Sa gitna ng matatarik na bangin at hamog ng Kennon Road sa Benguet, isang malaking misteryo ang tila pilit ibinabaon sa limot. Ang biglaang pagpanaw ni dating Department of Public Works and Highways (DPWH) Undersecretary Maria Catalina “Katy” Cabral ay hindi lamang isang simpleng aksidente para sa marami. Sa likod ng trahedyang ito ay ang masalimuot na usapin ng “Cabral Files”—mga dokumentong naglalaman ng bilyon-bilyong pondo ng bayan na umano’y nakapangalan sa matataas na opisyal ng gobyerno. Habang patuloy na naghahanap ng kasagutan ang publiko, unti-unting lumalabas ang mga detalye ng kaniyang huling mga sandali na tila pelikulang puno ng suspense at mga katanungang wala pang kasagutan.

Si Usec. Cabral ay isang beteranong opisyal na nagsilbi sa gobyerno ng mahigit apat na dekada. Mula sa pagiging rank-and-file, umakyat siya sa posisyon dahil sa kaniyang galing sa planning at budget. Ngunit bago ang kaniyang kamatayan, ang kaniyang pangalan ay naging sentro ng kontrobersya nang ibunyag ni Senator Panfilo Lacson ang pagkakaroon ng mga dokumentong nag-uugnay sa kaniya sa tinatawag na “allocables” sa national budget. Ito ay mga pondong bilyon-bilyon ang halaga na inilaan para sa flood control at road projects na tila nakapangalan sa mga miyembro ng Cabinet. Sa gitna ng mainit na usaping ito, biglang natagpuan ang kaniyang bangkay sa isang malalim na bahagi ng Camp 4 sa Tuba, Benguet.

Ang Huling Timeline at ang Roadside Selfie

Ayon sa salaysay ng kaniyang driver na si Ricardo Hernandez, sila ay bumibyahe mula Baguio patungong La Union nang hilingin ni Cabral na huminto sa Kennon Road upang “namnamin ang tanawin.” Iniwan umano ng driver ang opisyal at nagtungo sa isang gasoline station, ngunit pagbalik niya makalipas ang dalawang oras, wala na ang kaniyang amo. Dito nagsimula ang retrieval operation na humantong sa pagkakadiskubre sa kaniyang wala nang buhay na katawan sa tabi ng ilog, may 20 hanggang 30 metro ang lalim mula sa kalsada.

Isang mahalagang ebidensya ang lumitaw sa social media—isang selfie ni Cabral kasama ang kaniyang driver habang nakaupo sa isang concrete barrier sa gilid ng kalsada. Kinumpirma ni Justice Secretary Jesus Crispin Remulla ang pagiging totoo ng larawang ito. Bagama’t tila normal ang eksena, ito ang naging susi ng mga imbestigador upang mabuo ang timeline ng kaniyang huling sandali. Ngunit sa kabila nito, maraming netizens ang nagtataka: Bakit ang isang taong may “fear of heights” o takot sa matataas na lugar, base sa kaniyang mga lumang panayam, ay pipiliing maupo sa gilid ng isang delikadong bangin?

Ang Misteryo ng “Cabral Files”

Habang nagdadalamhati ang pamilya, mas lalong uminit ang usapin sa Senado at Kongreso. Si Representative Leandro Leviste ay nagpahayag na hawak niya ang “Cabral Files” na personal umanong ibinigay sa kaniya ng opisyal bago ito pumanaw. Naglalaman daw ito ng listahan ng mga infrastructure projects sa bawat distrito na may kabuuang halagang aabot sa Php4.1 bilyon, at kung isasama ang iba pang alokasyon, ay lumalampas sa isang trilyong piso.

Ang mga dokumentong ito ay sinasabing nagpapakita kung sino ang mga tunay na “endorsers” ng mga dambuhalang pondo para sa flood control—isang isyu na matagal nang inirereklamo ng publiko dahil sa talamak na katiwalian. Dahil dito, maraming naniniwala na si Cabral ay isang “whistleblower” na may hawak na sensitibong impormasyon na maaaring magpabagsak sa malalaking tao sa gobyerno. Ang kaniyang biglaang kamatayan ay nagdulot ng haka-haka: Siya ba ay nahulog, o sadyang “ipinahulog” upang tuluyan nang mapatahimik?

