Sa panahon na ramdam ng maraming Pilipino ang bigat ng araw-araw na buhay, may isang tanong na unti-unting umuukit sa isip ng publiko: nasaan ang mga halal na opisyal kapag sila ang kailangan? Sa mga nagdaang buwan, naging sentro ng diskusyon si Senador Ronald “Bato” dela Rosa—hindi dahil sa isang panukalang batas o mainit na debate sa Senado, kundi dahil sa kanyang matagal na pagkawala sa plenaryo habang patuloy na tumatanggap ng buo at walang bawas na sahod.

Kung may tinatawag na “missing bride,” biro ng ilan, tila may “missing senator” naman ngayon. Ayon sa mga ulat at obserbasyon ng publiko, matagal nang hindi nakikita si Sen. dela Rosa sa Senado. Hindi siya dumadalo sa mga sesyon, pagdinig ng komite, at maging sa mahahalagang deliberasyon gaya ng budget. Sa kabila nito, tuloy pa rin ang kanyang buwanang sahod na humigit-kumulang tatlong daang libong piso, bukod pa sa mga benepisyo at bonus na natatanggap ng isang senador, lalo na tuwing holiday season.

Dito nagsimulang uminit ang damdamin ng marami. Para sa ordinaryong manggagawa, malinaw ang patakaran: walang pasok, walang bayad. Kahit may sakit, may problema, o may unos, kailangang pumasok upang may maiuwi sa pamilya. Ngunit sa mata ng publiko, tila iba ang umiiral na mundo sa loob ng Kongreso at Senado—isang mundong hindi saklaw ng parehong pamantayan na ipinapataw sa karaniwang Pilipino.

Muling nabuhay sa alaala ng marami ang isang viral na insidente noong panahon ng pandemya, kung saan napabalitang may nasabing “sarap ng buhay” sa isang online meeting—isang pahayag na lalong nagpalalim sa pakiramdam ng agwat sa pagitan ng mga pinuno at ng mga pinamumunuan. Para sa ilan, ang kasalukuyang sitwasyon ay parang repleksyon ng parehong mentalidad: tuloy ang sahod, kahit wala sa trabaho.

Lalong lumakas ang batikos nang magsalita ang ilang personalidad, kabilang ang isang mambabatas na aktibo rin sa social media. Sa kanyang mga pahayag, diretsahan niyang ikinumpara ang kalagayan ng mga ordinaryong manggagawa sa sitwasyon ng ilang senador at kongresista. Aniya, kung ang minimum wage earner ay pinapasok kahit may lagnat o bagyo, bakit ang mga halal na opisyal ay tila may kalayaang mawala nang matagal nang walang kapalit na pananagutan?

Sa puntong ito, hindi na lamang usapin ng legalidad ang pinagtatalunan, kundi usapin ng delikadesa at etika. Totoo, ayon sa mga patakaran, hindi saklaw ng “no work, no pay” policy ang mga miyembro ng Kongreso. Ngunit para sa maraming Pilipino, hindi sapat ang pagiging legal kung ito ay tila hindi na makatarungan. Ang tanong ng bayan: kung kayo ay pinapasahod ng taumbayan, hindi ba nararapat na makita kayo sa trabaho?

May mga nagsabi rin na kung talagang may integridad at malasakit, may opsyon namang boluntaryong ihinto ang pagtanggap ng sahod habang hindi nakakapasok. Maaaring ipahayag ito sa pamamagitan ng pormal na sulat o pahayag. Ngunit sa kawalan ng ganitong hakbang, ang impresyon sa publiko ay malinaw: pinipili ang pribilehiyo kaysa pananagutan.

Hindi rin maiwasang maiugnay ang pagkawala ni Sen. dela Rosa sa mga usaping legal na kinakaharap niya, partikular ang balitang may kinalaman sa posibleng warrant of arrest mula sa international bodies kaugnay ng mga nakaraang isyu. Bagama’t wala pang malinaw na opisyal na detalye, sapat na ito upang magdulot ng haka-haka at tanong: ang pagkawala ba ay dahil sa takot, pag-iingat, o simpleng pag-iwas?

Sa gitna ng lahat ng ito, isang video ang biglang kumalat sa social media—isang eksenang ikinagulat ng marami. Sa nasabing video, makikita si Sen. dela Rosa na sakay ng sasakyan, biglang lumitaw sa isang kalsada sa isang barangay. Habang may mga taong nagkukumpulan at nagba-bonding, inilabas umano ng senador ang kanyang ulo sa bintana at sumigaw, na tila nagbibiruan o nagpapasigla sa mga tao.

Para sa ilan, ito ay simpleng pagkakataon lamang—isang sandaling pakikipag-ugnayan sa publiko. Ngunit para sa mas marami, ito ay tila pang-aasar. Isang senaryong mahirap ipaliwanag: isang senador na hindi nagpapakita sa Senado, hindi humaharap sa mga isyu, ngunit biglang lilitaw sa lansangan na parang walang mabigat na problemang kinakaharap.

Hindi malinaw kung paghanga o pagkabigla ang dahilan ng sigawan ng mga tao sa video. Ngunit malinaw ang naging epekto nito sa diskurso online: mas lalong nag-alab ang galit at pagkadismaya. Para sa mga kritiko, ang eksenang iyon ay simbolo ng tila pagkawala ng hiya sa ilang bahagi ng pulitika—isang kultura ng kapangyarihang sanay na sa pribilehiyo at hindi na natitinag ng puna.

Sa mas malawak na perspektibo, ang isyung ito ay hindi lamang tungkol kay Sen. dela Rosa. Ito ay tungkol sa sistemang pumapayag na mangyari ang ganitong sitwasyon. Tungkol ito sa tanong kung pantay ba ang pamantayan ng pananagutan sa bansa, at kung may saysay pa ba ang konsepto ng serbisyo-publiko kung nawawala ang halimbawa mula sa itaas.

Habang patuloy na tumataas ang presyo ng bilihin at humihirap ang buhay ng karaniwang Pilipino, mas nagiging sensitibo ang publiko sa anumang anyo ng tila pang-aabuso sa posisyon. Ang bawat balitang may kinalaman sa sahod, benepisyo, at kawalan ng trabaho ng mga opisyal ay nagiging mitsa ng galit at diskusyon.

Sa huli, ang panawagan ng marami ay simple lamang: magpakita, pumasok, at gampanan ang tungkulin. Kung may kaso, harapin. Kung may pangamba, ipaliwanag. Sapagkat ang tunay na tapang ng isang lider ay hindi nasusukat sa salita o sa imahe, kundi sa kakayahang manindigan, humarap, at maglingkod—lalo na kapag mahirap.