“Dalawang bata, dalawang mundo, at isang Paskong unti-unting bumukas sa mga sugat na matagal nang itinatago ng aming mga puso.”

Ako ang batang iyon na lumaki sa baryo ng San Miguel, sa gitna ng makikitid na daan na tuwing Disyembre ay napupuno ng parol. Kahit ang pinakasimpleng bahay ay may nakasabit na ilaw na yari sa karton at makukulay na cellophane. Sa gabi, ang mumunting liwanag na iyon ang nagbibigay buhay sa katahimikan ng baryo. May lumang radyong paulit-ulit na tumutugtog ng awiting pamasko, sinasabayan ng huni ng kuliglig at lagaslas ng mga dahong hinahampas ng malamig na hangin. Masaya ang paligid kung titingnan. Pero hindi lahat ng ngiti ay buo.

Ako si Elias, nakaupo noon sa bangkong kahoy sa labas ng aming maliit na bahay. Ang dingding ay pinagtagpi-tagping kahoy at yero, may bahid ng kalawang at marka ng ulan. Nakayapak ako, at sa tabi ko ang luma kong tsinelas na halos mapigtas na ang tali. Pinagmamasdan ko ang mga batang dumaraan, suot ang kanilang bagong damit, may halakhak at yabang sa bawat hakbang. Tahimik akong napabuntong-hininga.

Hindi ako nagrereklamo. Hindi ko kailanman sinabi nang malakas ang mga hiling ko. Pero sa loob-loob ko, may munting panalangin. Sana sa darating na Pasko, kahit isang bagong damit lamang. O kaya’y kahit masarap na pagkain sa Noche Buena. Hindi ako humihiling ng sobra. Gusto ko lang maramdaman na espesyal din ang Pasko para sa amin.

Sa kabilang bahagi ng baryo, may isa pa akong kaibigan. Si Nelson. Bata pa lang kami, magkasama na kami sa putikan, sa pangingisda sa sapa, sa habulan sa palayan tuwing hapon. Pareho kaming lumaki sa San Miguel, pero magkaiba ang mundong ginagalawan namin. May bakod ang bahay nila, sementado ang sahig, at tuwing Pasko ay may mga kahong dumarating mula sa malayo. Regalo mula sa kanyang ama na nagtatrabaho sa ibang bansa.

Ngunit kahit napapalibutan siya ng bagong sapatos at damit, may lungkot sa mga mata ni Nelson na hindi kayang takpan ng anumang kahon. Madalas ko siyang makitang nakatitig sa bakanteng upuan sa kanilang mesa. Doon sana uupo ang kanyang ama. Pera at regalo ang dumarating, pero ang yakap at presensya ay wala.

Habang papalapit ang Pasko, pareho kaming may bigat sa dibdib. Magkaiba ang anyo ng kalungkutan, pero iisa ang pananabik. Ang sana’y maging masaya ang darating na araw.

Maaga akong nagising isang umaga. Sa loob ng aming bahay, naririnig ko ang hangin na pumapasok sa pagitan ng mga siwang ng dingding. Ang bubong na yero ay may ilang butas na tinakpan lang ng lumang sako. Sapat para masabing may silungan kami. Nakita ko si Nanay na tahimik na nagsasaing, manipis ang usok na umaakyat sa kisame kasabay ng mga buntong-hiningang pilit niyang itinatago. Sa labas, inaayos ni Tatay ang kanyang lumang bisikleta. Iyon ang gamit niya sa paghahanap ng pagkakakitaan.

Habang naghihilamos ako sa timba, nakita ko ang repleksyon ko sa malinaw na tubig. Payat, sunog sa araw, suot ang kupas na t-shirt at short na may punit sa gilid. Napangiti ako, pero sa likod ng ngiting iyon ay may lungkot na matagal ko nang kaibigan.

