Sa gitna ng sunod-sunod na balitang gumugulantang sa publiko, unti-unting nabubuo ang mas malinaw na larawan sa likod ng pagkamatay ni dating DPW Undersecretary Maria Catalina Cabral at ng mas malawak na iskandalong bumabalot sa ahensya. Isang tahimik na dashcam video, mga dokumentong biglang lumutang, at mga pahayag na salungat-salungat mula sa matataas na opisyal—lahat ng ito ay nagsanib upang muling sindihan ang usapin ng pananagutan, katotohanan, at tiwala ng taumbayan.

Sa unang tingin, hiwa-hiwalay ang mga pangyayari. Ngunit habang mas dumarami ang ebidensyang lumalabas, nagiging malinaw na magkakaugnay ang mga ito sa isang mas malaking kwento na matagal nang kinikimkim sa loob ng sistema.

Ang Dashcam Video na Tahimik Pero Mabigat

Isang dashcam footage mula sa isang motoristang dumaan sa Canon Road ang itinuturing ngayong isa sa pinakamahalagang ebidensya sa imbestigasyon. Ayon sa mga awtoridad, ito ang huling pagkakataon na nakita si Usec Cabral na buhay. Sa video, malinaw ang oras at petsa: bandang alas-3:25 ng hapon noong Disyembre 18. Makikita siyang nakaupo sa pagitan ng mga konkretong harang sa gilid ng bangin—at ang pinakamahalagang detalye, mag-isa siya.

Para sa National Bureau of Investigation, ang simpleng eksenang ito ay may malaking implikasyon. Pinagtibay nito ang opisyal na timeline at tumulong upang alisin ang ilang naunang haka-haka. Ang lokasyong lumabas sa footage ay tugma sa lugar kung saan kalaunan ay natagpuan ang kanyang katawan, dahilan upang mas maging malinaw ang takbo ng mga pangyayari noong araw na iyon.

Isang Detalyadong Timeline

Batay sa opisyal na tala, dumating si Cabral sa Canon Road bandang alas-7 ng umaga kasama ang kanyang driver. Pinaalis sila ng mga pulis bandang alas-9 dahil sa delikadong kondisyon ng lugar. Sa tanghali, nag-check in siya sa isang hotel sa Baguio City. Ngunit pagsapit ng hapon, nagpahatid siyang muli sa Canon Road at doon na nagpaiwan.

Bandang alas-5 ng hapon, bumalik ang driver ngunit hindi na siya nakita. Matapos ang paghahanap, ini-report ang kanyang pagkawala bandang alas-7 ng gabi. Makalipas ang isang oras, natagpuan ang kanyang katawan sa ilalim ng bangin malapit sa Bued River.

Para sa mga imbestigador, ang sunod-sunod na detalyeng ito—mula sa dashcam hanggang sa physical evidence—ay bumubuo ng isang magkakaugnay na kwento. Isang kwentong mas malinaw na ngayon kaysa noong mga unang araw ng kaso.

Mga Gamit na Nagbigay ng Konteksto

Kasama sa mga sinuring ebidensya ang mga personal na gamit na narekober mula kay Cabral. Ayon sa NBI, may mga item na karaniwang iniuugnay sa matinding stress at pagod sa emosyon. Nilinaw ng mga awtoridad na ang ganitong mga detalye ay hindi awtomatikong nagdadala sa isang tiyak na konklusyon, ngunit mahalagang bahagi ng kabuuang konteksto.

Ang forensic at behavioral science divisions ng NBI ay nagsagawa ng masusing pagsusuri upang mas maunawaan ang kalagayan ng biktima bago ang insidente. Binigyang-diin nila na ang layunin ng ganitong pagsusuri ay hindi upang magturo ng sisi, kundi upang buuin ang buong larawan ng mga pangyayaring naganap.

Cabral Files at ang Bangayan sa Kongreso

Habang nililinaw ng mga awtoridad ang aspeto ng pagkamatay ni Cabral, isang hiwalay ngunit kaugnay na usapin ang sumabog—ang tinaguriang “Cabral Files.” Ayon sa mga dokumentong inilabas ng Batangas Representative Leandro Leviste, nakapaloob dito ang mga detalye ng umano’y malawakang budget insertions sa DPW, na umaabot sa humigit-kumulang Php3.5 trilyon.

