“Isang lumang susi, isang sobre, at isang pangalang hindi ko alam kung akin ba talaga—iyon ang nagbukas ng pintuang maglalagay sa akin sa gitna ng panganib na matagal nang itinatago.”

Ako si Altea. At ang araw na iyon ang unang beses na naramdaman kong ang buong mundo ay sabay-sabay na tumingin sa akin, hindi dahil ako’y gusgusin o mahirap, kundi dahil may dala akong katotohanang kayang gumiba ng isang imperyo.

Sa eskinita ako lumaki, sa amoy ng kanal at usok, sa ingay ng bubong kapag umuulan, sa ubo ni Tiya Nena tuwing gabi. Doon ko natutunang maglakad nang hindi umaasa, ngumiti kahit may laman ang tiyan o wala, at manahimik kahit nasasaktan. Akala ko iyon na ang buong mundo ko. Mali pala ako.

Nang araw na humawak ako ng folder na iyon sa opisina ng HR, ramdam kong may mali. Hindi lang dahil confidential ang laman, kundi dahil sa paraan ng pagngiti ni Verna Laksamana habang ibinibigay niya iyon sa akin. Parang may hinihintay siyang mangyari. Parang may gustong patunayan. O sirain.

Habang naglalakad ako sa hallway, mabigat ang bawat hakbang. Hindi ko alam kung takot ba ang nararamdaman ko o galit. Siguro pareho. Buti na lang sinamahan ako ni Nico. Kung hindi, baka tuluyan akong nalunod sa katahimikan ng mga pader na iyon na sanay sa sikreto.

Nang sumabog ang sigaw ni Verna tungkol sa nawawalang file, parang bumalik ako sa eskinita. Iyong pakiramdam na lahat ng mata ay nakaabang kung kailan ka madadapa. Ngunit iba na ako ngayon. Hindi na lang ako tatango at yuyuko.

Nang ilabas ni Kara ang footage, nakita ko ang bahagyang pagbabago sa mga mukha nila. Si Gideon ay tumigil sa pagngisi. Si Verna ay napakurap nang mabilis, parang naghahanap ng susunod na linya sa isang script na biglang napunit. Si Rowina, na kanina’y kampante, ay namutla.

Hindi ako nagsalita. Hindi ko kailangan. Ang katotohanan ang nagsalita para sa akin.

Doon ko unang naramdaman na may mga taong handang tumayo sa tabi ko. Si Nico, na hindi man ako kilala, ay pinili ang tama kaysa tahimik na pakikisama. Si Kara, na ginamit ang talino niya hindi para umangat, kundi para magbunyag. Kahit si Dr. Ismael, na sa una’y tahimik, ay tumingin kay Verna nang may babalang hindi kailangang bigkasin.

Ngunit alam kong hindi pa iyon ang katapusan. Ang mga taong sanay magtago ay hindi basta sumusuko. Sa bawat hakbang ko sa gusaling iyon, ramdam kong may mga matang sumusunod. May mga bulong. May mga pinto na biglang nagsasara kapag dumarating ako.

Sa gabi, hindi ako makatulog. Kahit nasa maliit pa rin naming barong-barong, pakiramdam ko’y mas malaki na ang anino ng mundo. Hawak ko ang lumang susi, iniisip kung anong pinto pa ang bubuksan nito. Iniisip ko si Mama—si Maris de Vera—ang babaeng hindi ko nakilala pero iniwan ang lahat para sa akin. Iniisip ko kung anong klaseng lakas ang kinailangan niya para ipagkatiwala ako sa ganitong tadhana.

May mga araw na gusto kong umatras. Bumalik sa dati. Sa eskwela, sa tahimik na pangarap na makatapos lang. Pero tuwing nakikita ko si Tiya Nena na pilit humihinga, tuwing naaalala ko ang mga salitang binitiwan ko sa lobby, alam kong hindi na ako pwedeng umatras.

Lumipas ang mga linggo. Unti-unting nabubuksan ang mga file. Unti-unting lumalabas ang mga pangalan. May mga pirma na hindi dapat naroon. May mga perang dumaan sa maling kamay. At sa bawat pagbubunyag, mas umiinit ang paligid.

May isang gabi na sinundan ako pauwi. Hindi ako sigurado sa una, pero nang tumigil ang hakbang ko at huminto rin ang mga yabag sa likod, alam ko na. Hindi ako tumakbo. Natutunan ko na minsan, ang pagharap ang mas nakakatakot para sa kalaban.

Mula sa dilim, may boses na nagsabing tumigil na ako. Na may mga bagay na mas ligtas na manatiling nakabaon. Ngumiti ako, kahit nanginginig ang tuhod ko. Sinabi kong buong buhay ko akong nakabaon, at ngayon lang ako humihinga nang buo.

Kinabukasan, sa harap ng board, binasa ang huling ulat. Tahimik ang silid. Walang palakpakan. Walang sigawan. Ngunit may mga matang umiwas, may mga ulong yumuko. Ang mga taong sanay magdikta ay ngayon tahimik na nakikinig.

Hindi ko kinuha ang lahat. Hindi ko hinabol ang kapangyarihan. Ang hiningi ko lang ay linisin ang pangalan ng ina ko, ibalik ang mga ninakaw, at tiyaking walang batang lalaking o babaeng lalaking dadaan sa dinaanan ko dahil sa kasakiman ng iilan.

Nang matapos ang lahat, bumalik ako sa eskinita. Pareho pa rin ang bubong, pareho pa rin ang amoy. Ngunit iba na ako. Hindi dahil may apelyido na akong dala, kundi dahil alam ko na kung sino ako.

Ako si Altea. Anak ng isang lihim. Tagapagmana ng isang katotohanan. At kahit saan pa ako dalhin ng mundong ito, dala ko ang lakas na hinubog ng gutom, pangungutya, at pag-asa. At ngayon, alam kong hindi na ako nag-iisa.