Sa pulitika ng Pilipinas, may mga laban na hindi agad nakikita sa mga survey o bilang ng botante. May mga pwersang tahimik kumilos, dahan-dahang bumubuo ng impluwensya, at kapag nagsalita, kayang baguhin ang direksyon ng kasaysayan. Ito ang konteksto ng kasalukuyang umiinit na usapan sa pagitan ng administrasyon ni Pangulong Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. at ng lumalakas na tinig ng civil society at mga religious groups—isang kombinasyon na minsan nang nagpatumba ng mga pinakamakapangyarihang lider sa bansa.

Sa loob ng mahabang panahon, maraming naniniwala na halos hindi matitinag ang impluwensya ni Vice President Sara Duterte. Malawak ang kanyang base ng suporta, may matibay na alyansa, at suportado ng mga organisasyong kilala sa disiplinadong pagboto. Para sa ilan, sapat na ito upang manatiling ligtas sa anumang unos ng pulitika. Ngunit tulad ng paulit-ulit na ipinapakita ng kasaysayan, may mga pwersang mas malaki kaysa sa bilang—at iyon ay ang moral na konsensya ng sambayanan.

Ang Pilipinas ay isang bansang malalim ang ugat ng pananampalataya. Sa bawat krisis pampulitika, laging may papel ang Simbahang Katoliko at iba pang religious groups, hindi bilang partidong pulitikal, kundi bilang tagapamagitan ng konsensya at moralidad. Kasabay nito, ang civil society—binubuo ng mga organisasyon ng kabataan, akademiko, propesyunal, at ordinaryong mamamayan—ay patuloy na nagiging bantay ng kapangyarihan.

Sa mga nagdaang buwan, kapansin-pansin ang pagbabago ng tono mula sa mga grupong ito. Kung dati’y maingat at mapagmatyag lamang, ngayon ay mas lantad na ang panawagan para sa accountability. Ang pahayag ng Catholic Bishops’ Conference of the Philippines na ang impeachment ay isang lehitimong mekanismo sa demokrasya ay hindi simpleng komento. Isa itong malinaw na paalala na walang sinuman ang higit sa pananagutan.

Kasunod nito, naglabas din ng matitinding pahayag ang Caritas Philippines, binibigyang-diin ang kahalagahan ng rule of law at malinaw na paliwanag sa usapin ng confidential funds. Sa puntong ito, lumampas na ang diskusyon sa simpleng bangayan ng mga pulitiko. Ang isyu ay naging usapin ng tama at mali, ng tiwala ng bayan, at ng pananagutan sa harap ng sambayanan.

Noong Disyembre 12, 2025, lalong tumingkad ang usapan nang magsampa ng mga reklamo sa Office of the Ombudsman ang isang malakas na koalisyon na binubuo ng mga pari, ekonomista, at lider ng kabataan. Kabilang sa mga nagsumite ng reklamo ang mga respetadong personalidad sa simbahan—isang hakbang na hindi basta-basta ginagawa. Para sa marami, hindi lang ito legal na aksyon kundi simbolikong pahayag: may hangganan ang tiwala, at may oras ng paniningil.

Mahalagang linawin na ang mga hakbang na ito ay hindi awtomatikong paghatol. Sa isang demokratikong lipunan, ang mga akusasyon ay kailangang dumaan sa tamang proseso. Ngunit ang mensahe ng civil society at religious groups ay malinaw—ang kapangyarihan ay may kaakibat na pananagutan, at ang katahimikan ay hindi opsyon kapag nakataya ang tiwala ng bayan.

Dito nagsimulang magtanong ang marami: kanino nga ba kumakampi ang mga pwersang ito? Sa pulitika, madalas sabihin na “ang kaaway ng aking kaaway ay aking kaibigan.” Ngunit sa kasong ito, mas malalim ang pinanggagalingan. Ang civil society at simbahan ay hindi tahasang pumipili ng panig, kundi pumapanig sa prinsipyo—katotohanan, integridad, at pananagutan.

Sa ganitong konteksto, nagmumukhang mas napapaboran ang administrasyon ni Pangulong Bongbong Marcos. Habang ang panawagan ng mga grupong ito ay nakatuon sa transparency at accountability, ang sinumang lider na hayagang sumusuporta sa ganitong mga prinsipyo ay natural na nakakakuha ng moral na bentahe. Hindi ito alyansang politikal, kundi pagkakatugma ng adbokasiya.

Samantala, habang lumalakas ang boses ng mga kritikal na grupo, kapansin-pansin din ang tila pagliit ng espasyong ginagalawan ng bise presidente sa larangan ng moral na diskurso. Sa bawat pahayag ng mga pari, sa bawat panawagan ng civil society leaders, mas nagiging malinaw na ang laban ay hindi lamang tungkol sa kapangyarihan, kundi sa kredibilidad.

May mga nagsasabing ito ay bahagi lamang ng maruming laro ng pulitika. Ngunit ang kasaysayan ng Pilipinas ay nagpapakita na kapag ang simbahan at civil society ay nagsalita nang sabay, bihira itong balewalain ng sambayanan. Mula sa People Power hanggang sa iba pang mahahalagang yugto ng kasaysayan, ang moral na boses ng bayan ay naging mitsa ng pagbabago.

Sa gitna ng lahat ng ito, may mas malalim pang paalala na lumulutang—ang pananagutan ay hindi lamang usapin ng batas, kundi usapin ng konsensya. Ang panawagan para sa hustisya laban sa katiwalian ay mahalaga, ngunit kasabay nito ang paanyaya sa pagbabagong-loob, sa pag-amin ng pagkukulang, at sa pagnanais na ituwid ang mali.

Para sa maraming Pilipino, ang kasalukuyang sitwasyon ay nagsisilbing salamin. Nais natin ng malinis na gobyerno, ngunit handa ba tayong manindigan kahit hindi komportable? Nais natin ng accountability, ngunit handa ba tayong maghintay sa tamang proseso at umiwas sa padalus-dalos na paghatol?

Ang papel ng civil society at religious groups ay hindi upang magpabagsak ng lider, kundi upang ipaalala na ang tunay na lakas ng demokrasya ay nagmumula sa mamamayang may konsensya. Kapag ang mga pwersang ito ay nagkaisa, hindi dahil sa galit kundi dahil sa prinsipyo, nagiging malinaw ang mensahe: ang kapangyarihan ay ipinahihiram lamang, at kailanman ay hindi pag-aari.

Sa huli, ang tanong ay hindi lamang kung sino ang mananalo sa pulitikang ito, kundi kung ano ang matututunan ng bayan. Ang mga pangyayari ngayon ay maaaring maging simula ng mas malalim na diskurso tungkol sa uri ng pamumunong nais ng mga Pilipino—isang pamumunong hindi lamang malakas, kundi tapat; hindi lamang popular, kundi may pananagutan.

Habang patuloy ang ingay ng pulitika, nananatili ang isang katotohanan: ang pinakamalalakas na pwersa sa bansa ay yaong hindi bumoboto bilang bloke o sumusunod sa utos ng iilan, kundi yaong gumagalaw ayon sa konsensya. At sa panahong ang konsensyang ito ay nagising, walang sinumang lider ang maaaring maging kampante.