Sa gitna ng sunod-sunod na kontrobersiya sa paggamit ng pondo ng bayan, isang bagong pangyayari ang muling yumanig sa publiko: ang biglaang pagkamatay ni Department of Public Works and Highways Undersecretary Maria Catalina Cabral. Isang insidente na sa unang tingin ay inilarawan bilang isang trahedya, ngunit sa mata ng marami, ito ay may kasamang mabibigat na tanong na hindi basta-basta masagot.

Natagpuan si Cabral na wala nang buhay matapos umanong mahulog sa isang bangin. Kaunti lamang ang impormasyong agad na inilabas ng mga awtoridad. Walang detalyadong paliwanag, walang malinaw na timeline, at tila mabilis na isinara ang usapin. Sa isang normal na sitwasyon, maaaring tanggapin ito ng publiko bilang isang malungkot na aksidente. Ngunit ang konteksto ng kanyang posisyon at ang mga isyung matagal nang inuugnay sa kanya ang siyang nagbigay-daan sa mas malalim na pagdududa.

Sa loob ng ilang taon, umiikot na ang mga alegasyon ukol sa malalaking halaga ng pondong inilaan para sa mga proyekto ng pamahalaan, partikular na sa mga flood control projects. Isa sa mga pangalang madalas lumulutang sa diskusyong ito ay si Davao City First District Representative Paulo “Pulong” Duterte. Ayon sa mga lumang pahayag at dokumentong binabanggit sa mga pagdinig, may tinatayang humigit-kumulang PHP51 bilyon na umano’y naipasok o naisingit sa mga proyekto sa kanyang distrito mula 2019 hanggang 2022.

Hindi bagong isyu ang mga paratang na ito. Matagal na itong pinag-uusapan sa publiko, ngunit nananatiling kulang sa malinaw at pinal na paliwanag. Sa gitna ng ganitong kalagayan, lumitaw si Cabral bilang isa sa mga opisyal na sinasabing may kaalaman o papel sa pag-apruba ng nasabing mga pondo. Sa ilang panayam noon, binanggit ang kanyang pangalan kaugnay ng kumpirmasyon sa laki ng pondong inilaan sa nasabing mga proyekto.

Dahil dito, ang kanyang biglaang pagkamatay ay hindi maiwasang iugnay ng ilan sa mas malawak na isyu ng korapsyon. Hindi ito agarang paratang, ngunit isang reaksiyon ng publiko na naghahanap ng lohika sa mga pangyayari. Kapag ang isang sensitibong usapin ay matagal nang umiiral at ang isang taong may kaugnayan dito ay biglang nawawala, natural lamang na magtanong ang mga mamamayan.

Lalong uminit ang usapin nang muling magsalita ang dating senador na si Antonio Trillanes IV. Sa isang Facebook post, binalikan niya ang mga naunang pahayag ni Cabral ukol sa umano’y PHP51 bilyong insertions na iniuugnay kay Pulong Duterte. Ayon kay Trillanes, si Cabral mismo ang nagkumpirma sa laki ng pondong ito, na tinawag niyang isa sa pinakamalalaking halagang nasangkot sa isyu ng flood control projects.

Dagdag pa ni Trillanes, ang pananahimik at umano’y hindi pagharap ni Pulong Duterte sa mga imbestigasyon ay lalo lamang nagpapalakas ng hinala ng publiko. Dahil dito, nanawagan siya sa mga kaukulang ahensya ng pamahalaan na magsagawa ng masusing imbestigasyon. Kabilang sa kanyang panawagan ang pagkuha ng lahat ng kontratang bumubuo sa PHP51 bilyong pondo, ang pagberipika kung ang mga proyektong ito ay nabayaran na, at ang pagpapatawag sa mga contractor at opisyal na sangkot upang ituro ang aktwal na lokasyon ng mga proyekto.

Sa kabilang panig, mariing itinanggi ni Pulong Duterte ang mga alegasyon. Sa isang Facebook post na inilabas niya noong Setyembre 9, 2025, iginiit niyang wala siyang direktang pakikialam sa pagbuo o pag-apruba ng budget sa Kamara. Ang pahayag na ito ay ginawa matapos ungkatin sa isang pagdinig ng House Infrastructure Committee ang mga sinabi ni Cabral sa isang panayam tungkol sa umano’y insertions.

Ang banggaan ng mga pahayag na ito—ang kumpirmasyon na iniuugnay kay Cabral at ang mariing pagtanggi ni Duterte—ang siyang lalong nagpapalabo sa isyu. Sa ngayon, walang pinal na konklusyon na inilalabas ang mga awtoridad na direktang nag-uugnay sa pagkamatay ni Cabral sa mga alegasyon ng korapsyon. Gayunpaman, ang kakulangan ng malinaw at detalyadong impormasyon ay nag-iiwan ng puwang para sa espekulasyon.

Para sa maraming Pilipino, ang usaping ito ay hindi lamang tungkol sa isang tao o isang pangalan. Ito ay simbolo ng mas malalim na problema sa sistema—ang kakulangan ng transparency, ang paulit-ulit na alegasyon ng maling paggamit ng pondo, at ang pakiramdam na ang katotohanan ay laging nahuhuli sa likod ng kapangyarihan. Ang pagkamatay ni Cabral ay nagiging paalala na ang mga tanong tungkol sa pananagutan ay nananatiling buhay, kahit pa ang ilan sa mga taong sangkot ay wala na.

Sa huli, ang hinihingi ng publiko ay hindi agarang hatol kundi malinaw na sagot. Ang panawagan ay para sa isang malaya, patas, at masusing imbestigasyon—hindi upang manira ng pangalan, kundi upang tiyakin na ang pondo ng bayan ay napupunta sa tama at ang katotohanan ay hindi natatabunan ng katahimikan. Hangga’t hindi ito nangyayari, mananatiling bukas ang usaping ito sa mata at isipan ng sambayanang Pilipino.