“Binutas ko ang gulong ng SUV ng lalaking may lahat ng kapangyarihan, hindi dahil sa galit lang kundi dahil iyon na lang ang alam kong paraan para mapansin ang sigaw ng buhay ko sa gitna ng palengke.”

Ako si Lira Magsino, at kung may isang amoy na hindi kailanman mawawala sa alaala ko, iyon ay ang halo ng alat ng dagat, usok ng mantika, at pawis ng mga taong araw-araw nakikipaglaban para mabuhay. Sa palengke ako lumaki, sa sahig na laging basa, sa timbangan na hindi kailanman tuwid, at sa mga kamay kong nasanay sa lamig ng isda at sa bigat ng responsibilidad.

Madilim pa lang ay gising na ako. Bago pa sumikat ang araw, buhat ko na ang kahon ng yelo, habang tinatawag ang kapatid kong si Santino na pilit pang kumakapit sa tulog. Simula nang mawala si nanay, ako na ang naging sandalan. Hindi ko ito pinili, pero wala akong tinakasan.

Sa palengke, kilala ako ng lahat. Hindi dahil mayaman ako o maingay, kundi dahil palagi akong naroon. Kapag may naniningil ng kung anu-ano, ako ang humaharap. Kapag may problema, ako ang napapagitna. At kapag dumating sina Mon at Dindo, ang mga lalaking may ngiting parang lason, ako ang unang hinihila ng kaba.

Araw-araw silang humihingi. Association fee raw, proteksyon raw. Walang resibo, walang paliwanag. Kapag nagtanong ka, ikaw ang pasaway. Kapag tumahimik ka, mas lalo kang tinatapakan. Natutunan ko iyon sa murang edad.

Isang umaga, dumating ang itim na SUV na parang maling nota sa musika ng palengke. Mabigat ang makina, makintab ang katawan, at halatang hindi para sa makipot na pasilyo. Bago pa ako makasigaw, tumama ito sa mesa ko. Tumilapon ang isda, nabasag ang yelo, at ang puhunan ko para sa tatay kong may sakit ay nalunod sa putik.

Galit ang sumabog sa dibdib ko. Hindi yung galit na sumisigaw lang, kundi yung galit na matagal nang naiipon. Bumaba ang driver, bastos ang tono, at parang kami pa ang may kasalanan. Pero kasunod niyang bumaba ang isang lalaking hindi ko inaasahan.

Simple ang suot niya, pero may bigat ang bawat galaw. Tahimik siyang tumingin sa paligid, at nang lumuhod siya para pulutin ang gulay kong natapakan, parang huminto ang oras. Doon ko unang narinig ang pangalan niya. Darius Alvarado. Bilyonaryo raw. May-ari ng malalaking negosyo. Taong hindi dapat napapadpad sa mundong tulad ng sa akin.

Hindi siya sumigaw. Hindi siya nagbanta. Tinanong niya lang ako kung magkano ang nasira. Sinabi ko ang totoo. Hindi para humingi ng awa, kundi para ipaalam na ang bawat pisong iyon ay katumbas ng buhay ng tatay ko.

Habang nagsisimulang magtanong si Darius tungkol sa palengke, sa mga singil, sa mga walang resibo, nakita ko ang pagbabago sa mukha ni Mon. Ang ngiti niyang dati ay mayabang, naging maingat. Doon ko naintindihan na may puwersang mas malakas pa sa kanya.

Pero hindi doon nagtapos ang lahat. Kinagabihan, habang pauwi ako, bumigat ang dibdib ko. Paano kung may kapalit ang tulong ni Darius. Paano kung mas lalo lang kaming mapahamak. Sa mundo namin, walang libre. Lahat may presyo.

Kinabukasan, mas maaga akong dumating. Nandoon ulit ang SUV, nakapark sa gilid. Hindi ko alam kung bakit, pero may kumurot sa loob ko. Parang paalala na ang laban ay hindi pa tapos. At doon ko nakita ang pako sa sahig, maliit, kalawangin, parang walang halaga. Pero sa kamay ng isang taong desperado, sapat na iyon para maging sandata.

Hindi ko pinag-isipan ng matagal. Ang utak ko puno ng boses ng nurse, ng singil ni Mon, ng pagod ni Santino, at ng ubo ng tatay ko sa gabi. Lumapit ako sa likod ng SUV, yumuko, at binutas ang gulong. Isang tunog lang, maikli, pero sapat para mailabas ang galit na matagal kong kinikimkim.

Hindi ako tumakbo. Bumalik ako sa pwesto ko, nanginginig ang kamay, hinihintay ang mangyayari. Ilang minuto lang, lumapit si Darius. Tahimik. Walang galit sa mata. Alam niyang ako ang gumawa.

Akala ko sisigawan niya ako. Akala ko ipapahuli niya ako. Pero sa halip, lumapit siya at niyakap ako. Sa gitna ng palengke, sa harap ng lahat, niyakap niya ang babaeng binutas ang gulong niya.

At doon niya binulong sa akin ang mga salitang hindi ko inaasahan. “Hindi ka nag-iisa. Alam kong pakiramdam mo, pero hindi ka nag-iisa.”

Parang may pader sa dibdib ko na biglang gumuho. Umiyak ako. Hindi dahil sa hiya, kundi dahil sa unang pagkakataon, may nakakita sa akin hindi bilang palengkera, hindi bilang problema, kundi bilang tao.

Hindi naging madali ang sumunod na mga araw. Nagkaroon ng imbestigasyon. Natakot si Mon. Unti-unting nagsalita ang mga tindera. Hindi agad nawala ang takot, pero may nagsimula.

Si Darius hindi naging bayani sa pelikula. Hindi niya inayos lahat sa isang iglap. Pero tinupad niya ang mga sinabi niya. Tinulungan niya ang tatay ko sa ospital. Tinulungan niya kaming magkaroon ng boses.

Ngayon, tuwing naaamoy ko ang palengke, hindi na lang pawis at usok ang nararamdaman ko. May halo na rin itong pag-asa. At tuwing naaalala ko ang araw na binutas ko ang gulong ng isang bilyonaryo, napapangiti ako.

Hindi dahil tama ang ginawa ko, kundi dahil doon nagsimula ang araw na tumigil akong manahimik. At minsan, iyon lang pala ang kailangan para magsimulang magbago ang lahat.