“Akala ko dati, ang pinakamapanganib na magnanakaw ay yung humaharap sa’yo na may baril. Mali pala ako. Mas delikado yung nakangiti, kasabay mong kumakain, at tahimik na inuubos ang pinaghirapan ng pamilya mo habang nagtitiwala ka.”

Hindi lahat ng laban ay nangyayari sa madilim na eskinita. Yung iba, nagsisimula sa mali-maling numero sa papel, sa perang nawawala na parang singaw, at sa katahimikang masyadong maingay para hindi pansinin. Nasa gitna ako noon ng opisina sa likod ng aming bahay sa Las Piñas, hawak ang makapal na financial report ng restaurant ng pamilya namin, habang unti-unting sumisikip ang dibdib ko. Paulit-ulit kong tinititigan ang mga numero, umaasang may mali lang akong nabasa. Pero kahit anong ikot ko sa calculator, iisa lang ang lumalabas. May pera kaming nawawala buwan-buwan, at hindi ito maliit.

Tahimik lang si Papa habang nakaupo sa tapat ko. Kita ko sa mga mata niya ang pagod, yung klase ng pagod na hindi kayang tanggalin ng tulog. Dalawang dekada niyang itinayo ang restaurant na ‘yon. Mula sa maliit na pwesto hanggang sa maging kilala sa lugar. At ngayon, unti-unti itong kinakain mula sa loob. Sinabi niya sa akin na hindi kami pwedeng basta magreklamo. Kailangan namin ng patunay. Solid. Yung hindi mabubuwag ng palusot at luha.

Doon ako nagdesisyon. Kung hindi namin mahuli ang magnanakaw mula sa labas, haharapin ko sila mula sa loob. Kinabukasan, pumasok ako sa restaurant bilang bagong cashier. Walang nakakaalam kung sino talaga ako, maliban kay Papa. Simple lang ang suot ko, simpleng kilos, simpleng ngiti. Pero sa loob ko, alam kong hindi ito simpleng trabaho. Isa itong misyon.

Sa unang araw pa lang, ramdam ko na agad ang bigat ng responsibilidad. Ang tunog ng cash register, ang amoy ng bagong lutong ulam, ang mga matang palihim na sumusukat sa’kin. Pinakilala ako sa head cashier na si Myen. Mabilis ang galaw niya, tipid ang ngiti, at parang laging may minamadali. Tinuruan niya ako ng sistema, pero sa bawat pindot niya sa POS, may napapansin akong hindi tugma sa manual. Mga shortcut na hindi dapat nandiyan.

Hindi ako nagtanong. Hindi ako nag-react. Itinanim ko lang lahat sa isip ko. Sa tanghali, nagsimula ang rush. Doon ko unang nakita kung paano siya kumukuha ng bayad at hindi agad inilalagay sa drawer. May pera na dumadaan muna sa ilalim ng resibo, sa gilid ng counter. Maliit na galaw, pero paulit-ulit. Sa gabing iyon, umuwi akong may mabigat na kutob at lihim na ngiti. May kakaiba. At hindi ito aksidente.

Lumipas ang mga araw, at mas naging malinaw ang pattern. Kapag si Myen o ang malalapit sa kanya ang nakapwesto, laging may diperensya sa bilang. Minsan ilang daan lang, minsan mas malaki. Laging may paliwanag. Laging may dahilan. Pero isang gabi, nakita ko ang isang order slip na hindi naka-input at tinago sa drawer. Doon ko naramdaman na tama ang hinala ko.

Sa kusina, nakilala ko si June. Tahimik siya, pero iba ang tingin niya. Yung tipo ng taong matagal nang may alam pero walang lakas ng loob magsalita. Isang gabi, sa gilid ng storage room, binuksan niya ang bibig niya. Sinabi niya sa akin ang tungkol sa nawawalang supplies, sa mga pekeng delivery receipt, sa sistema ng pagnanakaw na mas malawak kaysa sa akala ko. Kasama raw ang assistant manager. Kasama ang ilang crew. Isang maliit na sindikato sa loob ng restaurant namin.

Doon nagsimula ang lihim naming alyansa. Ako sa cashier. Siya sa kusina. Bumili ako ng maliit na body camera. Sa unang suot ko nito, ramdam ko ang tibok ng puso ko hanggang lalamunan. Isang maling galaw, tapos na ang lahat. Pero hindi na ako pwedeng umatras. Hindi lang ito para sa pera. Para ito sa dignidad ng pamilya ko at sa mga empleyadong tapat.

Araw-araw, mas dumarami ang ebidensya. Mga video ng bayad na hindi ini-input. Mga resibong binabago. Mga kahon ng supply na kulang ang laman. Isinusulat ko lahat. Oras. Petsa. Pangalan. Eksaktong nangyari. Pero kasabay ng paglapit sa katotohanan, tumitindi rin ang panganib. Isang gabi, nahuli ako ni Thomas habang inaayos ang camera. Tinusok ako ng tingin niya. Nagsinungaling ako nang diretso sa mata niya, at tumango siya. Pero alam kong simula na ‘yon. Binabantayan na nila ako.

May bulungan sa likod ko. May mga tingin na malamig. May mga biglaang check ng drawer. Isang mensahe mula kay June ang nagpatibay ng loob ko. Alam na raw nila. May plano raw sila laban sa’kin. Pero sa halip na umatras, mas lalo akong naging maingat. Mas tahimik. Mas normal. Mas mapanganib.

Nagplano kami ng huli. Isang araw kung kailan lahat ng sangkot ay magkakasama sa shift. Naglagay ako ng dagdag na camera sa storage at sa gilid ng cashier booth. Kinausap ko si Papa, pero hindi ko sinabi ang lahat. Ayokong madamay siya kung sakaling pumalpak.

Dumating ang araw. Mula umaga, ramdam ko na ang tensyon sa hangin. Parang alam ng lahat na may mangyayaring kakaiba. Isa-isa kong nakita ang mga galaw na matagal ko nang minamanmanan. Bayad na nawawala. Supot ng pagkain na inilalabas nang walang resibo. Delivery na kulang ang laman pero buo ang singil. Lahat nahuli ng camera. Lahat malinaw.

Bago magsara, nandun na si Papa sa likod ng opisina, tahimik na nanonood ng CCTV. Hindi ko makalimutan ang itsura ng mukha niya. Halo ng galit, lungkot, at pagkabigo. Pero may determinasyon. Kinabukasan, pinatawag namin ang lahat. Sa harap ng mga empleyado, inilabas ko ang ebidensya. Walang sigawan. Walang drama. Tanging katotohanan.

Isa-isang bumagsak ang mga palusot. Walang nakasagot. Ang mga taong akala ko ay parte ng pamilya, unti-unting inilabas ng security. Tahimik ang lobby. Mabigat. Pero malinaw.

Matapos ang lahat, bumalik sa normal ang takbo ng restaurant. Mas tahimik. Mas tapat. Mas magaan. Inalok ako ni Papa ng mas mataas na posisyon, pero higit sa titulo, may natutunan ako. Na minsan, kailangan mong bumaba para makita ang totoo. Na ang katotohanan ay hindi laging malakas ang boses, pero kapag lumabas, wala nang makakatakip.

Habang umuuwi ako isang gabi, dumaan ako sa kalsadang matagal ko nang tinatahak. Napangiti ako. Hindi dahil nanalo ako. Kundi dahil pinili kong maging tapat kahit delikado. At alam kong kahit saan ako mapunta, dadalhin ko ang aral na ‘yon. Sa mundo kung saan madali ang magnakaw, ang pagiging tapat ang pinakamatapang na laban.