Sa mundo ng pulitika at showbiz sa Pilipinas, bibihira ang mga personalidad na nakatawid nang matagumpay mula sa pagiging idolo ng masa patungo sa pagiging respetadong lingkod-bayan. Isa si Vilma Santos Recto sa mga tinitingala dahil sa kaniyang mahabang kasaysayan sa industriya at sa serbisyo publiko. Gayunpaman, sa isang iglap, tila gumuho ang imaheng ito para sa maraming Pilipino matapos kumalat ang isang video kung saan nagbitiw siya ng mga salitang itinuring ng marami na “matapobre” at hiwalay sa realidad ng ordinaryong mamamayan.

Ang sentro ng kontrobersya ay ang pahayag ni Vilma na tila dumidepensa sa kaniyang asawa, si Finance Secretary Ralph Recto, at sa kanilang pamilya laban sa mga kritiko. Sa video, sinabi niya na kaya sila tinitira ay dahil “nasa taas” sila, habang ang mga bumabatikos ay “nasa baba.” Ang ganitong klase ng retorika ay agad na pinalagan ng mga political commentators at mga netizen. Para sa marami, ito ay isang manipestasyon ng elitismo—isang pagtingin na ang mga nasa kapangyarihan ay hindi dapat kinukwestyon ng mga nasa laylayan.

Ang Ugat ng Galit: Hindi Inggit, Kundi Pananagutan

Ang pagkakamali sa naging pahayag ng Star for All Seasons ay ang pag-aakalang ang kritisismo ay nagmumula sa personal na inggit o “crab mentality.” Nakalimutan tila ng dating gobernadora na ang kaniyang asawa ay humahawak ng isa sa pinakamaseselang posisyon sa gobyerno. Ang Department of Finance ay direktang may kinalaman sa kaban ng bayan.

Ang galit ng publiko ay hindi dahil sa yaman ng mga Recto. Ang galit ay nag-ugat sa mga kontrobersyal na desisyon, partikular na ang isyu ng paglilipat ng bilyon-bilyong pondo ng PhilHealth patungo sa National Treasury. Ang pondong ito ay para sana sa kalusugan ng mga manggagawang Pilipino, lalo na sa panahon na maraming nagkakasakit at nangangailangan ng tulong medikal. Nang kwestyunin ito ng bayan, ang sagot na nakuha nila ay hindi paliwanag kundi isang tila pagmamalaki na “nasa taas” ang pamilya Recto.

Ang ganitong mentalidad ay delikado sa isang demokrasya. Kapag ang isang lingkod-bayan ay nagsimulang maniwala na sila ay nasa “taas” at ang kanilang mga constituent ay nasa “baba,” nawawala ang esensya ng serbisyo publiko. Ang tawag dito ay “public service,” hindi “public ruling.” Ang taumbayan ang boss, at ang mga opisyal ay empleyado lamang ng bayan.

Si ‘Burlesk Queen’ at ang Paglimot sa Pinanggalingan

Dahil sa insidenteng ito, muling naungkat ng mga kritiko ang nakaraan ni Vilma Santos, partikular ang kaniyang sikat na pelikulang “Burlesk Queen.” Hindi ito ginawa upang hamakin ang kaniyang sining, kundi upang ipaalala na siya ay minahal ng tao dahil sa kaniyang koneksyon sa masa. Siya ang idolo ng mga mahihirap, ng mga api, at ng mga lumalaban sa buhay.

Ang pagbabago ng kaniyang tono—mula sa pagiging maka-masa tungo sa pagiging tila tagapagtanggol ng oligarkiya—ay isang masakit na katotohanan para sa kaniyang mga tagahanga. Ang tanong ng marami: Nasaan na ang Vilma Santos na naiintindihan ang pulso ng bayan? Bakit tila nilamon na siya ng sistema ng kaniyang asawa at ng kasalukuyang administrasyon?

May mga nagsasabi na ang pagiging asawa ng isang makapangyarihang kalihim ay nagpabago sa kaniyang pananaw. Si Ralph Recto, na tinagurian ng mga kritiko sa video bilang “batugan” o tamad umano magtrabaho at ayaw nauutusan ng lehislatura, ay nagiging pabigat sa imahe ni Vilma. Sa halip na maging boses ng katwiran, pinili ni Vilma na maging kalasag ng kaniyang asawa gamit ang maling argumento.

Ang Realidad ng Trust Ratings at Pulitika

Hindi maikakaila na ang ganitong mga insidente ay may direktang epekto sa tiwala ng taumbayan. Sa mga huling survey, kapansin-pansin ang pagbabsak ng trust ratings ng administrasyong Marcos at ng mga kaalyado nito, kabilang na ang mga nasa gabinete. Kabaligtaran ito ng patuloy na pagtaas ng tiwala kay Vice President Sara Duterte.

Ipinapakita nito na ang taumbayan ay hindi bulag. Alam nila kung sino ang nagtatrabaho at kung sino ang puro salita o pagmamalaki lamang. Ang pagbaba ng ratings ay isang malinaw na mensahe: ayaw ng Pilipino sa mga opisyal na hiwalay sa realidad. Ang “nasa taas” na mentalidad ay hindi uubra sa panahong nagugutom at naghihirap ang mamamayan.

Si Marcoleta at ang Laban sa Budget

Sa kabilang banda, habang abala ang iba sa pagtatanggol ng kanilang ego, may mga mambabatas na tulad ni Senator Rodante Marcoleta na patuloy na binubusisi ang budget ng bayan. Ang isyu ng flood control at irigasyon ay mga konkretong halimbawa ng pangangailangan ng tao na dapat tinututukan.

Binigyang-diin ni Marcoleta ang kahalagahan ng tamang paglalaan ng pondo, tulad ng sa mga proyektong patubig sa mga barangay na tulad ng Apulid sa Tarlac. Ito ang tunay na “baba” na tinutukoy ni Vilma—ang mga magsasaka at ordinaryong tao na naghihintay ng serbisyo, hindi ng pangmamata. Ang paghimay sa budget at pagtiyak na hindi ito mapupunta sa korapsyon o “unprogrammed funds” na pwedeng paglaruan ay ang tunay na trabaho ng isang lingkod-bayan.

Ang diskusyon tungkol sa reenacted budget at ang posibilidad ng pagsingit ng mga proyekto na hindi naman dumaan sa tamang proseso ay mga seryosong usapin. Ito ang dapat na pinagkakaabalahan ng mga opisyal tulad ni Secretary Recto, sa halip na magtago sa saya ng kaniyang asawa o magreklamo na “inuutusan” sila ng Senado.

Konklusyon: Ang Hamon sa Pagpapakumbaba

Ang leksyon sa pangyayaring ito ay simple: Ang kapangyarihan ay hiram lamang. Ang pagiging nasa pwesto ay hindi lisensya para maliitin ang damdamin ng publiko. Kung totoo na nais ni Vilma Santos at Ralph Recto na maglingkod, kailangan nilang bumaba mula sa kanilang “pedestal” at pakinggan ang hinaing ng bayan.

Hindi inggit ang nagtutulak sa tao para magalit. Ito ay ang pagnanais ng hustisya, tapat na pamamahala, at respeto. Hangga’t hindi ito naiintindihan ng mga nasa kapangyarihan, asahan na patuloy silang sisingilin ng taumbayan—hindi dahil sila ay nasa “baba,” kundi dahil sila ang tunay na may-ari ng kapangyarihan sa bansang ito. Ang “Star for All Seasons” ay dapat magsilbing liwanag, hindi dilim na nagkukubli sa mga pagkukulang ng kaniyang pamilya.