“Isang bata ang tinawag kong magnanakaw sa gitna ng palengke, ngunit sa likod ng kanyang munting kamay na may dalang bigas, natuklasan ko ang isang katotohanang tuluyang nagbago ng aking buhay.”

Hindi ko kailanman inakala na darating ang araw na ako mismo ang magiging aral sa sarili kong paniniwala. Sa loob ng maraming taon, sanay akong humusga base sa nakikita, base sa kilos, base sa unang impresyon. Dahil iyon ang itinuro sa akin ng buhay. Kapag kulang ka, kailangan mong magbantay. Kapag mahirap ka, bawal kang magkamali.

Ako si Mirna. Limampu’t walong taong gulang. May-ari ng maliit na bigasan sa pampublikong pamilihan ng San Roque. Araw-araw, ang araw ay parang nagbabagang bakal na ipinapatong sa asul na palihan ng kalangitan. Walang awa ang init habang binubugbog ang yero ng palengke, pinapakuluan ang hangin, at hinahalo ang amoy ng isda, prutas, pampalasa at alikabok ng bigas na matagal ko nang nakasanayan.

Bawat butil ng bigas na aking tinitimbang ay may katumbas na puyat, pagod at pangarap na hindi ko na rin maalala kung kailan nagsimulang malanta. Ang Mirna’s Bigasan ay hindi lang puwesto, ito ang buong buhay ko. Dito lumaki ang aking anak na si Jun. Dito ako tumanda. Dito ko hinintay ang mga araw na sana ay gumaan, ngunit lalong bumigat.

Sa mga nagdaang linggo noon, may isang anino na palaging dumadaan sa aking paningin. Isang batang babae, payat, marumi ang bestida, magulo ang buhok at may mga matang laging nagmamatyag. Mabilis siyang gumalaw, parang laging may hinahabol, parang laging may tinatakasan.

Napansin din iyon ng katabi kong tindera. Ilang beses na raw niyang nakitang palinga-linga ang bata sa harap ng puwesto ko. At hindi nga nagkakamali ang kutob ko. Sa tuwing dumadaan siya, palaging may bawas ang isang sako ng bigas. Hindi kalakihan. Ngunit kapag pinagsama-sama, sapat para malugi ang isang tulad kong kapos na.

May mga nagsabi sa akin na hulihin ko na raw ang bata. Dalhin sa barangay. Turuan ng leksyon. Ngunit may pumipigil sa akin. Sa kabila ng inis, may nakita akong pamilyar sa kanyang mga mata. Isang desperasyong minsan ko ring naramdaman noong nagsisimula pa lang ako.

Hinayaan ko siya. Ilang araw. Ilang linggo.

Hanggang sa dumating ang araw na napuno rin ako.

Kinabukasan, mas naging mapagmatyag ako. Nagkunwari akong abala sa pag-aayos ng mga sako, ngunit ang isang mata ko ay nasa paligid. Hindi nagtagal, natanaw ko na naman siya. Dahan-dahan siyang lumapit, nagtatago sa likod ng mga mamimili, ang tingin ay tuwid sa bukas na sako ng dinorado.

At nang dumukot siya, doon na ako sumabog.

Hoy bata.

Ang sigaw ko ay parang kulog na yumanig sa palengke. Natigilan ang mga tao. Ang bata, napabitaw sa supot ng bigas at tumakbo nang walang lingon-lingon. Sa sandaling iyon, hindi na awa ang naramdaman ko kundi galit. Hindi dahil sa halaga ng bigas, kundi dahil sa pakiramdam na inaabuso ang kabaitan ko.

Magnanakaw.

Hindi ko alam kung kaninong boses iyon. Basta tumakbo ako. Hindi ko alintana ang pagod, ang init, ang mga taong nababangga ko. Lumiko siya sa isang makipot na eskinita sa likod ng palengke, patungo sa lugar na bihira kong puntahan.

Hanggang sa huminto siya sa isang barong-barong na halos guguho na.

Huminto rin ako sa labas, hinihingal, pawis na pawis. Ngunit ang galit ko ay unti-unting napalitan ng pagtataka. Anong klaseng bata ang uuwi sa ganitong lugar.

Sumilip ako sa butas ng dingding na gawa sa karton at yero. At doon, tuluyang huminto ang mundo ko.

May nakahigang matandang babae sa lumang papag. Buto’t balat. Halos hindi humihinga. Sa tabi niya, ang batang hinabol ko ay umiiyak, hawak ang kamay ng matanda.

Lola, pasensya na po. Hindi po ako nakakuha ng bigas.

Narinig ko ang bawat salitang parang punyal sa dibdib ko.

Masamang kumuha ng hindi sa’yo, kahit nagugutom tayo.

Pero Lola, dalawang araw na po kayong lugaw lang ang kinakain.

Hindi ko na kinaya.

Pumasok ako sa dampa. Agad humarang ang bata sa harap ng matanda, nanginginig, umiiyak, nagmamakaawa. Huwag daw akong magsumbong. Huwag daw akong magalit.

At doon, tuluyang gumuho ang lahat ng husga ko.

Lumuhod ako sa harap niya. Sinabi kong hindi ako galit. Na ako ang dapat humingi ng tawad. Sa paligid, wala akong nakitang kahit anong palatandaan ng ginhawa. Isang kalderong may konting lugaw. Isang gasera. Isang buhay na halos maubos na.

Bumalik ako sa palengke. Kumuha ng bigas. Itlog. Manok. Gulay.

Nang bumalik ako, hindi makapaniwala ang bata. Sinabi kong hindi iyon bayad. Pangako lang. Na mag-aaral siya. Na hindi na siya kukuha ng hindi kanya.

Simula noon, nagbago ang lahat.

Araw-araw, nagdadala ako ng bigas at ulam. Unti-unting lumakas ang matanda. Unti-unting ngumiti ang bata. Naging parang apo ko siya.

Lumipas ang mga taon.

Siya ang naging valedictorian. Nakakuha ng scholarship. Umalis papuntang Maynila. Ako naman, unti-unting nanghina. Nalulong sa sugal ang anak ko. Naubos ang ipon ko. Humina ang bigasan. Dumating ang mga araw na sapat lang ang kita para mabuhay.

Hanggang sa isang umaga, may humintong itim na sasakyan sa harap ng palengke.

Isang babaeng elegante ang bumaba. Diretso siyang lumapit sa akin. Binili niya ang lahat ng bigas ko. At nang alisin niya ang salamin, nakita ko ang mga matang minsang puno ng takot.

Ako po ito, Aling Mirna.

Niyakap niya ako. Doon sa gitna ng palengke. Doon sa lugar kung saan nagsimula ang lahat.

Hindi niya ako kinalimutan.

Isinakay niya ako sa sasakyan. Dinala sa isang bahay. Tinawag niya akong Nay. Inalagaan niya ako. Tinulungan pati ang anak kong naligaw ng landas.

Sa huli, naunawaan ko ang isang katotohanang hinding-hindi ko na makakalimutan.

Hindi lahat ng mali ay masama. Hindi lahat ng pagkukulang ay kasalanan.

At minsan, ang isang dakot na bigas na ibinigay mo nang may pag-unawa ay maaaring bumalik sa’yo bilang isang buong buhay ng kapayapaan.