Mahina kong sinabi kay Nanay na kahit lugaw lang sa Noche Buena ay ayos na sa akin. Hinaplos niya ang buhok ko at humingi ng paumanhin. Sinabi kong masaya na ako basta’t sama-sama kami. Totoo iyon. Pero sa gabi, bago ako pumikit, nagdasal pa rin ako. Salamat po sa pamilyang meron ako. Kahit mahirap, buo kami.

Sa kabilang dako ng baryo, tahimik ding umaga para kay Nelson. Malinis ang bahay nila. Maayos ang mga gamit. May mga kahong nakasalansan sa sulok ng sala. Para sa iba, senyales iyon ng masaganang Pasko. Para kay Nelson, paalala iyon ng kakulangan. Binuksan niya ang isang kahon at nakita ang bagong sapatos. Napangiti siya, pero panandalian lamang. Hinanap ng mata niya ang ama niyang wala roon.

Kinagabihan, habang sinusukat niya ang bagong sapatos, napabuntong-hininga siya. Mayroon na siya ng halos lahat, pero parang may kulang pa rin. Naalala niya ako. Ang kaibigang laging may ngiti kahit kapos.

Nagkita kami isang gabi sa ilalim ng parol, sa tabi ng kalsada. Tahimik ang paligid. May mga pamilyang dumaraan, may dalang supot ng pamalengke, may tawanan at kwentuhan. Doon ko nasabi ang matagal ko nang kinikimkim. Sinabi kong buti pa siya, may bagong sapatos at siguradong masarap ang handa. Hindi siya agad sumagot. Tinitigan niya ang sapatos niya, saka huminga nang malalim.

Sinabi niyang ako raw ang mas maswerte. Nagulat ako. Paano raw ako magiging maswerte kung wala kaming bagong damit o handa. Tumingala siya sa langit at sinabi niyang buo ang pamilya ko. Sama-sama kami. Kami raw ang mayaman. Sila raw ang may kulang. Wala ang ama niya.

Doon ko unang naintindihan ang lungkot niya. Hindi pala lahat ng kulang ay nakikita. At hindi lahat ng buo ay nasusukat sa pera.

Dumating ang bisperas ng Pasko. Sa bahay namin, simple ang handa. Lugaw na may kaunting manok, tinapay, at saging. Hindi marangya, pero puno ng tawanan at pasasalamat. Hawak-hawak namin ang kamay ng isa’t isa habang nagdarasal. Ramdam ko ang init ng pagmamahal.

Sa bahay nina Nelson, masagana ang hapag. Kumpleto ang pagkain. Pero may isang bakanteng upuan. Tahimik silang kumain. Paminsan-minsan, napapatingin siya roon.

Pagsapit ng umaga ng Pasko, may nabuo raw na desisyon si Nelson. Lumapit siya sa kanyang ina at humiling na mamigay ng ilan sa mga regalo niya. Pumayag ito. Kinuha niya ang tsinelas, damit, at ilang laruan, at dinala iyon sa bahay namin.

Nagulat ako nang makita siya sa pintuan, hawak ang supot. Nang buksan ko iyon, hindi ko napigilang maiyak. Hindi dahil sa halaga, kundi dahil sa intensyon. Umupo siya sa mesa namin at kumain ng tirang lugaw. Doon ko nakita ang ngiti niya na ngayon ko lang nasilayan nang buo.

Pagkatapos ng misa, naglakad kami sa ilalim ng punong mangga. Suot ko ang bagong damit na bigay niya. Simple lang, pero para sa akin, napakahalaga. Pareho kaming tahimik, pero magaan ang loob.

Doon namin napagtanto na ang tunay na diwa ng Pasko ay hindi nasa dami ng regalo o sarap ng handa. Nasa kung sino ang kasama mo sa mesa. Nasa pagbabahagi. Nasa pasasalamat.

Mula noon, nagbago ang pananaw ko. Hindi ko na tinitingnan kung ano ang wala ako, kundi kung ano ang meron. At sa baryo ng San Miguel, sa ilalim ng mga parol na patuloy na nagbibigay liwanag, natutunan naming salubungin ang Pasko hindi bilang araw ng paghiling, kundi bilang araw ng pasasalamat.