“Sa gitna ng putik at kalawang, may isang linggong magpapasya kung mabubuhay kami o tuluyang mawawala.”

Hindi kailanman nawala sa ilong ko ang amoy ng putik at kalawang. Kahit pumikit ako, kahit pilitin kong alalahanin ang mas mabangong alaala, bumabalik at bumabalik pa rin iyon. Tuwing madaling araw, bago pa sumigaw ang unang manok sa looban, gising na ako sa tunog ng ulan na bumabagsak sa yero ng barong-barong namin. Kapag mahina, parang paalala lang. Kapag malakas, nagiging tambol ng kaba. Sa bawat patak, may tanong na kasunod. Aapaw ba ang kanal. Aabot ba ang tubig sa sahig. Mababasa na naman ba ang kumot ni nanay.

Sa gilid ng lumang riles nakatukod ang bahay namin. Parang hinihintay na lang huminga ng malalim bago bumigay. Isang dingding ay pinagtagpi-tagping plywood. Yung isa tarp na may lumang tatak ng bigas. Ang sahig kalahating tabla kalahating lupa. Kapag umuulan, nawawala ang hangganan ng lupa at tubig. Doon nagsisimula ang tunay na problema.

“Kuya, tumataas na.” bulong ni Mira habang nakasilip sa siwang ng pinto.

Dose anyos pa lang siya pero parang mas matanda kung magbantay ng detalye. Parang laging may binibilang ang mata niya. Sumilip ako. Sa labas, ang kalsadang lupa ay naging alon. Gumagalaw ang tubig na parang may sariling isip. Dinadala ang tsinelas, dahon, at kung anu-ano pang hindi na makilala.

“Lilipas din yan,” sabi ko, pero hindi kumbinsido ang boses ko. Tinapik ko ang balikat niya at ngumiti. Yung ngiting pang-alo na matagal ko nang sinanay isuot para hindi siya matakot…. Ang buong kwento!⬇️

Sa loob, nakahiga si nanay Nena sa lumang kutson na manipis pa sa pangako. Nakatalukbong hanggang dibdib pero halatang hirap huminga. Sa bawat ubo niya, parang may kumakamot sa loob ng baga.

“Ma,” tawag ni Mira, hinaplos ang noo niya. “Mainit ka na naman.”

“Hindi… okay lang ako,” pilit na sagot ni nanay. Pero sinundan iyon ng ubo na parang mapait na tawa ng tadhana. “Unahin niyo ang buhay niyo.”

Malapit na akong mag-kinse noon. Pero sa mga mata ko, parang ang bilis kong tumanda. May kalyo ang kamay ko. May mga peklat sa daliri. Sa ilalim ng kuko, palaging may grasa. Kahit anong kuskos, hindi na maaalis.

“Kailangan nating maghanda,” sabi ni Mira, nakatingin sa mga timba sa sulok.

Hindi na ako sumagot. Kumuha ako ng lumang basahan at inilatag sa may pintuan, parang maliit na pader. Sa labas, narinig ko ang yabag ng mga kapitbahay. Lahat nagmamadali. Lahat may takot.

Maya-maya, may kumatok.

Pagbukas ni Mira, bumungad si Aling Isabel na may dalang supot. Dalawang lugaw at isang maliit na bote ng tubig. May ilang tableta ring nakabalot sa papel.

“Kumain kayo. Lalo na ang nanay niyo,” sabi niya. “Hati-hatiin niyo ‘to. Pampababa ng lagnat.”

Lumunok ako. Yung paglunok na may kasamang hiya. “Babawi po kami.”

“Babawi ka ng ano. Sige na,” sagot niya. Bago umalis, bumulong siya. “Mag-ingat kayo. Lalo na kay Mang Ursal.”

Parang may malamig na dumaan sa loob ng bahay nang banggitin ang pangalan niya.

Hindi pa man humuhupa ang kaba, may isa pang kumatok. Mas malakas. Mas padabog.

