“Isang liham, isang kahihiyan sa gitna ng palengke, at isang pangakong hindi ko kailanman pinayagang mamatay kahit paulit-ulit akong tapakan.”

Ako si Jomar Cruz. Maaga akong gumigising araw araw, kahit noong wala pa akong pangarap na malinaw ang hugis. Bago pa sumikat ang araw sa San Rafael, gising na ako, naghahanda ng mga gamit, naghihilamos sa malamig na tubig, at naglalakad patungo sa talyer ng tiyuhin ko. Isa lang akong helper doon. Tagalinis ng grasa, tagabuhat ng makina, tagaabot ng gamit. Maliit ang kita pero sapat para hindi ako huminto. Hindi ako sanay magreklamo. Sanay akong magtiis.

Maraming humahanga sa kasipagan ko. Pero mas marami ang hindi man lang ako tinitingnan. Sa mata ng ilan, lalo na ng mga mayayaman, isa lang akong basurang nabubuhay sa gilid ng lipunan. Sanay na akong hindi pansinin. Sanay na akong maliitin. Pero may isang bagay na hindi ko inasahan. Ang umibig.

Sa tuktok ng Borol, may mansyon ang pamilyang Valerio. Doon nakatira si Mikaela Valerio. Maputi, edukada, elegante. Para sa bayan namin, isa siyang prinsesa. Para sa akin, isa siyang pangarap na alam kong hindi ko dapat hawakan. Pero kahit ganoon, minahal ko siya ng palihim. Hindi dahil sa yaman niya, kundi dahil sa paraan niyang ngumiti na parang kaya niyang pakinggan ang mundo.

Nagsimula ang lahat sa isang sirang sasakyan sa gitna ng daan. Nahirapan ang kotse niya at walang gustong tumulong. Ako ang lumapit. Marumi ang kamay ko, pawisan ang damit ko, pero tumulong ako. Hindi niya alam kung sino ako. Hindi ko rin sinabi. Doon nagsimula ang mga usap naming palihim. Sa parke tuwing hapon. Sa simpleng kwentuhan. Sa mga tanong tungkol sa pangarap. Doon niya nakita ang hindi nakita ng iba. Na may isip ako. May prinsipyo. May pangarap.

Pero may ama siya. Si Ginoong Roberto Valerio. Isang negosyanteng sanay masunod. Para sa kanya, ang kahirapan ay kasalanan. At ang tulad ko ay hindi karapat-dapat magmahal ng tulad ng anak niya.

Isang araw, naglakas loob akong sumulat. Maikli lang. Hindi ko kayang ibigay ang mga bituin, pero kaya kong tumabi sa’yo habang pinagmamasdan natin ang langit. Ngumiti siya nang mabasa iyon. Hindi ko nakita ang ngiting iyon. Pero may nakakita ng liham. Isang kasambahay. At ang liham na iyon ay umabot sa kamay ng ama niya.

Kinabukasan, nasa palengke ako, bumibili ng piyesa. Biglang huminto ang isang mamahaling SUV sa harap ko. Bumaba si Ginoong Valerio kasama ang mga kaibigan niya. Hindi ko malilimutan ang mga mata niyang puno ng pangmamaliit.

Ikaw ba si Jomar Cruz? tanong niya.

Opo, ako po iyon, sagot ko habang ramdam ko ang mga matang nakatingin sa amin.

Layuan mo ang anak ko. Isa ka lang basura. Wala kang mararating. Akala mo may halaga ka sa mga tulad namin?

Tahimik ako. Ramdam ko ang bigat ng mga salitang iyon. Ramdam ko ang hiya. Ang galit. Ang sakit. Pero hindi ako umiyak. Huminga lang ako at nagsalita nang mahina.

Pasensya na po kung naistorbo ko ang mundo ninyo.

Tinalikuran ko siya. Pero sa likod ng pagtalikod na iyon, may pangako akong binitawan sa sarili ko. Hindi ako mananatiling ganito. Lalaban ako. Hindi para kay Mikaela. Kundi para sa sarili ko.

Hindi na ako nagpakita sa kanya. Ayokong madamay siya sa kahihiyan ko. Siya naman ay sinubukang ipaglaban ako, pero sinampal siya ng ama niya. Pinagbantaan. Pinili niyang tumahimik para sa pamilya niya. Hindi ko siya sinisi. Mas galit ako sa sistemang ginagawang sukatan ng pagkatao ang yaman.

Ipinon ko ang kaunti kong pera. Ibinenta ang lumang motorsiklo. Nagpaalam ako sa tiyuhin ko. Bitbit ang ilang gamit at lakas ng loob, sumakay ako ng bus papuntang Maynila. Sa isang papel, isinulat ko ang mga salitang ayokong marinig muli. Wala kang mararating. Sa ilalim nito, isinulat ko. Papatunayan kong mali ka.

Sa Maynila, natulog ako sa bangko. Naghanap ng trabaho. Tinanggihan nang paulit ulit. Hanggang sa may isang matandang naniwala sa akin. Si Mang Revo. Tinanggap niya ako sa maliit na talyer sa Tondo. Tinuruan. Pinag aral. Doon ako unang naniwala sa sarili ko.

Nag aral ako sa gabi. Nagtrabaho sa araw. Puyat. Pagod. Gutom. Pero masaya. Unti unti akong umangat. Nakapagtapos. Naging mekaniko. Naging engineer. Nakaipon. Nagsimula ng maliit na negosyo. Isang sasakyan. Isang kliyente. Hanggang sa dumami.

Lumipas ang mga taon. Nakalimutan na ako ng San Rafael. Pero sa Maynila, unti unti akong nakilala. Crusch Auto and Logistics. Isang pangalang itinayo ko mula sa sugat ng kahapon.

Hanggang isang araw, may pumasok na kliyente. Valerio Group of Companies. Napangiti ako. Hindi dahil sa paghihiganti. Kundi dahil sa katahimikang dala ng tagumpay.

Nagkita kami sa meeting. Naroon si Mikaela. Hindi siya makapagsalita. Ako rin. Pero walang galit. Nang humarap ako sa ama niya, nakita ko ang lalaking minsang dumura sa pagkatao ko na ngayon ay nangangailangan ng tulong.

Humingi siya ng tawad. Hindi ko siya sinisi. Sinabi ko ang totoo. Kung hindi dahil sa kanya, baka hindi ko nakita ang sarili kong kakayahan. Nagkamay kami. Walang yabang. Walang galit.

Lumipas ang mga buwan. Lumago ang negosyo. Bumalik ako sa San Rafael bilang tagapagsalita. Hindi para ipagyabang ang narating ko. Kundi para sabihin sa mga batang tulad ko noon na hindi hadlang ang kahirapan.

Isang gabi, tinanong ako ng secretary ko kung anong bahagi ng buhay ko ang babalikan ko kung may pagkakataon.

Napangiti ako.

Yung panahong sinabihan akong wala akong mararating. Dahil doon ko natutunang ang opinyon ng iba ay hindi kailanman magdidikta ng kapalaran ko. Ang paniniwala ko sa sarili ang tunay na magdadala sa akin sa dulo ng kwento ko.