“May mga alaala na kahit pilit mong takasan, kusa kang babalikan kapag handa ka nang masaktan.”

Ako si Jojo. At sa araw na iyon, akala ko simpleng pagkaabala lang ang haharapin ko. Hindi ko alam na sa isang lumang kariton, guguho ang lahat ng pinaniwalaan kong kontrolado ko ang buhay ko.

Maaga ang umaga. Tahimik ang paligid ng bahay ko, tulad ng mga nakaraang araw na tila pare-pareho ang takbo. Isang mundo ng ayos, linis, at katahimikan. Sanay ako roon. Sanay akong mag-isa. Sanay akong may oras, pera, at kapangyarihan. At sanay akong walang sagot sa tanong kung sino ang tatay ko.

Nagmamadali ako noon. May mahalagang pulong. Isang desisyong maaaring magbukas ng panibagong pinto ng tagumpay. Ngunit nang pindutin ko ang susi ng gate, walang gumalaw. Sa halip, isang lumang kariton ang bumungad sa akin. Kalawangin, marumi, at walang pakundangan na nakaharang sa daan ko palabas.

Parang may kumurot sa dibdib ko. Hindi dahil sa kariton lang, kundi dahil sa pakiramdam na may isang bagay na muling humahadlang sa akin. Sa buong buhay ko, palagi akong humaharap sa mga hadlang nang may galit, hindi pang-unawa. At sa sandaling iyon, ganoon din ang ginawa ko.

Sumigaw ako. Walang sumagot.

Sinipa ko ang kariton. Umuga. Gumalansing ang bakal. May natumba sa loob. Isang sako ang bumagsak at may gumulong sa sahig.

Isang kwintas.

Tumigil ang lahat. Ang galit ko. Ang paghinga ko. Ang oras.

Nakatitig ako sa kumikislap na palamuti ng kwintas. Hindi ito ordinaryo. Hindi ito bago. Ngunit kilala ko iyon. Sobra.

Dahan-dahan akong lumuhod at dinampot iyon. Nanginginig ang kamay ko. Sa isip ko, bumalik ang larawan. Ang lumang litrato na matagal ko nang dala sa pitaka. Ang lalaking nakangiti. Ang kwintas na suot niya.

Parehong-pareho.

Parang binuhusan ako ng malamig na tubig. Bumalik ang lahat ng tanong. Ang lahat ng gabi ng katahimikan. Ang lahat ng galit na hindi ko alam kung saan ko ibinubuhos.

Biglang may umubo sa likuran ko.

“Hoy…”

Napalingon ako. Doon ko siya nakita. Isang matandang lalaki. Gusgusin ang damit. Marumi ang buhok. Nakayuko. Nakahawak sa dibdib.

“Bakit mo sinisira ang gamit ko?” mahina niyang tanong.

Galit ang unang pumasok sa isip ko. Pero may kasunod. Takot.

“T-tong kariton… nakaharang,” pilit kong sabi. Ngunit ang tingin ko ay bumalik sa kwintas na hawak ko.

Napatingin siya roon. Biglang nagbago ang mukha niya. Parang may sakit na bumalik sa alaala niya.

“Saan mo nakuha ‘yan?” nanginginig niyang tanong.

Hindi ako agad nakasagot. Sa halip, inilabas ko ang litrato sa pitaka ko. Matagal ko na itong hindi inilalabas sa harap ng iba. Ngunit sa sandaling iyon, parang kailangan.

Tinitigan niya ang litrato. Napaupo siya sa lupa. Parang nawalan ng lakas.

“Ako ‘yan,” bulong niya.

Parang may pumutok sa ulo ko.

Hindi ko alam kung ilang minuto kaming tahimik. Hindi ko alam kung umiyak ba ako o nanigas lang. Ang alam ko lang, sa unang pagkakataon sa buhay ko, may sagot ang isang tanong na matagal kong kinimkim.

Siya ang tatay ko.

Hindi siya bayani. Hindi siya matagumpay. Isa siyang taong natalo ng sariling mga desisyon, ng hiya, at ng panahon. Umalis siya noon, hindi dahil ayaw niya, kundi dahil natakot siyang maging pabigat. At nang gusto na niyang bumalik, huli na ang lahat.

Ikinuwento niya ang lahat. Habang nakaupo kami sa gilid ng gate ko. Habang ang mundo ko ay unti-unting nagbabago.

Hindi ko alam kung paano magagalit. Hindi ko alam kung paano magpapatawad. Ang alam ko lang, sa unang pagkakataon, hindi na ako nag-iisa sa katahimikan.

Tinulungan ko siyang tumayo. Dinala ko siya sa loob ng bahay. Ang bahay na matagal nang malamig at tahimik.

Hindi ko sinabing magiging madali. Hindi ko sinabing magiging buo agad ang lahat. Ngunit sa gabing iyon, habang magkasama kaming kumakain sa mesa na dati’y iisa lang ang pinggan, may isang bagay na nagbago.

May kwento. May tinig. May sagot.

At sa wakas, matapos ang maraming taon, natulog akong hindi na nagtatanong kung bakit ako lumaki nang walang ama.

Dahil naroon na siya.

Hindi perpekto. Hindi bayani.

Ngunit totoo.