Sa mga nagdaang linggo, sunod-sunod ang lumalabas na rebelasyon na yumanig sa mundo ng pulitika at pamahalaan. Ang dating itinuturing na bulong-bulungan lamang ay unti-unti nang nagiging malinaw na larawan ng isang sistemang matagal umanong umiral—isang kwento ng kapangyarihan, koneksyon, at bilyong pisong pondo para sa flood control na nauwi sa alegasyon ng malawakang katiwalian. Sa sentro ng usaping ito ang pangalang Eric Yap, isang kongresistang ngayo’y itinuturo ng ilang testigo at abogado bilang “orihinal na Zaldiko” sa sinasabing sindikato sa likod ng mga proyektong dapat sana’y nagligtas sa mga Pilipino mula sa baha.

Matagal nang ipinapalagay ng marami na ang katiwalian sa flood control projects ay problema lamang ng kasalukuyang panahon. Ngunit ayon sa mga lumalabas na testimonya, may mas malalim at mas mahabang kasaysayan ang sinasabing modus. Ibinabalik ng mga testigo ang pinagmulan nito sa nakaraang administrasyon, kung saan sinasabing doon unang naitayo ang pundasyon ng umano’y sistematikong pandarambong sa pondo ng bayan.

Isa sa mga pangalan na paulit-ulit na lumilitaw ay si Eric Yap. Noong mga panahong iyon, ayon sa ilang nagsasalita, siya umano ang may malaking impluwensya sa appropriations—ang kapangyarihang magdikta kung saan mapupunta ang bilyong pisong pondo ng gobyerno. Sa papel, isa lamang siyang mambabatas. Ngunit sa likod ng mga numero at pirma, sinasabing siya ang naging arkitekto ng mga transaksyong nagpayaman sa iilan at nag-iwan ng mga komunidad na patuloy na nilulunod ng baha.

Sa isang testimong nag-viral, ikinuwento ng isang saksi ang isang eksenang tila eksena sa pelikula: Disyembre 2024, isang eksklusibong lugar, at 46 na maleta na puno ng cash. Ayon sa salaysay, personal umanong inihatid ni Yap ang mga maletang ito sa isang bahay sa isang subdivision. May mga marka umano ang mga maleta, may nakasulat na halaga, at doon mismo binuksan at binilang ang laman. Mula roon, inilipat pa umano ang pera at dinala sa ibang lokasyon. Kung totoo ang salaysay na ito, hindi na raw ito simpleng bank transfer kundi hayagang pagpapasa ng salapi—isang detalye na lalong nagpasiklab sa galit at pagkabahala ng publiko.

Kasunod ng mga rebelasyong ito, isang mahalagang hakbang ang ginawa ng pamahalaan. Inanunsyo ang paglabas ng freeze order laban sa daan-daang bank accounts at ari-arian na may kaugnayan sa iniimbestigahang flood control anomalies. Ayon sa opisyal na pahayag, umabot sa humigit-kumulang 280 bank accounts ang na-freeze, kasama ang mga insurance policy, securities accounts, at maging walong sasakyang panghimpapawid tulad ng eroplano at helicopter. Kabilang sa mga pinangalanan ang mga kumpanyang sinasabing tumanggap ng bilyong pisong transaksyon kaugnay ng flood control projects mula 2022 hanggang 2025.

Sa gitna ng imbestigasyon, lumitaw din ang pangalan ng isang construction company na umano’y nakakuha ng kontratang nagkakahalaga ng mahigit 16 bilyong piso. Sa papel, ang mga proyektong ito ay para sa proteksyon laban sa baha—mga konkretong istruktura, tubo, at flood control systems. Ngunit ayon sa mga ulat mula sa ilang probinsya, ang natagpuan sa lupa ay mga substandard na materyales o kaya’y mga “ghost projects” na halos wala namang silbi. Sa ilang lugar sa La Union at Cordillera, sinasabing bilyon-bilyon ang binayaran ngunit kaunti o wala ang aktwal na benepisyong naramdaman ng mga residente.

Hindi rin nakaligtas sa usapan ang tinaguriang “Duterte Paradox.” Noong 2020, sa isang talumpati, hayagang tinawag ng dating pangulo si Eric Yap na corrupt. Ngunit sa kabila nito, nanatili umano si Yap sa pwesto at patuloy na nakakuha ng impluwensya at pondo. Itinuturo ng ilan ang malapit niyang ugnayan sa anak ng dating pangulo bilang posibleng dahilan kung bakit, sa kabila ng mabibigat na akusasyon, ay tila hindi siya agad napapanagot noong mga panahong iyon. Para sa maraming nagmamasid, ito raw ay patunay na ang mga pahayag laban sa korupsyon noon ay maaaring hanggang salita lamang.

Habang nagpapatuloy ang imbestigasyon, may mga ulat din ng ilang opisyal ng DPWH sa isang probinsya na boluntaryong sumuko sa mga awtoridad, handang humarap sa mga kasong maaaring isampa laban sa kanila. Inaasahan din ang paglabas ng mga warrant of arrest laban sa iba pang personalidad na sangkot umano sa iskandalo. Para sa kasalukuyang administrasyon, malinaw ang mensahe: hindi dapat mailipat o maibenta ang mga ari-arian hangga’t hindi naibabalik sa bayan ang bawat pisong pinaghihinalaang ninakaw.

Sa mata ng publiko, ang isyung ito ay higit pa sa pangalan ng isang pulitiko o ng isang kumpanya. Ito ay kwento ng mga pamilyang taon-taong binabaha, ng mga bahay na gumuho, at ng mga buhay na nalagay sa peligro dahil sa proyektong dapat sana’y nagprotekta sa kanila. Bawat sentimong nawala sa katiwalian ay katumbas umano ng bawat batang nabasa sa baha at bawat magsasakang nawalan ng ani.

May mga nag-uugnay rin sa usaping ito sa mas malalim na aral ng pananagutan at moralidad. Para sa ilan, ang pagbagsak ng isang makapangyarihang pigura ay paalala na walang imperyong itinayo sa kasinungalingan ang mananatiling matatag. Maaaring magtagal, maaaring magmukhang matibay, ngunit sa oras na dumating ang bagyo ng katotohanan, unti-unti itong guguho.

Sa huli, nananatiling tanong ng marami: alin ang totoo at alin ang kasinungalingan? Ang sagot ay inaasahang lalabas sa mga darating na araw at linggo habang lumalalim ang imbestigasyon. Ang malinaw lamang ngayon, ayon sa mga nagbabantay, ay may seryosong usapin na kailangang linawin at panagutin—hindi para sa paghihiganti, kundi para sa hustisya at para matiyak na ang pondo ng bayan ay tunay na mapupunta sa kapakanan ng sambayanang Pilipino.

Habang hinihintay ang buong katotohanan, patuloy ang panawagan ng publiko: walang dapat maging sagrado kapag usapin na ang pera ng bayan. Sa isang bansang paulit-ulit na hinahampas ng bagyo at baha, ang tunay na krimen ay hindi lamang ang pagnanakaw ng pera, kundi ang pagnanakaw ng pag-asa at seguridad ng milyon-milyong Pilipino.