Ang paglabas ng mga dokumentong ito ay nagdulot ng mainit na palitan ng salita sa pagitan ni Leviste at ng DPW Secretary. Mariing itinanggi ng kalihim na siya ay nag-authenticate o nagkumpirma ng anumang dokumento. Sa kabilang banda, iginiit ni Leviste na may basbas umano ang kanyang mga hawak na papeles at hinamon ang sinumang nagdududa na beripikahin ang mga numero.

Sino ang Nagsasabi ng Totoo?

Sa gitna ng bangayan, lumutang ang dalawang magkasalungat na bersyon. Ayon sa kalihim, ang mga dokumento ay kinuha nang walang pahintulot. Ayon naman kay Leviste, imposible umanong hindi alam ng pamunuan ng DPW ang tungkol sa mga ito. Ang sagutan ay nauwi sa pagtuturuan, habang ang publiko ay naiwan upang magtanong kung alin ang totoo.

Upang malinawan ang isyu, pormal na isinuko ng DPW sa Office of the Ombudsman ang lahat ng gamit at files mula sa opisina ni Cabral, kabilang ang kanyang computer. Sa puntong ito, ang Ombudsman na ang may hawak ng bola—sila ang mag-aauthenticate, magsusuri, at magpapasya kung ano ang bigat ng mga dokumentong ito.

Mga Numero na Nagpagising sa Publiko

Sa isa pang hakbang na lalong nagpainit sa usapin, inilabas ni Leviste ang isang detalyadong buod ng DPW budget kada rehiyon at distrito mula 2023 hanggang sa panukalang 2026. Dito lumabas ang mga rehiyong nakatanggap ng pinakamalalaking alokasyon at ang mga lugar na tila napag-iwanan.

Ayon sa kanyang kalkulasyon, ang Php3.5 trilyon ay katumbas ng humigit-kumulang Php130,000 para sa bawat pamilyang Pilipino—isang numerong tumama sa imahinasyon ng marami. Ang tanong ngayon ng publiko: napunta ba ang pondong ito sa mga proyektong kailangan ng mamamayan, o sa bulsa ng iilan?

Malakanyang, Senado, at ang Babala ng Cover-Up

Hindi rin nakaligtas sa usapin ang Malakanyang. Matapos tawaging “tsismis” at walang bigat ang ilang alegasyon, nagbabala ang isang beteranong senador na ang ganitong pahayag ay maaaring ituring ng publiko bilang pagtatakip sa katotohanan. Para sa kanya, ang mga ebidensyang nakalap sa mga pagdinig ay sapat na upang magsulong ng mas malalim na imbestigasyon.

Nanawagan siya ng isang tunay at malawakang inter-agency investigation, hindi upang magturo agad ng sala, kundi upang tiyakin na walang bahid ang proseso. Sa ganitong kalagayan, ang banggaan sa pagitan ng ehekutibo at lehislatura ay lalong nagiging malinaw.

Isang Isyung Higit sa Isang Tao

Sa huli, ang usapin ng Cabral Files ay hindi na lamang tungkol sa isang yumaong opisyal o sa isang grupo ng dokumento. Ito ay naging simbolo ng mas malalim na problema sa sistema—ang tanong ng transparency, patas na distribusyon ng pondo, at pananagutan ng mga nasa kapangyarihan.

Habang patuloy ang imbestigasyon at unti-unting lumalabas ang mga detalye, isang bagay ang malinaw: ang taumbayan na ngayon ang pinakamahigpit na tagamasid. Sa panahong bukas ang impormasyon at mabilis ang paghuhusga, ang katotohanan ang tanging pananggalang laban sa pagdududa.

Ang mga susunod na araw at linggo ang magtatakda kung ang mga dokumentong ito ay magdadala sa tunay na pananagutan o mauuwi lamang sa isa na namang sigalot na malilimutan. Ngunit sa ngayon, nananatiling bukas ang tanong—at ang sagot ay hinihintay ng buong bayan.