May mga kwento na akala ng marami ay tapos na, pero sa katotohanan, doon pa lang talaga nagsisimula. Ganito inilarawan ng mga imbestigador ang kaso ni dating DPWH Undersecretary Catalina Cabral—isang pangyayaring patuloy na bumabalik sa pambansang usapan dahil sa mga bagong ebidensyang unti-unting lumilitaw. Sa gitna ng katahimikan matapos ang kanyang pagpanaw, isang CCTV footage sa isang hotel sa Baguio ang muling nagbukas ng pinto sa mas malalim na tanong: ano nga ba ang tunay na nangyari, at ano ang koneksyon nito sa yaman na sinasabing nagmula sa kaban ng bayan?

Nang unang pumutok ang balita tungkol sa umano’y bilyon-bilyong pisong yaman na inuugnay kay Cabral, marami ang nag-isip na matatapos ang lahat kasabay ng kanyang pagkawala. Ngunit para sa mga awtoridad, malinaw ang direksyon: hindi titigil ang imbestigasyon. Ang prinsipyo ng gobyerno ay simple—kung may yaman na nakuha sa maling paraan, kailangang mabawi ito at maibalik sa taumbayan, kahit pa ang pangunahing personalidad ay wala na.

Dito pumasok ang masusing pagsusuri sa mga ari-arian na inuugnay kay Cabral. Ayon sa Department of Justice, kahit hindi na maaaring managot sa korte ang isang pumanaw, maaari pa ring habulin ng estado ang mga yaman na pinaniniwalaang galing sa korupsyon. Hindi ito usapin ng paghihiganti, kundi pananagutan. Bahay, lupa, sasakyan, negosyo—lahat ng ito ay maaaring suriin kung may sapat na ebidensya.

Habang sinusuri ang mga dokumento at koneksyon, isang detalye ang agad na nakaagaw ng pansin: ang hotel sa Baguio kung saan huling nakita si Cabral. Lumabas sa mga rekord na ang hotel na ito ay dati pala niyang pag-aari, bago ibenta sa isang indibidwal na idinadawit din sa parehong iskandalo. Para sa mga imbestigador, hindi ito simpleng pagkakataon lamang. Ito ay pahiwatig ng mas malalim na ugnayan sa negosyo at posibleng daloy ng pera.

Kaya naman isa sa mga unang hakbang ng mga awtoridad ay ang pagkuha ng CCTV footage ng hotel. Sa unang tingin, tila normal ang mga galaw. Bandang alas-una ng hapon, makikita si Cabral na naglalakad papasok sa driveway. Walang bakas ng tensyon o kaguluhan. Makalipas ang ilang minuto, dumating ang kanyang SUV na minamaneho ng kanyang driver at nag-check in sa hotel. Sabay silang umakyat sa fourth floor, at inihatid ang dating opisyal sa kanyang kwarto bandang alas-1:30 ng hapon.

May mga sandaling tila walang kakaiba—pumasok at lumabas ang driver sa kwarto, at makalipas ang ilang oras, si Cabral naman ang kumatok sa kwarto ng driver. Makalipas ang ilang minuto, sabay silang lumabas at umalis ang SUV ng hotel. Ito na ang huling beses na nakita ang sasakyan sa CCTV ng lugar. Ang sumunod na mga oras ang naging palaisipan, dahil wala nang kuha na nagpapakitang bumalik pa ang driver sa hotel. Ang susunod na tala na lamang ay ang pagpunta nito sa himpilan ng pulisya makalipas ang ilang oras.

Para sa mga imbestigador, mahalaga ang pagitan ng mga oras na ito. Dito kadalasang nabubuo ang mas malinaw na larawan ng isang pangyayari. Kaya naman matapos ma-secure ang CCTV at iba pang rekord, agad na sinuri ang mismong kwarto na tinuluyan ni Cabral. Ilang personal na gamit ang nakuha, kabilang ang isang kutsilyo at mga gamot na nasa loob ng kanyang bag. Lahat ng ito ay isinailalim sa pagsusuri upang maunawaan ang kanilang papel sa mga huling oras ng dating opisyal.

