“Sa isang hapon na parang karaniwan lang, isang maling sandali ang magtutulak sa akin sa pagitan ng tama at pagkawasak, at hindi ko alam kung alin ang mas mabigat dalhin.”

Hindi mo talaga nakikita ang tensyon, pero ramdam mo. Para siyang alon sa hangin na dumadaan sa balat mo, unti-unting humihigpit sa dibdib habang papalapit ang oras. Pagsapit ng alas dos ng hapon, nagsimula ang lunch service sa La Celestina, at tulad ng araw-araw, naging parang orchestra ang buong restaurant. Ang kusina ang drums, walang tigil sa hampas at utos. Ang dining area ang mga violin, banayad sa unang tingin pero may sariling ritmo ng reklamo at tawanan. At kaming mga waiter, kami ang mga tahimik na nota na kailangang pumasok sa tamang segundo, kung hindi, masisira ang buong tugtugin.

Ako si Tomas Elcano. Isang waiter na sanay ngumiti kahit may kirot sa dibdib. Isang taong natutong yumuko kahit alam niyang mali ang mundo.

“Tomas. Table 7.”

Boses ni Garck. Matigas. Malamig. May kasamang turo sa tatlong babaeng halatang sanay mag-utos kahit hindi kailangan. Kita sa kilos, sa tingin, sa paraan ng pag-upo. Mga taong sanay masunod.

“Huwag kang magkakamali,” dugtong niya na parang babala. “Hindi ito karinderya.”

“Opo, sir,” sagot ko kahit may kurot sa loob. Lumapit ako sa table 7 dala ang menu at ang pinakamahusay kong boses. Yung boses na may respeto kahit hindi ka naman nirerespeto.

“Good afternoon po, ma’am. Welcome to La Celestina. May I recommend our house specialties?”

“Ano ba yang recommended recommended na ‘yan?” putol ng isa.

“Si Ma’am Cora ‘yan,” singit ng isa pa. “Gutom kami. Baka mamaya malabo pa ‘yang menu n’yo.”

Ngumiti pa rin ako. “Opo, ma’am. Pwede ko po kayong tulungan pumili depende sa preference n’yo.”

“Preference?” singhal ni Ma’am Cora sabay tapik sa mesa. “Ang preference ko mabilis.”

Narinig ko ang tawa ni Garck sa malayo. Parang may natutuwa na may nahihirapan. Lumunok ako at itinuloy ang trabaho. Ganito lagi. Hindi bago. Hindi rin madali.

Pero may mga sandaling humihila sa’yo pabalik sa pagiging tao.

Sa table 3, may pamilyang may batang babae. Nalaglag ang kutsara niya nang ihain ko ang pagkain. Agad akong yumuko.

“Ay, Miss Lia, kuha tayo ng bago.”

Tumingin siya sa akin, nakangiti. “Kuya, ikaw po mabait.”

Napatawa ako ng mahina. “Shh, baka marinig niya,” biro ko. Tumawa rin ang nanay niya, si Mrs. Rina Azuelo. Sa sandaling ‘yon, gumaan kahit paano ang dibdib ko. Ito ang dahilan kung bakit patuloy akong lumalaban. Dahil may mga taong tumitingin pa rin sa’yo bilang tao, hindi lang bilang kasangkapan.

Bandang hapon, nagkaroon ng kaunting luwag. Nag-refill ako ng tubig sa pitchers sa gilid ng dining hall. Doon ko siya napansin. Ang matandang lalaki sa table 12. Tahimik na pwesto malapit sa bintana. Payat ang braso, bahagyang nanginginig ang kamay habang binubuklat ang menu. Simple ang suot, walang alahas, maliban sa lumang relo na halatang matagal nang kasama sa buhay.

Hindi siya mukhang naliligaw. Mukha siyang sanay. Parang taong nakakita na ng mas marangyang lugar pero piniling maging simple.

Lumapit ako dala ang menu at tubig. “Good afternoon po, sir. First time n’yo po ba dito?”

Tumingin siya sa akin. Matalim ang mata. Hindi lutang. Hindi malabo. Parang may binabasa sa loob ko.

“Hindi,” sagot niya. Mabagal pero buo ang boses.

“Opo. May maire-recommend po ba ako? May soup of the day po kami.”

“Noodles,” putol niya.

“Opo, sir. May simple noodle soup po kami. Mild o medyo spicy?”

“Mild. At tubig lang.”