Forensic Findings at ang Antidepressant na Citalopram

Sa isinagawang toxicology examination ng Philippine National Police (PNP), natuklasan ang presensya ng gamot na Citalopram sa katawan ni Cabral. Ito ay isang uri ng antidepressant na ibinibigay sa mga taong dumaranas ng matinding stress o anxiety. Ayon sa mga awtoridad, tugma ang mga pinsala sa kaniyang katawan sa isang malakas na pagkahulog at walang indikasyon ng “foul play” sa paunang pagsusuri.

Gayunpaman, binigyang-diin ng mga eksperto na may mga kakulangan sa paunang proseso ng imbestigasyon. Halimbawa, ang kaniyang mobile phone at iba pang gadgets ay agad na naibigay sa pamilya bago pa man ito masuri ng mga awtoridad. Sa isang kasong ganito kasensitibo, ang digital footprint ng biktima ay krusyal upang malaman kung sino ang huli niyang nakausap at kung may natanggap ba siyang banta sa kaniyang buhay. Inatasan na ng Office of the Ombudsman ang mga awtoridad na bawiin at tiyakin ang integridad ng mga kagamitang ito.

Ang Koneksyon sa mga “Big Fish” ng DPWH

Hindi lamang si Cabral ang sentro ng usapin sa infrastructure projects. Lumabas din ang pangalan nina Sarah at Mark Discaya, ang mag-asawang nasa likod ng dambuhalang construction firms na nakakuha ng bilyon-bilyong proyekto. Ayon sa mga ulat, ang mag-asawang ito ay lantarang nag-aalok ng “advance porsyento” o SOP sa mga opisyal kapalit ng mga proyekto. Ang pagkakaaresto kay Sarah Discaya sa ilalim ng NBI custody ay nagpapakita lamang kung gaano kalalim ang ugat ng kurapsyon sa ahensya.

Dito pumasok ang teorya na si Cabral, bilang head ng planning division, ay ang taong “nakakaalam ng lahat.” Siya ang may hawak ng ledger, ang listahan ng mga taong tumanggap, at ang mga proyektong “ghost” o hindi naman talaga naitayo. Ang kaniyang pagpanaw ay nag-iwan ng isang malaking puwang sa imbestigasyon, ngunit ang “Cabral Files” na naiwan niya ay nagsisilbing mitsa na patuloy na nagliliyab.

Hustisya o Katahimikan?

Sa kabila ng mga pahayag ng pamilya na ito ay isang malungkot na aksidente, hindi mapigilan ng publiko na maghinala. Maging si Interior Secretary Jonvic Remulla ay inamin na may mga kilos ang asawa ni Cabral, si Cesar Cabral, na tila “masyadong kalmado” sa oras ng pagkilala sa bangkay, bagay na kailangan pang suriin ng mga imbestigador.

Ang kaso ni Katy Cabral ay nagpapaalala sa atin na sa mundo ng politika at dambuhalang pondo, ang katotohanan ay madalas na may mataas na presyo. Habang ang NBI ay patuloy na naghahalughog sa hotel room na tinuluyan niya sa Baguio, at habang ang Ombudsman ay sinusuri ang bawat pahina ng Cabral Files, nananatili ang panawagan ng sambayanang Pilipino: Huwag hayaang mabaon sa limot ang katotohanan kasabay ng paglilibing sa dating opisyal.

Ang pagkamatay ni Cabral ay maaaring maging hudyat ng paglilinis sa gobyerno, o maaari rin itong maging isa na namang “cold case” sa kasaysayan ng Pilipinas. Ngunit hangga’t may mga taong tulad ni Rep. Leviste at Sen. Lacson na handang ilabas ang mga dokumento, may pag-asa pa na ang bilyon-bilyong pondo ng bayan na kinuha mula sa bulsa ng mga mamamayan ay mabibigyan ng kaukulang pananagutan. Sa huli, ang sigaw ng bayan ay hindi lamang para kay Cabral, kundi para sa integridad ng ating mga institusyon.