“Hindi lang ito isang bahay na luma. Ito ang simula ng apoy na nagpalaya sa isang bansa. Ang bawat sulok ay may hininga ng himagsikan at isang lihim na naghihintay na matuklasan.”

Isang vlogger ako. Hindi ako historian o archaeologist, pero ang puso ko, nabighani sa mga kuwentong hindi pa nakukwento, lalo na’t may kinalaman sa ating bayan. Matagal ko nang pinangarap na pumasok sa loob ng isang lugar na talagang nagbago sa takbo ng kasaysayan ng Pilipinas. At ngayon, nagkatotoo na.

Nakahinga ako nang malalim, habang nakatitig sa lumang istruktura sa likod ko. Sa bayan ng Calamba, Laguna, nakatayo ang isang tahanang higit pa sa simpleng kahoy at bato; ito ang dating bahay ni Dr. Jose Rizal, ang lugar kung saan unang nabuo ang kaisipang magpapalaya sa ating bansa.

Para sa mga kaibigan at tagasubaybay, tawagin ninyo akong… “Kaponyo.”

Hindi niyo ako masisisi kung biglang kumabog nang mabilis ang dibdib ko habang papalapit kami sa mismong kabahayan niya. Nandito kami, sa harap ng mismong pinagmulan ng ating pambansang bayani, at papasukin namin kung ano nga ba ang mga historical na gamit o kuwento na malalaman natin sa loob ng tahanan ng ating dakilang si Dr. Jose Rizal.

Tara, samahan ninyo ako, dahil hindi ito simpleng tour.

Ang simula pa lang ng pagpasok ay may sasalubong na kaagad sa iyo ng isang aura na tila humihinto ang oras. May donation box sa entrance, at doon, nabasa ko ang mga salitang humaplos sa diwa:

“Ikaw sa langit nanggaling ang sinag, pinatay ng sama, lalo pang nagdingas. Buo kang dinurog ng lupit sa palad, lalo pang nabuo matapos mabasag. Buti kang matapos pasamain sukat, lalo pa bumuti na walang katulad.”

Grabe ang pagiging makata ng ating pambansang bayani, Kaponyo. Talaga namang sobrang lalim basahin ng mga linyang iyon….Ang buong kwento!⬇️  Ito ang nagpaalala sa akin na hindi lang tungkol sa mga relikya ang pagbisita, kundi tungkol sa ideya—ang kaisipang nabuo sa loob ng mga dingding na ito.

Nakita ko ang mga detalye tungkol sa kasaysayan ng Calamba, mula 1742 hanggang 1898. Sa baba pa lang, marami na agad tayong napansin. May isang semento na mukhang panggiik o pangdurog—isang paalala sa agrikultural na pamumuhay ng pamilya Rizal.

Ang first stop namin ay nagpakita ng mga lumang damit: ang Kamison at Luntiang Kimona na pagmamay-ari ng mga Rizal, malamang sinuot ng ama at ina ni Dr. Rizal. Parang bumalik ako sa sinaunang panahon; ang bahay mismo, luma at buo pa rin, ay nagbibigay ng pahiwatig kung gaano kadakila ang kasimplehan ng kanilang buhay.

Isang bahagi ang nagdetalye tungkol sa “Ang Bahay sa Calamba,” at doon, nabasa ko ang mga kuwento ni Rizal tungkol sa Bucrin Makiling, na nagbigay ng payak at kabigha-bighaning kagandahan sa kanyang mga sandali.

Pero ang mas nagpatindig-balahibo sa akin, Kaponyo, ay ang mga sulat ni Rizal tungkol sa Laguna de Bay: “Sa mga pinong buhangin sa baybayin ng Lawa ng Bay, nagpalipas kami ng mahahabang oras ng aming kabataan. Pag-iisip at pangarap ng kung ano ang mayroon sa dako paroon, sa kabilang ibayo ng mga alon sa aming bayan…”

Kasunod nito, ang masakit na katotohanan: “Halos araw-araw naming nakita ang Teniyente na Gwardya Sibil, ang Gobernador kapag dumadalaw doon na naghahambalos at nananakit sa mga walang sundat at tahimik na mamamayan na hindi nag-aalis ng takip sa ulo at bumati mula sa malayo.”

Hindi lang pala bati, Kaponyo. Hinahampas agad. Dito, sa loob ng bahay na ito, nakita ni Rizal ang kalupitan. Ang lahat ng inis at galit na nararamdaman niya sa kalupitan ng mga Kastila ay dito nagsimulang mag-ugat.

May mga kuwento rin tungkol sa Mount Makiling at mga ibon. Sa tabi nito, may isang sapatilya na gawa ni Leonor Rivera—ang babaeng nag-iwan ng malalim na marka sa puso ni Rizal.

Sa kabilang bahagi ng silid-aralan, halo-halo ang mga lumang gamit at litrato. Nakita ko ang mga memories niya noong estudyante siya sa Maynila. Pero ang talagang nagpapatunay sa henyo niya ay ang Plano ng Isang Paaralan na guhit mismo ni Jose. Isipin mo, Kaponyo, noong sinaunang panahon, nakaguhit na siya ng larawan ng paaralan—hindi galing sa aklat o turo, kundi based on imagination! Napakatalino!

Nakita ko rin ang mga lumang larawan niya noong bata pa siya, at ang guhit ng barkong Gemna na sinakyan niya patungong Espanya noong 1882.