“Opo,” sagot ko. Habang papalayo, ramdam ko ang tinginan ng ibang staff. Sa restaurant na ‘to, ang simple ay parang insulto. Pero hindi ko siya hinusgahan. Ang mga taong pumipili ng simple, kadalasan may mundo nang hindi kailangang patunayan.

Pagbalik ko dala ang umuusok na bowl, maingat kong inilapag. “Mainit pa po, sir.”

Tiningnan niya ang pagkain, saka ako. “Ikaw,” tanong niya bigla. “Matagal ka na rito.”

“Isang taon po.”

“Bago nito?”

“Nag-aaral po. Huminto.”

“Bakit?”

Hindi ako sanay sa ganitong tanong mula sa customer. Pero may kabutihan sa tono niya. “Nagkasakit po ang nanay ko. Ako po ang sumalo.”

Tumango siya. Mabigat. Parang naiintindihan.

“Maraming tao rito,” sabi niya bago kumain, “hindi marunong tumingin sa kapwa.”

Napatingin ako sa paligid. Nakita ko si Garck na may kausap na si Kresta Yusay ng HR. Parang nagbabantay ng tsismis.

“Ganun po talaga minsan,” sagot ko. “Trabaho lang po.”

“Hindi lang trabaho ang pagiging tao,” sagot niya.

Tumama iyon sa dibdib ko.

Hindi pa ako nakakalayo nang marinig ko ang sigaw ni Garck. “Elcano! Huwag kang magtagal sa mesa. Hindi ka bayad sa kwentuhan.”

“Pasensya na po,” sagot ko, lunok sa pride.

Pagbalik ko sa station, nag-vibrate ang cellphone ko. Unknown number. Alam ko na bago ko pa buksan.

“Mamayang gabi may tao ako diyan. Huwag kang magtago.”

Nanlamig ang kamay ko. Ito na naman. Hindi lang ito tungkol sa pagiging mabait. Tungkol ito sa pananatiling buhay.

Bandang alas siete, dumating ang tinatawag ni Garck na VIP list. Mas lalong humigpit ang hangin. Lahat ng galaw dapat perpekto. Isang pagkakamali lang, tapos ka na.

Sa gitna ng gulo, napansin ko ang lalaking hindi dapat nandoon. Si Nestor Kihano. Nakatayo malapit sa table 12, kunwaring naghihintay. May kakaibang likot sa mata. Yung matang sanay maghanap ng mabibiktima.

Tumayo ang matanda dala ang bill folder. Mabagal ang lakad. At sa isang iglap, kumilos ang kamay ni Nestor. Isang mabilis na dukot. Kinuha ang wallet.

Parang may bumasag sa loob ko. Hindi baso. Prinsipyo.

“Hoy!” sigaw ko.

Tumakbo siya. Hinabol ko. Hindi ako nag-isip. Nang tumama ang suntok ko, hindi iyon galit. Pagpigil iyon.

Dumating ang guard. Gulo. Sigawan. Sinubukan nilang baliktarin ang kwento. Sinubukan nilang gawing ako ang masama.

May CCTV, sabi ko. Pero parang biglang nawala ang katotohanan.

Dinala kami sa presinto. Pagbalik ko sa restaurant, hawak ni Kresta ang papel.

“Effective immediately, terminated ka.”

Parang binuhusan ako ng yelo.

Sa labas, malamig ang hangin. Muling nag-vibrate ang cellphone ko.

Sa kanto, naroon sila. Ang mga naniningil. Walang paligoy.

Pag-uwi ko, bumigay ang mundo ko. Nanay ko inatake. Ospital. Diagnosis: stress.

Kailangan ng pahinga. Kailangan ng gamot. Kailangan ng pera.

Sa gabing iyon, nakaupo ako sa bangko sa labas ng ER, hawak ang papel ng pagkasibak. Pagod. Takot. Halos wala nang matira.

At doon ko siya nakita. Ang matanda. Tahimik na lumapit. Hawak ang isang sobre.

“Hindi kita tinanong kanina,” sabi niya, “kung bakit mo ginawa ‘yon. Alam ko na.”

Iniabot niya ang sobre. “Hindi ito awa. Utang ito ng mundo sa mga taong hindi tumitingin lang.”

Hindi ko alam kung ano ang laman. Pero sa unang pagkakataon sa mahabang panahon, huminga ako nang malalim.

Minsan, ang tama ay may kapalit. Pero minsan din, may kapalit din ang pananatiling tao. At sa gabing iyon, kahit wasak ang mundo ko, alam kong hindi ako nagkamali.