Sa gitna ng sunod-sunod na rebelasyon tungkol sa umano’y anomalya sa mga flood control project ng gobyerno, isang pangyayari ang yumanig sa publiko at nagbukas ng mas malalalim na tanong—ang pagkamatay ni Maria Catalina Cabral sa isang hotel sa Baguio. Sa paglabas ng CCTV footage at mga pahayag ng mga opisyal, muling umigting ang hinala ng taumbayan: aksidente ba ito, personal na desisyon, o bahagi ng mas malaking kwento ng kapangyarihan at katiwalian?

Mula sa simula, malinaw na hindi pangkaraniwan ang kaso. Si Cabral ay hindi isang ordinaryong opisyal. Sa loob ng maraming taon, nagsilbi siyang Undersecretary for Planning sa DPWH—isang posisyong nagbibigay ng malawak na kaalaman at impluwensiya sa kung saan napupunta ang pondo ng bayan. Ayon sa mga imbestigador, alam niya ang galaw ng halos bawat sentimo sa malalaking proyekto bago pa man ito makarating sa National Expenditure Program at tuluyang maaprubahan.

Nang kumalat ang balitang natagpuan siyang wala nang buhay sa isang hotel, mabilis na naglabasan ang espekulasyon. Sa social media, may mga nagtatanong kung totoo nga bang siya ang nasa eksena, o kung may mas malalim pang nangyari. Ang mga hinalang ito ang nagtulak sa mga awtoridad na maglabas ng paunang detalye ng imbestigasyon, kabilang ang CCTV footage na nagpapakitang pumasok siya sa hotel at hindi na muling lumabas.

Ayon sa mga opisyal, sinuri ang kanyang mga huling galaw, pati na ang kalagayan ng kuwarto at mga personal na gamit. Wala raw indikasyon ng pakikibaka, at wala ring ebidensiyang may ibang taong sangkot sa loob ng silid. Gayunpaman, sa mata ng publiko, hindi sapat ang mga pahayag na ito upang tuluyang patahimikin ang mga tanong. Kapag ang isang taong may alam sa napakaraming lihim ng sistema ay biglang namatay, natural lamang na maghinala ang sambayanan.

Lalong naging kontrobersyal ang usapin nang mabanggit ang mga ari-ariang umano’y konektado kay Cabral. Isa na rito ang isang malaking hotel sa Baguio, na ayon sa imbestigasyon ay maaaring hindi tugma sa kakayahang pinansyal ng mga nakapangalan na may-ari. Lumabas din ang alegasyon tungkol sa mga bahay sa mga eksklusibong subdibisyon at iba pang asset na ngayon ay sinisilip kung may kaugnayan sa sinasabing ill-gotten wealth.

Sa mga panayam, iginiit ng mga opisyal na hindi matatapos sa pagkamatay ni Cabral ang imbestigasyon. “Nandiyan ang mga dokumento, nandiyan ang money trail,” ayon sa kanila. Kahit wala na ang pangunahing personalidad, maaari pa ring habulin ang mga ari-arian at panagutin ang sinumang mapapatunayang nakinabang. Ang Ombudsman at Department of Justice ang inaasahang mangunguna sa mga kasong sibil para sa pagbawi ng yaman ng bayan.

Kasabay nito, muling binalikan ang mas malawak na isyu ng flood control scandal. Ayon sa mga datos na lumabas, may mga proyektong labis ang presyo kumpara sa aktwal na halaga. May mga lugar kung saan ang simpleng rock netting na dapat ay may standard na presyo ay umabot sa apat na beses na mas mahal. Ang ganitong mga pattern, ayon sa mga eksperto, ay hindi mangyayari kung walang koordinasyon sa pagitan ng mga opisyal at pribadong kontratista.

Lumabas din ang pangalan ng ilang kilalang personalidad sa pulitika, bagamat wala pang pormal na kaso laban sa kanila sa ngayon. May mga ulat ng malalaking electronic fund transfers na direktang nag-uugnay sa mga contractor at ilang mambabatas. Hindi pa maaaring ilahad ang buong detalye habang nagpapatuloy ang imbestigasyon, ngunit sapat na ito upang palalimin ang galit at pagkadismaya ng publiko.

Para sa marami, ang kaso ni Cabral ay simbolo ng isang sistemang matagal nang kinukuwestiyon. Isang sistemang kung saan ang iilang tao ay nagkakaroon ng napakalaking kapangyarihan sa likod ng mga dokumento at lagda, habang ang karaniwang Pilipino ay patuloy na nagdurusa sa baha, sirang kalsada, at kakulangan sa serbisyong panlipunan. Sa ganitong konteksto, ang kanyang pagkamatay ay hindi lamang personal na trahedya, kundi isang pambansang tanong: hanggang saan ang pananagutan?

Hindi rin nakaligtas sa kritisismo ang unang paghawak ng mga awtoridad sa eksena. May mga opisyal na agad na sinuspinde dahil sa umano’y hindi pagsunod sa standard procedures. Para sa ilan, ito ay patunay na may pagkukulang sa unang yugto ng imbestigasyon. Para naman sa iba, senyales ito na may seryosong intensyon ang pamahalaan na ayusin ang proseso at ipakita ang transparency.

Sa kabila ng lahat, nananatiling hati ang opinyon ng publiko. May mga naniniwalang malinaw na ang nangyari at dapat nang mag-move on ang bansa. Ngunit mas marami ang naniniwalang hindi pa tapos ang kwento. Habang hindi pa lubusang nailalabas ang buong katotohanan—mula sa mga dokumento, cellphone data, at iba pang ebidensiya—mananatili ang hinala at galit ng taumbayan.

Sa huli, ang pinakamahalagang tanong ay hindi lamang kung ano ang tunay na nangyari kay Maria Catalina Cabral, kundi kung ano ang mangyayari sa mga bilyon-bilyong pisong sangkot sa mga proyektong matagal nang pinagdududahan. Mababalik ba ang pera ng bayan? May mananagot bang mataas na opisyal? O muli na namang malilibing sa katahimikan ang isang malaking iskandalo?

Ang kasong ito ay patunay na ang laban kontra katiwalian ay hindi natatapos sa isang pangalan. Ito ay laban ng buong lipunan para sa pananagutan, hustisya, at katotohanan—mga bagay na hindi dapat mamatay, kahit pa mawala ang mga taong minsang humawak ng kapangyarihan.