Isang nakakagising na mensahe ang muling ipinadala ng pamahalaan: hindi nagtatapos sa kamatayan ang pananagutan, lalo na kung bilyon-bilyong pisong pera ng bayan ang pinag-uusapan. Sa gitna ng misteryosong pagpanaw ni dating DPWH Undersecretary Maria Catalina Cabral, mas lalong umiinit ang imbestigasyon—hindi lamang sa kanyang huling mga oras, kundi sa lawak ng yaman na pinaniniwalaang nagmula sa katiwalian.

Sa mga unang araw matapos ang insidente sa Benguet, maraming Pilipino ang nagtanong: ano na ang mangyayari sa mga ari-ariang umano’y nakuha sa pamamagitan ng mga anomalya sa flood control projects? Malinaw ang sagot ng Department of Justice—tuloy ang habol. Ayon sa DOJ, bagama’t hindi na maipagpapatuloy ang kasong kriminal laban kay Cabral dahil sa kanyang pagpanaw, nananatili ang civil liability. Ibig sabihin, maaaring bawiin ng estado ang lahat ng ari-ariang mapatutunayang ill-gotten wealth.

Sa simpleng paliwanag, ang kamatayan ay hindi proteksyon laban sa pagbawi ng yaman. Ang mga bahay, lupa, sasakyan, bank account, at investment na may bahid ng katiwalian ay maaari pa ring kumpiskahin at ibalik sa kaban ng bayan sa pamamagitan ng asset forfeiture. Ang kailangan lamang ay matibay na ebidensyang mag-uugnay sa mga ito sa ilegal na gawain.

Habang isinusulong ang legal na prosesong ito, muling nabuksan ang usapin ng mga huling sandali ni Cabral sa Baguio City. Dito pumasok ang isang serye ng detalye na lalong nagpalalim sa misteryo. Sa mga CCTV footage mula sa hotel kung saan siya huling nag-check in, makikita ang malinaw na timeline ng kanyang pagdating at paggalaw bago siya natagpuang wala nang buhay.

Bandang ala-una ng hapon, nakunan ng kamera ang paglalakad ni Cabral papasok sa driveway ng hotel. Makalipas ang ilang minuto, dumating ang kanyang SUV na minamaneho ng kanyang driver. Mula roon, makikita ang kanilang pag-akyat sa fourth floor, ang pagpasok sa suite, at ang ilang sandaling paglabas-pasok ng driver sa silid. Sa bandang alas-tres ng hapon, umalis ang sasakyan at hindi na nakunan ng CCTV ang pagbabalik nito sa hotel sa mga sumunod na oras.

Nang siyasatin ng mga awtoridad ang kwarto, narekober ang ilang personal na gamit, kabilang ang isang kutsilyo at mga gamot. Sa mga pagsusuri, lumabas na positibo si Cabral sa isang uri ng antidepressant. Ayon sa pulisya, base sa pisikal na ebidensya, maaaring i-rule out ang foul play. Gayunpaman, hindi pa rito nagtatapos ang imbestigasyon. Isasailalim pa sa digital forensics ang kanyang cellphone at iba pang gadget, dahil posibleng naglalaman ang mga ito ng mahahalagang impormasyon—mga mensahe, tawag, at transaksyong pinansyal.

Ngunit ang mas malaking rebelasyon ay hindi lamang nasa CCTV. Lumabas na ang hotel kung saan tumuloy si Cabral ay dati pala niyang pag-aari. Mas lalo pang naging kontrobersyal ang detalye nang mabunyag na ibinenta umano ito sa isang mambabatas na idinadawit din sa parehong iskandalo. Ang impormasyong ito ay nagbigay ng bagong anggulo sa imbestigasyon: hindi raw simpleng coincidence ang pagpili ng hotel, kundi indikasyon ng matagal nang ugnayang negosyo.

Dahil dito, naging mas agresibo ang mga awtoridad sa pagkuha ng ebidensya. Kinailangan pang magsilbi ng search warrant matapos umanong tumanggi ang pamunuan ng hotel na agad ibigay ang mga dokumento at CCTV footage, dahilan sa data privacy. Ngunit ayon sa mga imbestigador, hindi maaaring gamiting panangga ang privacy kung may umiiral na imbestigasyong kriminal.

Kasabay ng pagsisiyasat sa pagkamatay ni Cabral, mas pinagtibay rin ng pamahalaan ang kampanya laban sa malalaking sindikato ng ilegal na droga at money laundering. Isang hiwalay ngunit kaugnay na tagumpay ang naitala nang i-freeze ng Court of Appeals ang mga ari-arian ng isang high-profile na Chinese national na idinadawit sa POGO operations at illegal drug trade.

Sa petisyon ng Anti-Money Laundering Council, inutusan ng korte ang pag-freeze ng bank accounts, real properties, at mga sasakyan na nakapangalan hindi lamang sa pangunahing personalidad kundi pati sa kanyang mga kasabwat at kumpanya. Lumitaw sa imbestigasyon na ang mga kumpanyang ito ay nagsilbing front upang labhan ang pera mula sa ilegal na droga—isang klasikong halimbawa ng money laundering.

Sa masusing pagsusuri ng AMLC, nadiskubre ang daan-daang kahina-hinalang transaksyon na umaabot sa bilyon-bilyong piso, kahit pa napakaliit ng kapital ng mga kumpanyang sangkot. May mga deposito at pagbili ng lupa at gusali na hindi idineklara sa kanilang financial statements, malinaw na senyales ng pagtatago ng iligal na kita.

Ang mga detalyeng ito ay muling nag-uugnay sa mas malawak na network kung saan nagtatagpo ang droga, POGO, at katiwalian sa gobyerno. Sa mga pagdinig sa Kongreso, inilabas ang mga matrix na nagpapakita ng koneksyon ng iba’t ibang personalidad—lokal man o dayuhan—na iisa ang daloy ng pera at interes.

Para sa pamahalaan, malinaw ang direksyon: putulin ang daloy ng pera upang tuluyang pahinain ang mga sindikato. Hindi man agad maikulong ang lahat ng sangkot, ang pagbawi ng yaman ay isang mabigat na parusa na tumatama sa puso ng kanilang operasyon.

Sa kaso ni Cabral, patuloy ang pagtitipon ng ebidensya para sa asset forfeiture. Ang kanyang driver, na huling nakasama niya, ay patuloy na kinukwestyon. Ang bawat detalye—mula sa CCTV hanggang sa digital footprint—ay mahalaga upang mabuo ang kabuuang larawan ng nangyari at ng lawak ng yaman na maaaring mabawi.

Sa huli, ang dalawang kasong ito ay nagsisilbing paalala na ang hustisya ay hindi lamang nasusukat sa bilang ng nakukulong. Nasusukat din ito sa kakayahan ng estado na ibalik ang ninakaw na yaman sa taumbayan. Maaaring makatakas ang isang tao sa pamamagitan ng pag-alis ng bansa o ng kamatayan, ngunit ang perang galing sa masama ay mananatiling target ng batas.

Habang patuloy ang mga imbestigasyon, tutok ang publiko sa isang tanong: gaano kalaki ang yaman na tuluyang mababawi, at paano ito magagamit para sa kapakanan ng mamamayan? Sa bawat pisong maibabalik sa kaban ng bayan, may kaunting hustisyang naibabalik para sa bawat Pilipinong tapat na nagbabayad ng buwis.