Kasunod nito, mga sinaunang dokumento: Libreta, Cedula, Resibo mula kay Aona—kapitbahay ng mga Rizal. May sinaunang mapa rin. Ang nakakaantig, nandoon ang logbook at training record book ni Donya Teodora, at mga resibong may orihinal na pirma ni Trinidad Rizal. Nakakamangha kung paano naitabi ang mga lumang talaan na iyon. Ang sulat, lumang-luma na talaga!

Pagkatapos ng ground floor, huminga ako nang malalim para umakyat. Lumang-luma yung hagdan, Kaponyo. Sinaunang-sinauna. Pakiramdam ko, sa bawat hakbang, umaakyat ako sa kasaysayan.

Sa itaas, bumungad sa amin ang Dining Area. May mga lumang mesa at cabinet. Ayon sa curator doon, replika na ang ilan, hindi na orihinal, pero ang cabinet at ilang upuan ay nanatili.

Ang ikalawang palapag ay nagpapakita ng kanilang buhay bilang pamilya. Nakita namin ang mga painting na original pa, mula noong 1967. Isang painting ang may nakasulat: “Rizal was the brightest in his class at Ateneo and was always being awarded prizes.” Tiyak na malaking inspirasyon ang mga painting na iyon sa pamilya.

Pagkatapos, pumasok kami sa Girls’ Bedroom at Boys’ Bedroom. Ang kuwarto ng mga lalaki ay nagpakita ng ilang detalye tungkol sa buhay ni Jose: ang kanyang older brother na si Paciano, at ang katotohanan na si Jose lang ang may Yaya (si Aguilina Alkitran) dahil sa kanyang frail condition noong bata pa siya. Dahil dito, kinailangan niyang mag- horseback riding, swimming, at fencing para gumaling.

At dito, Kaponyo, dumating ang kasukdulan ng aking pagbisita sa bahay na ito.

Sa Boys’ Bedroom, nandoon ang: Rizal’s Bed: The poster bed used by Jose Rizal while living in Calamba.

Napatigil ako. Walang salita. Naramdaman ko ang lamig at bigat ng kasaysayan. Imagine mo, Kaponyo, ito yung kama na hinihigaan ni Dr. Rizal. Narito tayo, sa harap ng pinaghigaan ng ating bayani. Napakalapit. Parang anytime, maririnig mo ang hininga niya. Dito siya natulog, nag-isip, at marahil ay nangarap ng kalayaan.

Ito ang dahilan kung bakit kami narito—upang makita at maramdaman ang mismong pinaglibangan at pinagpahingahan ng isang taong nagbago sa mundo.

Pagkatapos nito, pumasok kami sa Family Dining Room. Nandoon ang Punka—isang malaking tela na pamaypay sa ceiling na hinihila gamit ang lubid. Nandoon din ang mga lumang porselana at cabinet.

Ang kitchen area ay nagpakita ng mga lutuan, lumang plantsa, at banga (jar). Ang mga kisame, orihinal na orihinal pa. Ang sarap pagmasdan ng bahay na ito! Ito ay hindi lang museum, Kaponyo, ito ay time capsule.

At bago kami lumabas, nakita namin ang toilet—ang hitsura nito noong sinaunang panahon, na may lalagyan ng tubig. Sa exit, may nakita kaming elevator. Nagulat ako, at nagtanong:

“Dati nang may elevator?” “May time machine po. Opo,” sagot ng curator. “Ah, oo nga, no? Bago na siguro ‘yan.”

Sabi ko, baka gawa na lang ‘yan ngayon. Pero napaisip ako, posible ring ginawa iyan noong nabubuhay pa ang mga magulang ni Rizal, lalo na’t matatanda na sila, at hindi na makaakyat sa hagdan. Ang mga bagay na bago at luma ay nagtatagpo, na nagpapaalala na ang kasaysayan ay patuloy na umaagos.

Napakasarap at nakaka-amaze na makita ang lahat ng ito. Ang bawat gamit, ang bawat sulok, ay nagpaparamdam sa akin na mas naiintindihan ko na ngayon ang puso ni Dr. Jose Rizal.

Hindi lang ang katalinuhan niya ang nakita ko sa kanyang mga guhit at sulat. Nakita ko ang kanyang kabataan, ang sakit ng kanyang pamilya at bayan, ang pagmamahal na natanggap niya (mula kay Leonor Rivera, halimbawa), at ang determinasyon na lumaban. Ang lahat ng kaisipan na inukit niya sa Noli at Fili, ang lahat ng tapang na ipinakita niya sa Bagumbayan, ay dito nagsimula—sa loob ng poster bed na iyon, sa harap ng Laguna de Bay, at sa ilalim ng punka na iyon.

Nakalabas kami sa bahay na may matinding paggalang at pasasalamat. Ang pagbisitang ito, Kaponyo, ay hindi lamang nagbigay ng content sa aking vlog; nagbigay ito ng malalim na koneksiyon sa ating kasaysayan.

Tandaan natin: Ang bahay na ito sa Calamba, Laguna, ay nagpapaalala sa atin na ang pinakadakilang bayani ay nagsimula sa isang ordinaryong tahanan. At ang simpleng simula na iyon ang naging ugat ng pambansang pagbabago.

Kaya’t sa inyo, Kaponyo, kung gusto ninyong makapunta rito at maramdaman ang kasaysayan, punta lang kayo sa Calamba, Laguna.

Sana ay naging bahagi kayo ng aming historical journey. At sa susunod, magsasama-sama ulit tayo sa isang bagong kuwentong historical!