Nagiging masalimuot, mas malawak, at mas masalimuot bawat araw ang usapin tungkol sa dating kongresistang si Zaldy Co, na ngayo’y sentro ng pambansang kontrobersya. Sa dami ng alegasyon, testimonya, at operasyon ng mga awtoridad, unti-unti nang nabubuo ang larawan ng isang kwentong may lawak na hindi biro—at posibleng magbukas ng mga panibagong tanong sa sistema, sa politika, at sa mga proyektong pinopondohan ng taumbayan.

Kamakailan, isang overseas Filipino worker sa Europa—na itinago sa pangalang “Alias Joyce”—ang nagpatunay sa isang radyo na nasa bansang kinaroroonan niya ang dating mambabatas. Hindi man niya binanggit ang eksaktong lokasyon, sinabi niyang ‘sigurado’ siya na si Co ay nasa bansa kung saan siya nagtatrabaho. Ito ay agad namang nagpasiklab ng interes dahil may nauna nang pahayag si Interior and Local Government Secretary John Vic Remulla na may impormasyon silang nasa Portugal si Co, at gumagamit ng Portuguese passport.

Bagama’t wala pang opisyal na kumpirmasyon mula sa international authorities, lalong naging matibay ang hinala nang dagdagan pa ni “Joyce” ang detalye: tatlong Pilipinong driver umano ang kasama ng dating kongresista. Sila raw ang sumusundo kay Co sa paliparan kung saan nakahimpil ang kanyang private plane—isang detalyeng lalo pang nagpaingay sa publiko.

Habang tumitindi ang usapin sa Europa, dito sa Pilipinas ay hindi rin nagpapahuli ang kilos ng mga otoridad. Sinalakay ng NBI Anti-Organized and Transnational Crimes Division ang isang condominium sa Bonifacio Global City, kung saan umano nagmamay-ari si Co ng dalawang unit. Base sa order ng korte sa Makati, layon ng operasyon na makuha at masuri ang anumang dokumento na maaaring konektado sa bid rigging at mga irregularidad sa flood control projects.

Kasama sa mga alegasyong lumulutang ay ang umano’y pagdadala ng mga maletang naglalaman ng pera—ayon sa testimonya nina Olig Gotesa at dating DPWH engineer Henry Alcantara. Diumano, dito sa condo unit na ito dinadala ang pera mula sa mga kontraktor. Kasama pa sa mga ikinagulat ng publiko ang binanggit sa isang hearing na may pagkakataong personal na nag-abot ng 46 na maleta ang isa pang mambabatas na si Cong. Eric Yap. Ang mga detalye ay ibinahagi bilang bahagi ng imbestigasyon, ngunit lahat ng ito ay nananatiling alegasyon na kailangan pang patunayan sa hukuman.

Sa gitna ng gulong ito, nadadamay rin ang ilang malalaking pangalan sa politika. Ayon sa isang report ng PCIJ, binansagang “Pork Barrel King” si Rep. Sandro Marcos dahil sa umano’y pinakamalaking halagang nakalaan sa kanyang distrito mula sa DPWH. Nang hingan ng pahayag ang Malacañang, sinabi ni Press Officer Undersecretary Claire Castro na hindi siya maaaring magsalita para sa presidential son. Ngunit nilinaw niyang walang exempted pagdating sa lifestyle check, at kung kailangan itong isagawa, maaari itong mangyari.

Sa kabilang banda, inilahad naman ng Office of the President na karamihan sa pondo para sa mga foreign trips na unang na-flag ng COA ay naisauli na. Bukod pa rito, naglabas na rin ng mga demand letters ang OP upang mabawi ang natitirang halaga mula sa ilang kagawaran—isang hakbang na nagpapakitang may paggalaw para maisaayos ang mga isyu sa paggastos.

Samantala, nagpatuloy ang mainit na pagdinig sa Kongreso kaugnay ng flood control projects sa iba’t ibang lalawigan, kabilang ang Laguna. Sunod-sunod ang tanong tungkol sa 48.9 million, 93.5 million, at iba pang proyekto na ipinapa-monitor sa distrito ni Congressman Mariano. Lumabas sa talakayan na marami sa mga proyekto ay hindi raw ganap na batid ng district office dahil ang implementasyon ay hawak ng DPWH.

Dito nagtuluy-tuloy ang mga tanong: gaano kalawak ang kaalaman ng mambabatas sa pumasok at lumabas na proyekto? Sino ang mga contractor? At bakit tila may mga pagkakataong hindi nakakarating sa kanilang opisina ang impormasyon tungkol sa malalaking flood control structures? Idiniin sa pagdinig na kailangan ang mas mahigpit na koordinasyon upang matiyak na walang ghost projects, walang anomalya, at walang kickback.

Habang nagsasalimbayan ang mga usapin—mula Europa hanggang Pilipinas, mula testimonya hanggang dokumento, at mula contractor hanggang mga mambabatas—isang bagay ang malinaw: ang imbestigasyon ay lumalawak pa, at hindi pa nararating ang dulo. Ang mga alegasyon ay mabibigat, ang ebidensya ay hinahanap pa, at ang laban ng awtoridad para matukoy ang buong katotohanan ay patuloy na umiinit.

Sa ngayon, nananatiling subject of interest si Zaldy Co sa imbestigasyon. Ang paglutang ng mga bagong testigo, operasyon ng NBI, at mga dokumentong maaaring magsilbing ebidensya ay nagpapakitang hindi ito isang karaniwang kaso. Ito ay kwento ng pulitika, posisyon, kapangyarihan, at sistemang patuloy na sinusuong ng Pilipinas.

At habang naghihintay ang publiko ng malinaw at opisyal na resulta, patuloy namang sumusulpot ang tanong na mas malalim: kapag natuloy ang pag-uwi, testimonya, at pagharap ng mga personalidad na sangkot—gaano kalaking pagbabagong pampolitika ang haharapin ng bansa?