“Isang pamilya ang umakyat mula sa hirap patungo sa pangarap, ngunit sa isang iglap, gumuho ang lahat nang salubungin kami ng trahedya, sakit, at tanong kung hanggang saan nga ba ang tunay na obligasyon ng pagmamahal.”

Ako ang bunso sa apat na magkakapatid. Ako si Gilbert. Bata pa ako noon pero malinaw pa rin sa alaala ko ang bawat sandali ng pagbagsak ng mundo namin. Hindi dahil biglaan, kundi dahil unti unti kaming piniga ng tadhana hanggang sa wala nang matira kundi tanong, galit, takot, at pag asa.

Lumaki kami sa Zambales na ang umaga ay amoy lupa at ang gabi ay tunog ng kuliglig. Ang tatay kong si Johnny ay hindi perpekto pero matatag. Ang nanay kong si Zenny ay tahimik pero matapang. Hindi kami mayaman noon. Ang yaman namin ay pangarap at tiyaga. Bata pa lang ako, sanay na akong makitang pawisan ang mga magulang ko, parehong may alikabok sa sapatos at pagod sa mata, pero may ngiti kapag kami ang kaharap.

Nang lumago ang minahan ng tatay ko, unti unti ring nagbago ang buhay namin. Hindi marangya, pero hindi na rin salat. May sapat na pagkain, may baon, may pag asa. Akala ko doon na matatapos ang kwento namin. Akala ko iyon na ang simula ng ginhawa.

Hanggang sa dumating ang araw na hindi na umuwi ang tatay ko na may ngiti.

Hindi ko makakalimutan ang takot sa mga mata ng nanay ko nang dumating ang mga tauhan ng minahan. Hindi ko pa alam ang ibig sabihin ng mga salitang aksidente, tunnel, at operasyon. Ang alam ko lang, umiyak ang nanay ko ng parang nawalan ng hangin. Doon ko unang naramdaman ang takot na hindi ko maipaliwanag.

Limang buwan naming hinintay ang tatay ko sa ospital. Limang buwang araw araw kaming umaasang gagalaw ang kanyang kamay, didilat ang kanyang mga mata, tatawag ng pangalan namin. Ubos ang pera. Ubos ang lakas. Ubos ang tapang. Pero hindi ubos ang dasal.

Hanggang sa isang gabi, umulan ng malakas. Parang alam ng langit ang mangyayari. Lumabas ang doktor. Hindi na siya nakatingin sa amin nang diretso. Doon ko naintindihan kahit walang nagsasalita. Wala na ang tatay ko.

Mula noon, parang sabay sabay kaming tumanda. Si kuya Raymond ang biglang naging haligi. Si ate Altea ay naging tahimik. Si ate Divine ang naging masipag at responsable. At ako, ako ang naging galit.

Hindi ko alam noon kung kanino ko ibubunton ang sakit. Sa mundo. Sa sarili ko. Sa nanay ko. Sa tatay kong umalis. Sa Diyos. Lahat sinisi ko. Naging pasaway ako. Lumalabas ako. Hindi umuuwi agad. Nagsisinungaling. Hindi dahil masama akong bata, kundi dahil galit akong bata.

Habang kaming magkakapatid ay unti unting nagbabago, ang nanay ko ang hindi ko napansing unti unti ring nauubos. Bumalik siya sa pagtitinda ng gulay. Araw araw siyang nagbubuhat, naglalakad, nakikipagsiksikan sa palengke. Kapag uuwi siya, ngiti pa rin ang isusukli niya sa amin. Akala ko malakas siya. Akala ko kaya niya lahat.

Hanggang sa araw na bumagsak siya sa harap ng bahay.

Nakita ko sa mga mata ni ate Divine ang takot na dati kong nakita sa mata ni mama noong dinala si papa sa ospital. Paulit ulit ang kasaysayan, pero mas masakit dahil alam ko na ang ibig sabihin nito.

Hindi tumulong sina kuya at ate noon. Hindi dahil masama sila, kundi dahil pagod na rin sila sa buhay. Pero sa sandaling iyon, doon ko naintindihan na may mga laban na kailangang harapin kahit mag isa.

Dinala si mama sa ospital. Nagdasal kami. Umupo kami sa labas ng emergency room. Tahimik. Mabigat. Walang nagsasalita pero pare parehong may kinatatakutan.

Lumabas ang doktor. Malalim ang buntong hininga niya bago magsalita. May malubhang karamdaman si mama. Hindi ito simpleng hilo. Matagal na pala niyang kinikimkim ang sakit, tinatago para hindi kami mag alala.

Noong sandaling iyon, doon ko naramdaman ang hiya. Hiya sa mga gabing padabog akong umaalis. Hiya sa mga perang hinihingi ko na hindi para sa eskwela. Hiya sa bawat oras na inisip ko lang ang sarili ko.

Hindi na ako umiyak ng malakas. Parang naubos na ang luha ko. Pero doon ako natakot. Takot na mawala ang natitira naming magulang. Takot na tuluyang mabasag ang pamilya namin.

Nagbago ako simula noon. Hindi agad. Hindi madali. Pero sinubukan ko. Umuwi ako ng maaga. Tumigil ako sa bisyo. Tinulungan ko si mama sa pagtitinda kapag kaya ko. Hindi para magpabango ng pangalan, kundi dahil ayokong magsisi kapag huli na ang lahat.

Lumipas ang mga buwan. Humina ang katawan ni mama pero hindi ang loob niya. Madalas niyang sabihin na hanggang saan man ang obligasyon ng magulang, ginagawa niya iyon hindi dahil kailangan, kundi dahil mahal niya kami. At ang obligasyon ng anak, hindi lang kapag may pakinabang ang magulang, kundi lalo na kapag sila ay nanghihina na.

Isang gabi, tinawag niya kaming lahat. Hawak niya ang kamay ko. Mahina ang boses niya pero malinaw ang mga salita. Sinabi niyang huwag kaming mag away. Huwag kaming magsisihan. Ang tunay na yaman daw ay hindi ginto, kundi kung paano namin aalagaan ang isa’t isa kapag wala na siya.

Nang pumikit siya kinabukasan, hindi ako sumigaw. Hindi ako nagwala. Umiyak lang ako ng tahimik. Dahil sa wakas, naintindihan ko na.

Ang buhay pala ay hindi tungkol sa kung hanggang kailan ka aalagaan ng magulang. Ito ay tungkol sa kung paano mo dadalhin ang pagmamahal nila kahit wala na sila. At ang pamilya, hindi nasusukat sa yaman, kundi sa pananatili kahit ubos na ang lahat.

Ako si Gilbert. At ito ang kwento ng pamilya namin. Hindi perpekto. Hindi masaya sa lahat ng bahagi. Pero totoo. At kahit paulit ulit kaming pinabagsak ng buhay, pinili pa rin naming tumayo. Kasama ang alaala ng mga magulang na minahal kami hanggang sa huli.