Patuloy na umuugong ang kontrobersya sa paligid ng Independent Commission for Infrastructure o ICI—ang espesyal na komisyong itinatag ni Pangulong Bongbong Marcos Jr. para imbestigahan ang umano’y malawakang anomalya sa mga flood control projects sa bansa. Sa simula, marami ang umasa na ito ang magiging sagot sa tanong kung paano naglahong parang bula ang bilyon-bilyong pisong pondo para sa imprastraktura. Ngunit sa mga kaganapang naglalabasan ngayon, parami nang parami ang nagdududa kung may kakayahan nga ba ang ICI na tuparin ang mandato nito.

Sa loob lamang ng ilang araw, sunod-sunod ang pagbibitiw ng ilang miyembro ng ICI—isang serye ng resignations na nagpatindi sa agam-agam ng publiko. Nangunguna sa mga ito si Rogelio “Babe” Singson, dating DPWH Secretary, na naghain ng kanyang pagbibitiw kasunod ng pag-amin na hirap na hirap na sila sa operasyon dahil sa kakulangan ng pondo at kapangyarihan. Ayon sa kanya, tila ipinapaglaban nila ang isang digmaang wala naman silang armas.

Sa kanyang pagharap sa media, malinaw ang hinanakit ni Singson: walang budget, kulang sa kapangyarihan, at wala man lang subpoena powers ang komisyon. Hindi rin sila maaaring mag-isyu ng hold departure order, kaya kahit may iniimbestigahan, maaari lamang itong umalis ng bansa nang walang sagabal—na ayon sa kanya, ilang beses nang nangyari. At sa huli, tila sila pa raw ang sinisisi kapag may nakakalusot. “Punching bag na naman,” wika niya, isang komentong nagpaigting sa pananaw ng ilan na ginagamit lamang ang ICI bilang pampatakip sa mas malalaking problema.

Hindi rin nag-iisa si Singson. Maging si Mayor Benjie Magalong, na unang nagsilbi bilang special adviser ng komisyon, ay nauna nang nag-resign. Sinabi niyang hindi talaga kakayanin ng ICI ang bigat ng kanilang trabaho kung wala itong malinaw na suporta at sapat na budget. Ayon pa sa kanya, mismong sila-sila na umano ang nag-aambagan para matustusan ang operasyon ng komisyon—isang sitwasyon na hindi umano katanggap-tanggap para sa isang pambansang ahensyang dapat may sapat na pondo mula sa gobyerno.

Ganito rin ang sentiments nina Rener Asurin Jr. at iba pang personalidad na may koneksyon sa imbestigasyon. Ayon sa kanila, nakakapagod, nakaka-stress, at tila walang direksyon ang pagpapatakbo ng ICI dahil wala itong tunay na kapangyarihan para igiit ang imbestigasyon nito. Kung ayaw raw sumipot ng taong pinapatawag nila, wala silang magagawa. Kung kailangan ng dokumento o ebidensya, wala rin silang lakas loob para magpatupad ng legal na aksyon dahil hindi iyon kasama sa kanilang mandato.

Sa gitna ng kaguluhang ito, lumalakas ang panawagang buwagin na ang ICI. Ilang kongresista ang nagsabing wala nang kredibilidad ang komisyon, habang ang ilan ay naniniwalang hindi dapat hayaang tumagal pa ito dahil sayang lamang ang oras ng publiko at ng gobyerno.

Dagdag pa rito, kumalat pa ang mga alegasyon laban sa ilang opisyal—kabilang ang pagbubunyag umano ni dating Ako Bicol Representative Zaldy Co. Pero kapansin-pansin, wala pa ring pormal na ebidensya at hindi rin nanumpa si Co sa kanyang mga pahayag online. Dahil dito, mismong si Singson ay nagsabing hindi sapat ang mga alegasyon upang magsagawa ng imbestigasyon laban sa mataas na opisyal, kabilang na ang Pangulo.

Kasabay ng usaping ito, isa pang nakatawag pansin sa publiko ang pagharap ni Congressman Sandro Marcos sa ICI. Hindi siya ipinatawag, hindi rin naman siya iniimbestigahan, ngunit dumalo siya nang kusang-loob upang magbigay ng impormasyon. Humiling ang kanyang abogado ng executive session dahil may mga sensitibong datos umano na maaaring makaapekto sa imbestigasyon kung ilalabas nang live. Pagkatapos nito, humarap muli sa media ang kongresista at binigyang-diin na handa siyang tumulong, pero hindi siya bahagi ng anumang alegasyong kumakalat online.

Habang patuloy ang tensyon sa ICI, isa pang malaking problema ang hindi pa nareresolba: ang panukalang batas na magbibigay ng tunay na ngipin sa komisyon. Ayon kay House Deputy Minority Leader at Liberal Party representative Lea de Lima, malabo nang maipasa ito bago matapos ang taon kung hindi agad pag-uusapan sa plenaryo. Kaya nananawagan siya sa liderato ng Kongreso at maging sa Pangulo na i-certify as urgent ang panukalang batas upang mabigyan ang komisyon ng kapangyarihang kailangan nito—gaya ng subpoena power at mas malaking budget.

Sa kabila nito, marami pa ring hindi kumbinsido. Para sa ilan, bakit pa kailangan palakasin ang ICI kung mismong mga miyembro nito ay umaalis na? May ilan ding naniniwalang ang tunay na problema ay hindi ang istruktura ng komisyon, kundi ang pangkalahatang sistema ng pamahalaan sa paghawak ng malalaking pondo.

Kung susuriin ang kabuuan ng isyu, malinaw na may malaking banggaan ng pananaw: ang isang panig na naniniwalang kayang ayusin ng ICI ang problema basta’t may sapat na kapangyarihan at pondo, at ang kabilang panig na naniniwalang simula’t sapul ay hindi sapat ang pundasyon ng komisyon kaya dapat na itong wakasan.

Ngunit sa gitna ng lahat ng ito, iisa ang tanong ng publiko: kung mawawala ang ICI, sino ang mag-iimbestiga sa bilyon-bilyong pisong nawala? Sino ang mananagot sa mga flood control projects na sinasabing puno ng anomalya? At kung mananatili ito, paano titiyakin ng pamahalaan na hindi ito magiging isa na namang ahensyang walang ngipin at walang direksyon?

Habang nagpapatuloy ang ingay, nananatiling bukas ang isyu. Ang susunod na mga linggo ang magsasabi kung ang ICI ay mananatili o tuluyang mawawala—at kung ang mga iniwang pahayag ng mga nag-resign ay magiging huling babala bago tuluyang gumuho ang komisyong minsang inasahang maghahatid ng katotohanan.