“Isang hakbang lang sa maling pinto, at mabubunyag ang lihim na kaytagal nang nakabaon sa kahirapan, hiya, at dugo.”

Ako si Lila May Marasigan, at sa araw na iyon, sa loob ng Everglen Holdings, hindi lang trabaho ang hinahanap ko. Hinahanap ako ng nakaraan na matagal nang pilit kong tinakasan kahit hindi ko alam ang itsura nito.

Nakaupo ako sa malamig na silyang balat, nanginginig ang mga kamay ko habang nakatitig kay Don Eladio. Ang lalaking ilang minuto lang ang nakalipas ay parang diyos sa gusaling ito, ngayon ay mukhang isang taong pilit inaabot ang isang ala-alang matagal nang inilibing. Naririnig ko ang mahinang ugong ng aircon, ang tunog ng orasan sa pader, at ang sarili kong paghinga na parang laging kulang sa hangin.

Don Eladio. Paulit-ulit na umuukit sa isip ko ang pangalan. Siya ba ang dahilan kung bakit umalis ang nanay ko. Siya ba ang dahilan kung bakit kami napunta sa likod ng riles, sa barong-barong na inuuga ng tren gabi-gabi.

Anak ka ba ni Mayra. Bumalik sa tenga ko ang tanong niya na parang martilyong paulit-ulit bumabasag sa dibdib ko.

Opo. Mahina kong sagot. Parang kapag nilakasan ko, mawawasak ang lahat. Mayra Marasigan po ang nanay ko.

Nakita ko kung paano niya ipinikit ang mata niya, paano bumigat ang balikat niya na parang biglang pumatong ang buong mundo. Hinawakan niya ang mesa. Parang doon lang siya humuhugot ng lakas para hindi bumagsak.

Mayra. Ulit niya. Parang dasal. Parang kasalanan.

Lumapit si Attorney Silas at marahang isinara ang pinto. Sa labas, alam kong nagkakagulo ang mga tao. Ramdam ko ang katahimikan na mas mabigat kaysa sigawan. Sa loob ng silid na iyon, ako at ang matandang lalaking kaharap ko ay magkadugtong sa isang kwentong hindi ko kailanman nabasa pero matagal ko nang dinadala.

Ang nanay mo. Paos na sabi ni Don Eladio. Mahal ko siya.

Parang may sumabog sa loob ng ulo ko. Mahal. Isang salitang hindi ko kailanman narinig na ikinabit sa pangalan ng nanay ko. Sa mundo ko, si nanay ay isang babaeng pagod, laging nagmamadali, laging may dalang plastic bag at pangakong babalik. Isang araw, hindi na siya bumalik.

Kung mahal niyo po siya, bakit po kami iniwan. Hindi ko sinasadya ang tapang ng tanong ko. Lumabas lang ito na parang matagal nang naghihintay.

Hindi ko kayo iniwan. Bigla niyang sagot. May kirot. May galit sa sarili. Inalis sila sa akin.

Sino po. Nanginginig ang boses ko.

Ang pamilya ko. Ang sistemang itinayo ko mismo. Akala ko kaya kong ipaglaban siya. Pero mahina ako noon. Mahina ako para sa isang lalaking may negosyo, reputasyon, at pangalang kailangang protektahan.

Umikot ang sikmura ko. Naalala ko ang bawat gabing nagugutom kami. Ang bawat pag-ubo ni Tomas. Ang bawat tanong ni Nina kung kailan babalik si nanay.

Bakit po hindi niya sinabi sa akin. Bakit po wala siyang iniwan kundi litrato at pendant.

Tumulo ang luha ni Don Eladio. Hindi yung iyak na malakas. Yung iyak na matagal nang pinipigilan hanggang sa masakit na ang dibdib. Dahil pinangako ko sa kanya na kapag handa na ang mundo ko, babalikan ko kayo. Pero huli na.

Hindi ko alam kung maaawa ako o magagalit. Sa harap ko, hindi na CEO ang nakikita ko. Isang lalaking natalo ng sarili niyang takot.

