Sa gitna ng lumalalim na galit ng publiko laban sa katiwalian, isang mabigat at emosyonal na usapin ang muling umalingawngaw sa bansa: ano ang mangyayari sa mga anak ng mga opisyal na napatunayang sangkot sa malakihang pagnanakaw sa kaban ng bayan? Sa kaso nina Sarah Discaya at ng kanyang asawang si Curlee Discaya, malinaw ang naging tindig ng pamahalaan—ang kasalanan ay pananagutan ng mga magulang, ngunit ang kapakanan ng mga bata ay tungkulin ng estado.

Matapos mapatunayang nagkasala ang mag-asawang Discaya sa kontrobersyal na flood control scam, mabilis na kumilos ang administrasyong Marcos upang tiyakin na hindi lamang hustisya ang umiiral, kundi pati proteksyon para sa mga inosenteng nadadamay. Sa gitna ng sentensiyang maaaring magkulong sa mag-asawa habang-buhay, inanunsyo na ang Department of Social Welfare and Development (DSWD) ang mangangasiwa sa kalagayan ng kanilang mga anak.

Ayon sa mga opisyal, hindi ito parusa sa mga bata kundi isang hakbang upang matiyak na sila ay lalaking may gabay, tamang asal, at hiwalay sa anino ng krimeng kinasangkutan ng kanilang mga magulang. Sa isang lipunang sugatan ng paulit-ulit na iskandalo, malinaw ang mensahe ng pamahalaan: hindi dapat ipamana ang kasalanan, ngunit hindi rin dapat balewalain ang epekto nito sa susunod na henerasyon.

Ang kaso ng mag-asawang Discaya ay isa lamang bahagi ng mas malawak na imbestigasyon sa umano’y pinakamalaking katiwalian sa mga proyektong pang-imprastraktura, partikular sa flood control. Sa mga pagdinig at pahayag ng mga mambabatas, paulit-ulit na binibigyang-diin na bilyon-bilyong piso ang posibleng nawaldas—perang dapat sana’y nagsilbing proteksyon sa mga komunidad laban sa baha at sakuna.

Habang pinapasan ng mag-asawang Discaya ang bigat ng hatol ng batas, umigting naman ang diskusyon sa papel ng estado sa mga anak na naiwan. May mga nagsabing tama lamang na ilayo ang mga bata sa impluwensyang maaaring mag-normalize ng maling gawain. Mayroon ding nagpahayag ng pangamba kung paano ito isasagawa nang hindi lalabag sa karapatan ng mga bata. Sa kabila ng magkakaibang opinyon, iginiit ng DSWD na ang kanilang hakbang ay nakabatay sa prinsipyo ng “best interest of the child.”

Hindi rin nakaligtas sa usapin ang mas malawak na konteksto ng flood control scandal, kung saan isa sa mga sentrong personalidad ang dating opisyal ng DPWH na si Usec. Cabral. Bagama’t hiwalay ang kaso, malinaw sa mga mambabatas na ang mga pangyayaring ito ay magkakaugnay sa iisang problema: isang sistemang pinayagang abusuhin sa loob ng maraming taon.

Sa mga pagdinig sa Kamara, lumutang ang seryosong tanong kung bakit tila naging mabagal ang pag-secure ng mga dokumento, ebidensya, at asset ng mga pangunahing personalidad sa iskandalo. May mga mambabatas ang hayagang nagsabing ang kapabayaang ito ay nagdulot ng mas malalim na pagdududa ng publiko sa kakayahan ng mga institusyon na labanan ang katiwalian.

“Hindi dapat nalilibing ang mga may alam,” ayon sa isang mambabatas. “Dapat silang humaharap sa batas, hindi nauuwi sa katahimikan ang kanilang mga nalalaman.” Ang pahayag na ito ay sumasalamin sa sentimyento ng maraming Pilipino na sawang-sawa na sa mga kasong nauuwi sa kawalan ng malinaw na pananagutan.

Sa gitna ng lahat ng ito, lumitaw rin ang panawagan na palakasin ang mga mekanismo ng imbestigasyon, kabilang ang pagbibigay ng mas malinaw na kapangyarihan sa mga oversight body ng gobyerno. Ayon sa mga kritiko, kung mas maaga sanang na-secure ang mahahalagang impormasyon at naprotektahan ang mga resource person, mas malinaw sana ngayon ang buong larawan ng sindikato sa likod ng flood control scam.

Ang administrasyong Marcos, sa kabilang banda, ay mariing nagsabing seryoso ito sa paglilinis ng sistema. Ang aksyon laban sa mag-asawang Discaya, pati na ang hakbang na ilagay sa pangangalaga ng DSWD ang kanilang mga anak, ay ipinresenta bilang patunay na walang sagrado pagdating sa pananagutan—ngunit may malinaw na hangganan pagdating sa proteksyon ng mga bata.

Hindi rin nakaligtas sa publiko ang emosyonal na reaksyon ng ilang lokal na opisyal, kabilang ang mga hayagang nagpahayag ng galit sa umano’y kawalan ng konsensya ng mga sangkot sa pagnanakaw ng pondong dapat sana’y nagsalba ng buhay. Para sa kanila, ang tunay na krimen ay hindi lamang ang paglustay ng pera, kundi ang pagkait sa taumbayan ng serbisyong dapat nilang matanggap.

Habang patuloy ang imbestigasyon sa mas malawak na network ng katiwalian, malinaw na ang kaso ng mag-asawang Discaya ay nagsisilbing babala. Hindi lamang pagkakakulong ang maaaring kaharapin ng mga mapatutunayang nagkasala, kundi ang tuluyang pagbagsak ng kanilang impluwensya at ang masusing pagtingin ng estado sa kapakanan ng mga naiiwan nilang pamilya.

Sa dulo, ang tanong ng marami: sapat na ba ito upang maibalik ang tiwala ng taumbayan? Para sa ilan, ang hakbang ng pamahalaan ay simula pa lamang. Ang tunay na sukatan ay kung tuloy-tuloy ba ang pananagutan, kung may mababawi bang pondo, at kung may tunay na reporma bang magaganap upang hindi na maulit ang ganitong uri ng pandarambong.

Sa ngayon, malinaw ang isang bagay. Sa ilalim ng kasalukuyang administrasyon, ang mensahe ay diretso at walang paligoy-ligoy: ang kasalanan ay hindi minamana, ngunit ang hustisya ay hindi rin iniiwasan. At sa isang bansang matagal nang naghihintay ng tunay na pananagutan, bawat hakbang—gaano man kabigat—ay sinusukat ng mata ng sambayanan.