdurusa ng masa.

Mula sa mga Cojuangco-Lopez interests ni Cory, sa Boy Benta na transaksyon ni Ramos, sa jueteng at plunder ni Estrada, sa Hello Garci at ZTE ni Arroyo, at sa Yolanda apathy ni Noynoy—ang bawat administrasyon ay nag-iwan ng isang legacy na nagpapabigat sa susunod.

Ang bawat desisyon—mula sa pagsasara ng BNPP hanggang sa privatization ng NSC—ay may direktang epekto sa buhay ng bawat Pilipino, sa presyo ng kuryente, sa utang ng bansa, at sa job opportunities. Ang kasaysayan ay nagturo sa atin na ang pag-iingat at accountability ay hindi dapat matatapos sa araw ng halalan. Ang vigilance ng mamamayan at ang kakayahang panagutin ang mga lider ay ang tanging paraan upang masiguro na ang kapangyarihan ay hindi magiging instrumento ng self-enrichment at pagpapabaya.

Ang pagsusuri na ito ay isang paanyaya na maging critically engaged ang bawat Pilipino. Ang kinabukasan ng bansa ay nakasalalay sa ating kakayahang kilalanin at itama ang mga pagkakamali ng nakaraan. Ang pagtatanong kung sino ang pinakapalpak ay hindi mahalaga; ang mahalaga ay ang aral na ating matututunan at ang pagkilos na ating gagawin upang ang kasaysayan ay hindi na maulit pa. Ito ang ating burden at ating responsibilidad.