Matinding pagkadismaya at pagkalito ang bumabalot sa publiko matapos lumampas ang itinakdang petsa ng mga inaasahang pag-a.r.e.s.t.o kaugnay ng umano’y anomalya sa flood control funds, habang patuloy na hinihintay ang hakbang ng Ombudsman laban sa mga senador, kongresista, at matataas na opisyal na inuugnay sa bilyong pisong pondo.

Muling uminit ang usapin ng pananagutan sa pamahalaan matapos mabigong maganap ang inaasahang mga pag-a.r.e.s.t.o na sinasabing mangyayari on or before December 15. Sa halip na malinaw na aksiyon, ang publiko ay naiwan sa tanong at pangamba habang lumipas ang mga araw at umabot na sa December 18 na walang opisyal na naaresto.

Ang pangakong ito ay nag-ugat sa mga pahayag ng Ombudsman na si Boying Remulla, na ilang linggo nang nakalipas ay nagpahiwatig ng posibilidad ng pag-aresto laban sa ilang senador, kongresista, at iba pang public officials na inuugnay sa kontrobersyal na flood control projects. Ang mga proyektong ito, ayon sa alegasyon, ay sinabayan ng malawakang iregularidad at paglihis ng pondo…. Ang buong kwento!⬇️

Sa gitna ng lumalakas na usapan, mahalagang balikan ang konteksto ng isyu. Ang imbestigasyon ay tumutok sa bilyon-bilyong pisong pondo na inilaan umano para sa flood control ngunit hindi raw ganap na nagamit sa aktuwal na proyekto. Sa halip, may mga paratang na ang pondo ay napunta sa bulsa ng iilang opisyal at pulitiko.

Dahil dito, lumitaw ang inaasahan ng publiko na magkakaroon ng mabilis na aksiyon, lalo na’t hayagang binanggit ang petsa ng December 15 bilang takdang panahon. Ngunit sa paglipas ng araw na iyon, malinaw na walang naganap na pag-aresto, bagay na nagbunsod ng pangamba kung may pag-atras o kahinaan bang nagaganap sa panig ng mga institusyon.

Ayon sa mga legal na paliwanag, hindi sapat ang simpleng anunsiyo ng Ombudsman upang agad na magsagawa ng pag-a.r.e.s.t.o. Sa ilalim ng batas, kailangang sundin ang masusing proseso ng due process, kabilang ang matibay na case build-up at pagsusuri ng ebidensiya bago humantong sa paglabas ng warrant.

Kabilang sa mga ebidensiyang kailangang pagtibayin ang bank records, mga kontrata, at malinaw na paper trail na mag-uugnay sa mga opisyal sa umano’y anomalya. Hindi maaaring umasa sa haka-haka o pampublikong pressure lamang, lalo na kung ang mga sangkot ay nakaupong senador at kongresista.

Mayroon ding konsiderasyon sa institusyonal na respeto at koordinasyon. Bagama’t pinahihintulutan ng batas ang pag-aresto sa sinumang may warrant, may mga hakbang na isinasagawa upang matiyak na maayos at hindi magdudulot ng kaguluhan ang pagpapatupad nito, lalo na sa loob ng Senado at Kongreso.

Sa ilang kaso, binanggit na may mga indibidwal na nasa ibang bansa. Ayon sa mga ulat, may mga pinangalanan na pinaniniwalaang nasa Europa, kabilang ang Portugal at Austria, kaya’t itinuturing na fugitive from justice at kinakailangang idaan sa international coordination.

Samantala, may mga pangalan din na patuloy pang nasa ilalim ng preliminary investigation. Sa ganitong yugto, wala pang sapat na batayan upang maglabas ng warrant, kaya’t patuloy ang legal review na isinasagawa ng Ombudsman bago ito maiakyat sa Sandiganbayan.

Ang Sandiganbayan, bilang espesyal na hukuman para sa mga kasong may kinalaman sa korapsyon at plunder, ang may kapangyarihang maglabas ng arrest warrant matapos mapatunayan ang probable cause. Ang prosesong ito, ayon sa mga eksperto, ay likas na masalimuot at hindi minamadali.

Binibigyang-diin ng mga abogado na kahit sa mga ordinaryong kaso sa trial court, umaabot ng taon ang proseso. Sa ganitong konteksto, ang ilang buwang imbestigasyon sa mga kasong may mataas na antas ng komplikasyon ay hindi maituturing na kabiguan.

Mahalagang tandaan na ang maling pag-a.r.e.s.t.o dahil sa mahinang ebidensiya ay mas mapanganib kaysa sa pansamantalang pagkaantala. Kapag bumagsak ang kaso dahil sa teknikalidad, mas lalong masisira ang tiwala ng publiko sa sistema ng hustisya.

Sa puntong ito, iginiit na ang tunay na layunin ng pagkaantala ay tiyakin na kapag inilabas ang warrant, ito ay may bigat at hindi madaling mabasura. Ang hustisya, ayon sa mga eksperto, ay hindi dapat gawing palabas o nakabatay sa political optics.

Ang isyu ng flood control funds ay higit pa sa mga numero at dokumento. Ito ay may direktang epekto sa buhay at ari-arian ng mga mamamayan tuwing may baha at sakuna. Kaya naman, ang paniningil ng pananagutan ay may dalang mabigat na emosyon at pag-asa ng taumbayan.

Sa huli, ang pagkaantala ng mga pag-a.r.e.s.t.o ay hindi awtomatikong nangangahulugan ng kahinaan ng Ombudsman o ng pamahalaan. Sa halip, maaari itong ituring na senyales ng pag-iingat at pagsisikap na bumuo ng mga kasong matibay, patas, at hahantong sa tunay na hustisya.

Ang hamon ngayon sa publiko ay manatiling mapagmatyag. Ang bawat hakbang ng mga imbestigador, prosecutor, at hukuman ay patuloy na sinusubaybayan, dahil sa huli, ang tagumpay ng batas ay hindi nasusukat sa bilis ng aksiyon, kundi sa tibay ng hatol at pananagutang hindi matatakasan ng sinuman.