Habang ang karamihan sa mga Pilipino ay abala sa paghahanda ng noche buena at pagsasama-sama ng pamilya, isang mainit na isyu ang muling umalingawngaw sa mundo ng pulitika—isang isyung matagal nang binabantayan ng publiko ngunit hanggang ngayon ay tila walang malinaw na wakas. Sa gitna ng diwa ng Pasko, muling binalikan ng isang mambabatas ang mga matitinding pahayag at pangakong binitiwan ng matataas na opisyal ng gobyerno kaugnay ng kontrobersyal na flood control scandal. Ang tanong ngayon: nasaan na ang mga ipinangakong makukulong?

Matatandaan na ilang buwan na ang nakalipas nang buong tapang na ihayag ng ilang opisyal, kabilang ang Pangulo mismo, na ang mga sangkot sa umano’y anomalya sa flood control projects ay hindi raw magkakaroon ng “merry Christmas.” Ayon sa mga pahayag noon, mapupuno raw ang mga kulungan at may mga kilalang personalidad—mga pulitiko—na pananagutin. Malakas ang kumpiyansa, puno ng determinasyon ang mga salita, at malinaw ang mensahe: tapos na ang panahon ng palusot.

Ngunit pagdating ng Pasko, iba ang naging larawan. Ito ang mariing binigyang-diin ni Kamanggagawa Party-list Representative Eli San Fernando sa kanyang pahayag na umani ng atensyon at diskusyon. Ayon sa kanya, sa kabila ng paulit-ulit na pangako at press releases, ang mga nahaharap lamang sa kulungan ay yaong tinawag niyang “maliliit na isda”—mga contractor at ilang opisyal ng ahensya—habang nananatiling malaya ang mga sinasabing utak at kasabwat sa pulitika.

Para kay San Fernando, hindi sapat ang ipagyabang na may nakulong na. Aniya, kung titingnan ng karaniwang mamamayan ang mga pangalang lumabas, hindi raw ito ang mga inaasahang mananagot. Hindi raw kilala ang mga ito bilang makapangyarihang pulitiko o decision-makers. Ang mas masakit, ayon sa kanya, ay ang paulit-ulit na pagbanggit sa mga “malalaking isda” sa mga pagdinig at imbestigasyon—mga sinasabing senador, kongresista, at mataas na opisyal—na hanggang ngayon ay wala namang napapanagot.

Binatikos din ni San Fernando ang ideya na ang mga contractor at ilang engineer lamang ang dapat sisihin. Para sa kanya, hindi raw makatotohanan na makulimbat ang bilyun-bilyong piso mula sa pondo ng bayan kung walang basbas, proteksyon, o direktang partisipasyon ng mga pulitiko. Kung totoo ang sinasabing lawak ng anomalya, malinaw daw na may mas mataas na antas ng sabwatan na kailangang imbestigahan at panagutin.

Sa puntong ito, lumalabas ang mas malalim na sentimyento ng publiko—ang pagod at pagkadismaya. Maraming Pilipino ang nagsabing handa silang maghintay at magbigay ng panahon sa administrasyon upang patunayan ang sinseridad nito laban sa korupsyon. Lumipas ang mga buwan, dumaan ang unang 100 araw mula nang mabunyag ang iskandalo, ngunit para sa marami, tila wala pa ring malinaw na resulta pagdating sa mga sinasabing pangunahing sangkot.

Mas naging matalim ang tono ng diskusyon nang iugnay ang usapin sa diwa ng Pasko. Ayon sa ilang komentaryo, madalas gamitin ang panahong ito bilang paalala ng pagmamahalan, pagkakaisa, at pagpapatawad. Ngunit para sa mga kritiko, may hangganan ang pagpapatawad—lalo na kung walang pananagutan. Paano raw hihilom ang sugat ng bayan kung ang mga taong inaakusahan ng pagnanakaw ng pondong dapat sana’y para sa ospital, paaralan, at imprastraktura ay patuloy na nakakalaya?

Binanggit din ni San Fernando ang papel ng mga manggagawa at ordinaryong Pilipino. Aniya, habang ang mga pulitiko ay nagpapalitan ng pahayag at pangako, ang karaniwang mamamayan ang patuloy na nagbabayad ng buwis at nagpapasan ng bigat ng kakulangan sa serbisyo. Para sa kanila, ang isyu ay hindi lang tungkol sa pulitika—ito ay tungkol sa hustisya at respeto sa sakripisyo ng taong-bayan.

May ilan namang nagsasabing masalimuot ang proseso ng imbestigasyon at pagsasampa ng kaso, at hindi basta-basta maaaring arestuhin ang mga mataas na opisyal nang walang sapat na ebidensya. Ngunit para sa mga kritiko, hindi ito sapat na dahilan upang paulit-ulit na mangako at pagkatapos ay manahimik. Kung may pagkukulang sa sistema, nararapat lamang daw na aminin ito at ipaliwanag nang tapat sa publiko.

Sa gitna ng lahat ng ito, lumilitaw ang isang mahalagang punto: ang kredibilidad. Sa bawat pangakong hindi natutupad, unti-unting nauubos ang tiwala ng mamamayan. Ang mga salitang binitiwan noon nang may yabang ay ngayon bumabalik bilang tanong at paniningil. Para sa ilan, ito raw ang tunay na kahihiyan—ang hindi pagtupad sa sariling salita.

Hindi rin naiwasang maungkat ang papel ng media at ng mga opisyal sa pagpapalakas ng inaasahan ng publiko. Ang paulit-ulit na pagbanggit na “mapupuno ang kulungan” ay naglatag ng malinaw na pangako. Kaya ngayon, sa bawat araw na lumilipas na walang malinaw na resulta, mas lalong umiigting ang galit at pagkadismaya.

Sa huli, ang isyung ito ay higit pa sa isang administrasyon o isang iskandalo. Ito ay salamin ng matagal nang problema sa pananagutan sa bansa. Ang Pasko, para sa marami, ay hindi lamang panahon ng kasiyahan kundi panahon din ng pagninilay—kung anong uri ng lipunan ang nais nating buuin. May tunay bang pagmamahalan kung walang hustisya? May pagkakaisa ba kung may pakiramdam ng impunidad?

Habang papasok ang bagong taon, nananatiling bukas ang tanong: tutuparin ba ang mga pangako, o mananatili na lamang ang mga ito bilang mga salitang binitiwan sa harap ng kamera? Para sa mga Pilipino, malinaw ang hinihingi—hindi retorika, hindi press release, kundi tunay na pananagutan.