“Bukas!”

Pagbukas ko ng pinto, nandoon si Mang Ursal, may dalawa pang lalaking hindi ko kilala. Basang-basa ang laylayan ng pantalon niya pero matalim ang mga mata.

“Tatlong linggo na kayong late,” sabi niya. “Ngayon, magdadagdag ako.”

“Pasensya na po,” sabi ko. “May sakit po si nanay. Isang linggo lang po.”

Ngumisi siya. “Isang linggo. Pag wala, ligpitin niyo na gamit niyo.”

Ulan sa labas. Ubo sa loob. At sa pagitan namin, isang deadline na parang kutsilyo.

Bago siya tuluyang umalis, huminto siya at lumingon. “At may nagsabi sa akin, palagi ka raw sa junk shop. Baka akala mo di ko alam galawan mo.”

Nanigas ang batok ko.

Pag-alis niya, tahimik lang si Mira. “Kuya,” bulong niya. “Paano na tayo?”

Tumingin ako kay nanay. Sa mga mata niya, may pagod pero may tiwala. Na parang sinasabi niyang bahala na ako.

“Maghahanap tayo ng paraan,” sabi ko. Mabagal pero may diin.

Kinabukasan, bitbit ko ang lumang backpack ko. Sa loob, isang maliit na screwdriver, electrical tape, at isang punit na notebook ni Mira. Sa bulsa ko, barya lang.

Pagdating ko sa junkyard, sumalubong ang amoy ng langis at sunog na goma. Nandoon si Nilo, ang foreman. Hindi pa ako nakakalapit, tinaboy na niya ako. Lumabas pa si Mr. Greco at tuluyang pinalayas ako.

Habang palabas ako, may kumislap sa gilid ng paningin ko. Isang piraso ng metal. Iba ang hugis. Mabigat. Malamig. Dinampot ko iyon.

“Hindi lang ‘yan basta piyesa,” sabi ng boses sa likod ko.

Si Tess iyon. Babaeng may matang parang may alam na lihim. Sinabi niyang galing iyon sa lumang aircraft. At sa isang tanong niya, doon nagsimula ang lahat.

“Kaya mo bang mag-ingat?” tanong niya.

“Opo,” sagot ko. Kahit nanginginig ang loob ko.

Sa mga sumunod na araw, binigyan niya ako ng mga papel. Lumang manual. Diagram. Hindi ko man maintindihan lahat, pero naramdaman kong may pinto na bahagyang bumukas.

Kasabay noon, humigpit ang paligid. May VIP na darating daw. Mas maraming guard. Mas maraming mata. Mas maraming bibig.

Habang nag-aaral ako sa gabi sa ilalim ng ilaw ng kandila, inuubo si nanay sa tabi. Si Mira tahimik na nagsusulat ng listahan. Sa dulo ng notebook niya, isang tanong.

“Kuya, may chance ba talaga?”

Tumingin ako sa kanila. Sa barong-barong. Sa baha. Sa takot.

“Meron,” sabi ko. Kahit hindi pa buo ang loob ko. “Kahit maliit.”

Dumating ang ikapitong araw. Hindi kami nakalikom ng sapat na pera. Pero dala ko ang kaalamang natutunan ko. At sa tulong ni Tess at Migs, naayos namin ang isang sirang bahagi ng eroplano na muntik nang magdulot ng malaking problema sa VIP jet.

Doon nagbago ang ihip ng hangin.

Hindi kami yumaman bigla. Hindi rin nawala ang putik at kalawang. Pero natigil ang banta ni Mang Ursal. Nadala si nanay sa libreng clinic. Unti-unting gumaling.

At ako, natutong maniwala na kahit sa gitna ng putik, may piraso ng bakal na kayang magbukas ng pinto.

Hindi agad. Hindi madali.

Pero may chance.

At minsan, sapat na iyon para magpatuloy.