“Akala ko noon, ang mga mata ay laging nagsasabi ng totoo. Hindi ko alam na minsan, ang pinakamadilim na kasinungalingan ay marunong ngumiti.”

Ako si Sinag.

At walong taong gulang ako nang unang matutunan kong matakot sa mga matang akala ko’y magliligtas sa amin.

Sa baryo Amihan, ang amoy ng alat ng dagat at ang ginintuang liwanag ng papalubog na araw ang nagsisilbing orasan ng buhay namin. Kapag nagsimulang mamula ang langit, alam kong pauwi na ang papa ko mula sa maghapong pangingisda. Tumatakbo ako palagi papunta sa pantalan, paa’y nakabaon sa buhangin, dibdib ay punô ng pag-asa. Doon kami sabay na mag-aalis ng isda sa lambat, sabay na tatawa, sabay na magpaplano ng hapunan.

Simula nang mamatay si mama tatlong taon na ang nakalipas, kaming dalawa na lang ang magkasama. Tahimik ang mundo namin, pero buo. Hindi marangya, pero may pagmamahal. Ang bawat gabi ay dasal na sana manatili ang ganitong kapayapaan.

Isang hapon, masaya kong sinabi sa papa na marami kaming huli. Ngumiti siya, pagod ngunit punô ng lambing. Sabi niya, para raw makabili kami ng bago kong tsinelas. Doon ako napangiti nang mas malaki. Maliit lang ang kaligayahan ko noon.

Hanggang sa may tumabing anino sa amin.

Pagtingala ko, may babaeng nakatayo sa harap namin. Para siyang iniluwal ng huling liwanag ng araw. Ang ngiti niya ay maliwanag, ang mga mata niya ay kumikislap na parang may lihim na saya. Tinawag niya ang papa ko sa boses na malamig ngunit pamilyar.

Nakita kong nagbago ang mukha ng papa ko. Parang biglang gumaan ang pagod niya. Ipinakilala niya ang babae bilang si Tita Mahalina. Nang hawakan nito ang kamay ko, may kakaibang init. Hindi tulad ng kamay ng mga babae sa baryo na magaspang at sanay sa trabaho. Sa sandaling iyon, naisip ko na baka ito na ang sagot sa mga panalangin ko. Baka may bago na akong ina.

Binigyan niya ako ng isang maliit na bangkang kahoy. Makinis. Maingat ang pagkakagawa. Hinaplos niya ang buhok ko at sinabing alagaan ko raw. Doon ko unang naramdaman ang kakaibang pag-asa.

Ngunit nang umalis sandali ang papa ko para kausapin ang kaibigan, may nangyari.

Nawala ang ngiti ni Mahalina. Parang hinipan ng hangin. Ang mga mata niyang dati’y kumikislap ay naging malamig, walang emosyon. Tiningnan niya ako na parang isa akong bagay. Umatras ako nang bahagya. Nang mapansin niya, mabilis bumalik ang ngiti sa labi niya, pero hindi na ito umabot sa mga mata.

Lumuhod siya sa harap ko at ibinulong, sana raw maging mabait akong bata para sa kanya. Ang boses niya’y matamis, pero may lamig na gumapang sa dibdib ko.

Simula noon, nagbago ang lahat.

Masaya ang papa ko. Araw-araw siyang parang may bagong sigla. Gabi-gabi silang naglalakad ni Mahalina sa dalampasigan. Naririnig ko ang mga salitang puno ng pangako. Sinasabi niyang gagawin niya ang lahat para maging mabuting ina sa akin.

Pero ako, unti-unting natutong manahimik.

Isang araw, nakita kong itinapon ni Mahalina ang drawing ko. Larawan iyon ng pamilya namin kasama si mama. Sabi niya, kailangan na raw palitan ng mas masayang litrato. Nang sabihin ko sa papa, hindi siya naniwala. Pinagalitan niya ako. Humingi raw ako ng tawad.

Doon unang nabasag ang tiwala ko.

Nang mag-propose ang papa kay Mahalina, narinig ko mula sa likod ng pinto. Gumuho ang munting mundo ko. Pakiramdam ko, ako na lang ang nakakakita ng tunay na anyo ng babaeng ito.

Isang gabi, sinundan ko si Mahalina. Nakita ko siyang kausap ang isang lalaki sa telepono. Narinig ko ang mga salitang kasal at insurance. Narinig ko ang pangalan ng papa ko na parang isa lang laruan. Sinabi niyang hawak na raw niya sa leeg ang ama ko.

Doon ako tuluyang nanlamig.

Dumating si Dante kinabukasan. Ang lalaking narinig ko sa gabi. Ang ngiti niya’y kasing lawak ng kay Mahalina, pero ang mga mata niya’y punô ng panganib. Nakita ko siyang magbigay ng maliit na bote kay Mahalina. Narinig ko ang papa kong masayang nagkwento na kumuha na siya ng malaking insurance.

Gabi-gabi, yakap ko ang bangkang kahoy. Dati’y simbolo ng pag-asa. Ngayon, paalala ng panlilinlang.

Isang umaga, iniwan akong mag-isa sa bahay. Doon ko ginawa ang pinakamahirap na hakbang sa buhay ko. Hinalughog ko ang silid ni Mahalina. Sa ilalim ng kama, may kahon ng sapatos. Sa loob, maraming pekeng pagkakakilanlan. Iba’t ibang pangalan. Iisang mukha.

At isang lumang diyaryo.

Isang mangingisda. Nalunod. May insurance. Ang naulilang asawa ay si Mahalina, gamit ang ibang pangalan. Doon ko naintindihan ang lahat. Ang papa ko ay hindi ang una.

Nang marinig ko ang paparating na tricycle, itinago ko ang diyaryo sa dibdib ko. Bumalik ako sa sala. Nagkunwaring naglalaro.

Kinagabihan, nilapitan ko ang papa ko habang nag-aayos siya ng lambat. Nanginginig ang kamay ko nang iabot ko ang papel.

Papa, sabi ko, paki-tingnan niyo po ito.

Nang mabasa niya, nakita ko ang unti-unting pagkawala ng kulay sa mukha niya. Ang katahimikan niya ay mas mabigat kaysa sa sigaw. Sa unang pagkakataon, nakita kong tumingin siya sa akin, hindi bilang isang batang nagrereklamo, kundi bilang anak na nagliligtas.

Hindi ko alam kung ano ang sumunod na mangyayari. Ngunit alam kong sa araw na iyon, natuto akong magsalita. Natuto akong manindigan. At natutunan kong hindi lahat ng matang kumikislap ay ligtas.

Minsan, ang kaligtasan ay nagmumula sa batang hindi pinakinggan, ngunit hindi tumigil sa pagmamahal.