Isang mainit at nakakagulantang na eksena ang naganap sa plenaryo ng Kongreso kamakailan nang sumabog sa galit si Batangas First District Representative Leandro Leviste. Ang dahilan? Ang mabilis na suspensyon kay Congressman Kiko Barzaga, na ayon sa kanya, ay isang mali at hindi makatarungang hakbang. Ngunit higit pa rito, nagbunyag siya ng malalim at sistematikong korupsyon na bumabalot sa DPWH at sa ilang miyembro ng Kongreso, kasama na ang umano’y pinakamalaking kontraktor sa bansa, si Congressman Edwin Guardiola.

Ang insidente ay nagsimula nang basahin sa plenaryo ang hatol ng Committee on Ethics na nagbigay ng anim na araw na suspensyon kay Barzaga dahil sa umano’y hindi angkop na mga post sa social media. Para sa marami, tila maliit na isyu lamang ito kumpara sa malawakang anomalya sa pondo at proyekto ng gobyerno. Agad namang nagtaas ng boses si Leviste, na kinuwestiyon ang pagmamadali sa kaso at bakit si Barzaga lamang ang pinaparusahan habang ang mas malalaking isyu ay nananatiling tahimik.

Sa kanyang nakabibinging talumpati, ipinunto ni Leviste ang diumano’y malawak na network ng korupsyon sa DPWH at sa mga proyekto na ipinapasok sa budget, na karaniwan ay may kinalaman sa mga paboritong contractor at ilang kasapi ng Kongreso. Ibinunyag niya na ang formula ng allocable at non-allocable funds na ginamit noon ay patuloy pa ring umiiral, at ang mga miyembro ng lehislatura ay may direktang pakinabang sa mga proyekto.

Isa sa mga pinakamalaking pasabog ay ang pangalan ni Congressman Edwin Guardiola, na umano’y kumokontrol sa mga bilyon-bilyong pisong proyekto sa DPWH sa loob ng nakaraang tatlong taon. Ayon kay Leviste, ang posisyon ni Guardiola ay ginagawang business model ang pagiging kongresista—nagagawa niyang gumawa ng batas, mag-apruba ng budget, at sabay na kumita bilang contractor.

Ang mga detalye na ibinahagi ni Leviste ay nagpakita ng systemic corruption: mula sa proseso ng budget insertion, hanggang sa mga regional director at district engineer ng DPWH na natatakot magsalita dahil sa impluwensiya at banta ng mga powerful figures. Tinukoy niya ang pangangailangan ng proteksyon sa mga opisyal na magsasalita upang maituro ang mga contractor at ilantad ang mga anomalya.

Kasama sa plenaryo, iba pang mga lehislador ang tumindig upang ipagtanggol ang prinsipyo at karapatang magsalita. Pinayuhan ni Congressman Marcoleta ang kanyang mga kasamahan na ang political expression at kritisismo ay dapat igalang, kahit hindi sang-ayon. Pinunto naman ni Congressman Eli San Fernando na ang taumbayan ang may karapatang husgahan ang mga aksyon ng mga kinatawan nila, hindi ang Kongreso. Samantalang si Congressman Bong Suntay ay nagbigay paliwanag sa proteksyon ng Article III, Section 4 sa konstitusyon tungkol sa freedom of speech.

Ang kombinasyon ng mga talumpating ito ay nagbigay-linaw sa publiko na tila mas abala ang Kongreso sa pagpatahimik ng kritiko kaysa paglilinis ng sariling bakuran. Ayon kay Leviste, ang tunay na nakakahiya ay hindi ang pag-iingay ng kritiko kundi ang katahimikan ng institusyon habang ninanakawan ang sambayanan.

Pangunahin sa mga bintang ni Leviste ang paparating na 2026 budget, na umano’y nakatali pa rin sa parehong sistemang korapsyon. Ibinunyag niya rin ang isang Php 0.5 billion slope protection project sa kanyang distrito, na umano’y congressional insertion, at ipinunto ang koneksyon nito kay Zaldiko at Guardiola. Ang lahat ng detalyeng ito ay nagpapakita ng matagal at sistematikong anomalya na nagdudulot ng malawakang pinsala sa pondo ng bayan.

Sa huli, ang mensahe ni Leviste ay malinaw: huwag manahimik. Ang boses ng taumbayan at ang konsensya ng mga prinsipled lawmakers ang tanging makapagpigil sa patuloy na korupsyon sa gobyerno. Ang tanong ay: papayag ba tayong manahimik o sasamahan natin ang mga leislador na tulad ni Leviste sa pagsigaw para sa katotohanan?