“Isang ama na handang ibigay ang lahat, kahit ang sariling dignidad, para sa anak na minsang ikinahiya siya at kalauna’y ipinagmalaki sa harap ng buong mundo.”

Ako si Mang Ernesto.

Sa bawat madaling araw na sinasalubong ko sa gitna ng dagat, dala ko ang parehong dasal at takot. Dasal na sana’y maging mabigat ang lambat ko. Takot na baka dumating ang araw na hindi na sapat ang lakas ng aking katawan para itaguyod ang pangarap ng nag-iisa kong anak. Ilang taon na akong nangingisda, at natutunan ko nang tanggapin na may araw na sagana at may araw na halos wala kang maiuwi. Ngunit kahit kailan, hindi ako tumigil. Dahil sa bawat hampas ng alon, mukha ni Kyle ang nakikita ko. Ang anak kong umaasang balang araw, makakaahon kami sa hirap.

Ako na lang ang bumubuhay sa kanya. Walang ibang masasandalan kundi ang sarili kong mga kamay na magaspang na sa kakabuhat ng lambat, kahon ng isda, sako ng bigas, at kung anu ano pang pwedeng pagkakitaan. Kapag kulang ang huli, nagtitinda ako sa palengke. Kapag walang bumibili, nagbubuhat ako ng delivery. Wala akong pinipiling trabaho basta’t marangal at may maipapadala ako sa Maynila.

Engineering ang kursong pinili ni Kyle. Mabigat sa bulsa, mabigat sa loob, pero magaan sa puso. Isang taon na lang at ga-graduate na siya. Sa tuwing naiisip ko iyon, parang nababawasan ang pagod ko. Parang bawat sakit ng likod ko ay may kapalit na pag-asa.

Sa palengke, kilala na ako. Kilala ang amoy ko, ang pawis ko, ang bangkang luma kong paulit-ulit kong inaayos. Doon ko rin nakilala si Kaiser, isang binatang halos kaedad ng anak ko. Mabait, masipag, at matalino. Madalas niya akong tulungan kahit hindi ko hinihingi. At kahit hindi ko man siya anak, hindi ko maiwasang maawa sa kanya. Alam kong may kakayahan siya, pero kinuha iyon ng mga magulang niyang mas piniling ipasan sa kanya ang responsibilidad na hindi pa niya dapat pasan.

Tuwing kinakausap niya ako tungkol sa pangarap niyang makapag-aral, pakiramdam ko’y dinudurog ang dibdib ko. Gusto ko siyang tulungan, pero alam kong hanggang kaunting abot lang ang kaya ko. Kaya payo na lang ang naibibigay ko. Pag-asa. Mga salitang ako mismo ang pinanghahawakan para hindi sumuko.

Pag-uwi ko sa bahay, kahit pagod na pagod ako, tinatawagan ko si Kyle. Boses niya ang pahinga ko. Kapag sinasabi niyang ayos lang siya, parang nabubura ang lahat ng sakit. Kapag sinasabi niyang huwag na akong magtrabaho nang sobra, lalo akong napapangiti. Hindi niya alam, mas masakit sa akin ang makita siyang nahihirapan kaysa sa kahit anong trabaho.

Isang araw, inalok ako ng trabaho sa Maynila. Magde-deliver ng isda. Nang marinig kong malapit iyon sa tinutuluyan ng anak ko, hindi na ako nagdalawang isip. Gusto ko siyang makita. Gusto ko siyang mayakap. Gusto kong iparamdam sa kanya na andito lang ako.

Hindi ko sinabi sa kanya. Gusto ko siyang sorpresahin.

Nang makita ko siya sa tapat ng boarding house niya, tumakbo ang puso ko palapit. Tinawag ko ang pangalan niya. Ni hindi ko namalayang may hawak pa pala akong supot ng isda. Nang magtagpo ang mga mata namin, sandaling lumiwanag ang mundo ko.

Ngunit saglit lang iyon.

Dumating ang mga kaibigan niya. Magagara ang sasakyan. Magagara ang damit. At sa isang iglap, nakita ko ang anak kong umiwas ng tingin. Narinig ko ang mga salitang hindi ko akalaing maririnig ko mula sa kanya. Hindi raw niya ako kilala. Umalis daw ako. Baho raw ako.

Hindi ako umiyak sa harap nila. Tahimik lang akong umalis. Pero sa bawat hakbang ko palayo, parang may binabatak sa dibdib ko. Hindi ko alam kung saan mas masakit. Sa mga salitang binitawan niya o sa katotohanang ikinahiya niya ako.

Gabi na nang tawagan niya ako. Humihingi ng tawad. Sinabi niyang natakot lang siya. Natakot na pagtawanan. Pinatawad ko siya. Dahil ama ako. Dahil mahal ko siya. Dahil naiintindihan ko ang takot ng isang batang gustong maging kabilang sa mundo ng mga taong inaakala niyang mas mataas kaysa sa pinanggalingan niya.

Ngunit hindi doon nagtapos ang sakit.

Muling dumating ang mga kaibigan niya. Muli akong minata. Muli akong kinutya. At muli, nanahimik ang anak ko. Doon na ako napuno. Hindi dahil sa mga salita nila, kundi dahil sa katahimikan niya. Mas masakit pala ang hindi ka ipagtanggol ng sariling anak kaysa sa murahin ng ibang tao.

Umalis ako na mabigat ang loob. Hindi ko siya kinausap. Hindi ko sinagot ang mga tawag niya. Hanggang sa sinabi niyang graduation na niya kinabukasan. Gusto niya akong nandoon.

Pumunta ako. Kahit masakit. Kahit galit. Dahil ama pa rin ako.

Nang tawagin ang pangalan niya sa entablado, hindi ko mapigilang mapangiti. At nang magsalita siya, doon ko naramdaman na parang may humaplos sa lahat ng sugat ko. Narinig ko ang bawat salitang bumawi sa lahat ng sakit. Narinig kong ipinagmalaki niya ako. Narinig kong humingi siya ng tawad sa harap ng lahat.

Hindi niya alam na nandoon ako. Nakatayo sa sulok. Umiiyak na parang bata.

Nang tawagin ako papunta sa entablado, hindi ko na napigilan ang sarili ko. Nang magyakap kami, parang doon ko lang muling naramdaman ang tibok ng puso ko. Parang doon ko lang napatunayang hindi nasayang ang lahat.

Ngayon, magkasama na kami sa Maynila. May trabaho na siya. May bahay na kami. Hindi na ako nangingisda araw-araw. Pero sa bawat umagang nagigising ako, alam kong sulit ang lahat. Dahil ang anak kong minsang ikinahiya ako, ngayon ay buong tapang na nagsasabing ako ang kanyang inspirasyon.

At bilang isang ama, wala na akong hihilingin pa.