Nilinaw ng pulisya na sa kasalukuyang ebidensya, walang indikasyon ng foul play. Lumabas sa laboratory test na may antidepression drug sa sistema ni Cabral, dahilan upang pansamantalang alisin ang posibilidad na may ibang taong direktang nanakit sa kanya. Gayunpaman, hindi rito nagtapos ang imbestigasyon. Isang mahalagang hakbang pa ang isinagawa: ang pag-apply ng search warrant upang masuri ang cellphone ni Cabral sa pamamagitan ng digital forensics.

Para sa mga awtoridad, napakahalaga ng laman ng cellphone. Dito posibleng makita ang huli niyang nakausap, mga mensahe, tawag, at maging galaw ng pera. Sa mga ganitong detalye kadalasang lumalabas ang mga koneksyon na hindi agad nakikita sa mga dokumento. Habang nagpapatuloy ito, muling umigting ang interes ng publiko nang kumpirmahin na ang hotel kung saan siya huling nag-check in ay dati niyang pag-aari at ibinenta sa isang taong may koneksyon din sa parehong kaso.

Kasabay ng kasong ito, may isa pang malaking galaw ang gobyerno na halos kasabay na lumutang sa balita. Tahimik ngunit mabigat ang desisyon ng Court of Appeals na i-freeze ang mga ari-arian ng isang personalidad na matagal nang inuugnay sa ilegal na droga at POGO operations—si Willy Ong. Pinagbigyan ng korte ang petisyon ng Anti-Money Laundering Council, na nangangahulugang hindi na maaaring galawin, ilipat, o itago ang mga yaman na nakapangalan kay Ong at sa kanyang mga kasamahan.

Hindi maliit ang saklaw ng freeze order. Kasama rito ang mga bank account, walong lupa at gusali, at dalawang sasakyan. Maging ang mga ari-arian na nakapangalan sa kanilang mga kumpanya ay sakop din ng utos. Ayon sa mga awtoridad, matagal nang mino-monitor ang galaw ng pera sa likod ng mga kumpanyang ito dahil may mga transaksyong hindi tugma sa kanilang deklaradong negosyo.

Ang lahat ng ito ay nag-ugat sa masusing imbestigasyon ng House Committee on Dangerous Drugs. Sa mga pagdinig, lumabas ang alegasyon na may mga dayuhang gumamit ng pekeng dokumento upang magmukhang Pilipino at mag-operate ng mga negosyo na nagsisilbing takip. Lalong naging malinaw ang larawan nang ilahad ang detalye tungkol sa isang kumpanyang may-ari ng warehouse sa Pampanga kung saan nasabat ang bilyong pisong halaga ng ilegal na droga noong mga nakaraang taon.

Nang silipin ang mga bank record, dito nagtaas ng kilay ang mga imbestigador. Sa loob ng ilang taon, mahigit isang bilyong piso ang pumasok at lumabas sa mga account ng kumpanya, kahit napakaliit lamang ng opisyal na puhunan nito. Para sa AMLC, malinaw ang konklusyon: ginamit ang mga kumpanyang ito upang linisin ang pera mula sa ilegal na gawain.

Kapag pinagsama-sama ang mga pangyayaring ito—ang kaso ni Cabral, ang CCTV footage, ang mga ari-arian, at ang pag-freeze ng yaman ng iba pang personalidad—iisa ang direksyon na makikita. Hindi na lamang tao ang hinahabol ng batas. Ang tunay na target ngayon ay ang pera at sistemang matagal nang gumagana sa likod ng mga tahimik na kumpanya at ari-arian.

Sa huli, nananatili ang malaking tanong para sa publiko: sapat na ba ang pagbawi ng yaman upang masabing may hustisya, o kailangan pa rin ng mas malinaw na sagot kung sino-sino ang tunay na nakinabang sa perang para sana sa bayan? Habang patuloy ang imbestigasyon, malinaw ang isang bagay—ang mga kwentong akala natin ay tapos na ay maaari pang magbukas ng mas malalim na katotohanan.