Namatay po ang nanay ko dalawang taon na ang nakalipas. Mahina kong sabi. Hindi niya na kayo nahintay.

Napaupo siya ng tuluyan. Parang may nawala sa kanya na hindi na maibabalik kahit gaano siya kayaman. Tinakpan ni Nurse Celeste ang kamay niya. Tahimik lang si Attorney Silas. Alam kong sa sandaling iyon, may mga dokumentong gumagalaw na sa isip nila. Mga legal. Mga posibilidad.

Pero ako, tao lang ako. Anak lang ako na biglang binuhusan ng katotohanang mas mabigat pa sa buong buhay ko sa likod ng riles.

Ano po ang mangyayari ngayon. Tanong ko. Hindi dahil gusto kong humingi. Kundi dahil kailangan kong malaman kung anong klaseng mundo ang kinalalagyan ko.

Tumitig siya sa akin. Diretso. Walang iwas. Kung papayag ka, gusto kong makilala kayo. Ikaw. Ang mga kapatid mo. Gusto kong akuin ang responsibilidad na hindi ko nagampanan.

Narinig ko sa isip ko ang boses ni Violet. Hindi tayo charity. Napangiti ako ng mapait.

Hindi po ako humihingi ng awa. Malinaw kong sabi. Hindi po ako pumasok dito para maghanap ng ama. Pumasok po ako para maghanap ng trabaho.

Nagulat siya. Pati si Attorney Silas napatingin sa akin.

May mga kapatid po ako. May sakit ang kuya ko. May batang umaasa sa akin. Ang kailangan ko po ay dignidad. Hindi limos.

Tumango siya. Mabagal. May respeto. At doon ko unang naramdaman na nakita niya ako hindi bilang anino ng nakaraan kundi bilang taong nakatayo sa sarili niyang paa.

Makukuha mo ang trabahong inapplyan mo. Hindi dahil sa kung sino ka, kundi dahil karapat-dapat ka. At kung papayag ka, bukas ang pinto ko hindi bilang boss, kundi bilang taong may utang sa iyo.

Lumabas ako ng meeting room na parang ibang tao. Sa hallway, nakita ko ang mga mata ni Violet na puno ng takot at pagkalkula. Si boss Romy ay hindi makatingin. Si Jepoy ay tila nahiya. Si Shane ay napaluha ng bahagya.

Sa labas, naghihintay si Kiko. Nang makita niya akong papalapit, agad siyang tumayo. Ayos ka lang.

Huminga ako ng malalim. Oo. Hindi pa tapos ang laban. Pero may liwanag na.

Pag-uwi ko sa barong-barong, niyakap ko si Tomas at Nina ng mahigpit. Hindi ko sinabi ang lahat. Sinabi ko lang na may trabaho na ako. At bukas, may pag-asa.

Sa mga sumunod na buwan, nagsimula akong magtrabaho sa Everglen bilang utility staff. Hindi madali. May mga matang mapanghusga pa rin. Pero may sahod na sapat. May gamot si Tomas. Nakapasok sa paaralan si Nina.

Paminsan-minsan, dumadalaw si Don Eladio. Tahimik. Walang press. Walang drama. Unti-unti. Dahan-dahan. Hindi niya pinilit ang tawag na anak. Hinintay niya kung kailan ako handa.

At ako, natutong tanggapin na ang dugo ay hindi laging sapat para maging pamilya. Ang tunay na pamilya ay yung hindi ka itinaboy sa lobby ng buhay.

Sa dulo, hindi ako umangat dahil may mayamang dugo sa ugat ko. Umangat ako dahil hindi ako umatras kahit paulit-ulit akong itinulak palabas.

Ako si Lila May Marasigan. Anak ng isang babaeng iniwan pero hindi sumuko. At sa araw na iyon, sa harap ng salaming pinto ng Everglen, hindi lang trabaho ang nakuha ko.

Nabawi ko ang karapatang tumayo nang tuwid.