Muling umingay ang pulitika matapos maglabas ng panibagong pahayag si dating senador Antonio Trillanes IV—isang pahayag na hindi lamang nagbukas ng lumang sugat, kundi muling nagpaalab sa usapin ng hustisya, kapangyarihan, at pananagutan. Sa gitna ng mga tanong na matagal nang nakabitin, isang pangalan ang muling bumabalik sa sentro ng kontrobersiya: si Davao City First District Representative Paulo “Pulong” Duterte.

Para sa maraming Pilipino, tila paulit-ulit na lamang ang istorya—malalaking alegasyon, maiinit na pagdinig, at matitinding pahayag na kalauna’y tila nawawala sa limot. Ngunit ayon kay Trillanes, iba ang sitwasyon ngayon. Hindi na raw ito usap-usapan lamang. May mga dokumento, testimonya, at desisyong korte na umano’y nag-uugnay sa iisang direksyon.

Ang tanong: may tunay bang pag-asa na umusad ang kaso, o isa na naman itong labang mauuwi sa katahimikan?

Balikan natin ang pinagmulan ng lahat. Noong 2017, yumanig sa bansa ang pagkakasabat ng isang shipment ng shabu na nagkakahalaga ng humigit-kumulang P6.4 bilyon. Natagpuan ito sa isang warehouse sa Valenzuela City matapos makalusot sa Bureau of Customs. Agad na umalingawngaw ang tanong ng publiko: paano nakalusot ang ganito kalaking kontrabando nang hindi napapansin?

Dito pumasok ang pangalan ni Mark Taguba, isang negosyanteng kalauna’y nagsilbing whistleblower. Sa mga pagdinig ng Kamara, inilahad niya ang umano’y sistema ng “protection money” na ibinabayad upang makalusot ang iligal na droga. Sa kanyang testimonya, binanggit ang isang alyas—“Pulong”—na kalauna’y direkta niyang itinuro bilang si Paulo Duterte.

Para sa mga kritiko, madaling sabihing salita laban sa salita lamang ito. Ngunit iginiit ni Trillanes na ang mismong testimonya ni Taguba ang ginamit sa kanyang pagkakakulong, at napatunayan sa korte ang kanyang pagkakasangkot bilang middleman sa smuggling operation. Noong hatulan ng Manila Regional Trial Court Branch 46 sina Taguba at iba pang sangkot, lalong umigting ang tanong: kung may nahatulan na sa gitna, bakit tila hindi naaabot ang mga nasa itaas?

Ito ang puntong pinanghahawakan ni Trillanes. Ayon sa kanya, ang lohika ng kaso ay simple: kung napatunayang may nagbigay at tumanggap ng pera sa gitna, natural lamang na siyasatin kung kanino talaga umano napunta ang proteksyon. Sa kanyang mga pahayag, malinaw ang direksyon ng kanyang tinutukoy.

Mas lalong naging mainit ang usapin nang ihain ni Trillanes ang isang supplemental affidavit sa Department of Justice. Layunin nito, ayon sa kanya, na palakasin pa ang kasong drug smuggling laban kina Paulo Duterte, dating Customs chief Nicanor Faeldon, at iba pang personalidad na umano’y konektado sa tinaguriang “Davao Group.”

Hindi ito unang beses na humarap si Paulo Duterte sa ganitong mga alegasyon. Noon pa man, mariin na niyang itinanggi ang lahat ng paratang laban sa kanya. Wala raw sapat na ebidensya, at ang mga akusasyon ay bahagi lamang ng pulitikal na paninira. Para sa kanyang mga tagasuporta, isa itong malinaw na halimbawa ng kung paano ginagamit ang mga iskandalo upang pabagsakin ang isang pangalan na malapit sa kapangyarihan.

Ngunit para kay Trillanes, hindi pa tapos ang laban. Sa kanyang mga panayam, paulit-ulit niyang sinasabi na handa siyang tumindig sa anumang panganib basta’t umusad ang katotohanan. Isa siyang dating sundalo at senador na kilala sa matitinding akusasyon laban sa mga Duterte, at sa pagkakataong ito, sinasabi niyang mas buo at mas matibay ang kanyang hawak.

Isa sa mga detalye na muling binuhay ay ang umano’y tattoo na iniuugnay sa isang grupo. Ayon kay Trillanes, minsang umamin si Paulo Duterte na may tattoo siya sa likod—isang detalye na ginamit upang ikonekta siya sa alegadong grupo. Para kay Trillanes, kung wala raw itinatago, madali sanang linawin ang isyung ito. Ngunit sa halip, nanatili itong isang palaisipan na patuloy na binabalikan.

Sa gitna ng lahat ng ito, ang publiko ay naiipit sa dalawang magkasalungat na salaysay. Sa isang panig, may isang dating senador na nagsasabing ang lahat ng ebidensya ay nagtuturo sa iisang pangalan. Sa kabilang panig, may isang mambabatas na itinatanggi ang lahat at sinasabing siya’y biktima ng pulitikal na pag-uusig.

Kaya’t ang mas malalim na tanong ay hindi lamang kung sino ang nagsasabi ng totoo, kundi kung paano gumagana ang sistema ng hustisya sa bansa. Bakit may mga kasong tila mabilis umusad, habang ang iba ay natetengga sa mga legal na proseso? Hanggang saan ang kayang abutin ng batas kapag ang sangkot ay makapangyarihan?

Para sa maraming Pilipino, ang kasong ito ay simbolo ng mas malaking problema—ang pakiramdam na may mga taong tila hindi naaabot ng pananagutan. Sa tuwing may lalabas na bagong detalye, muling nabubuhay ang pag-asang baka sa pagkakataong ito, may mangyari. Ngunit kasabay nito ang pagod at pagdududa: mauuwi na naman ba ito sa wala?

Hindi rin maikakaila ang papel ng pananampalataya sa diskursong ito. Sa gitna ng kaguluhan, may mga naniniwalang may mas mataas na hukom kaysa sa mga korte ng tao. May mga nananalig na kung hindi man agad makita ang hustisya sa mundong ito, darating din ang panahon na ang lahat ng lihim ay mabubunyag.

Para kay Trillanes, ang laban ay malinaw—isang laban para sa katotohanan, ayon sa kanyang paniniwala. Para sa kampo ni Paulo Duterte, isa itong paulit-ulit na pag-atake na walang sapat na basehan. At para sa sambayanan, isa itong pagsubok kung hanggang saan ang tunay na lakas ng batas sa Pilipinas.

Habang patuloy ang paghahain ng mga dokumento at pahayag, isang bagay ang tiyak: hindi pa tapos ang kuwentong ito. Ang bawat galaw ng kaso ay sinusundan ng mata ng publiko, ng media, at ng mga institusyon na inaasahang magbibigay-linaw.

Sa huli, hindi lamang ito tungkol sa isang pangalan o isang pamilya. Ito ay tungkol sa kung anong uri ng bansa ang nais nating itayo—isang bansang may pananagutan, o isang bansang sanay nang tumingin sa kabilang direksyon. Habang hinihintay ang susunod na kabanata, ang tanong ay nananatiling bukas: sa laban na ito, sino ang mananagot, at kailan?