Bigla na namang umingay ang usapan sa pulitika matapos lumabas ang isang emosyonal na panayam ng isang kongresista na nagsabing may mga dokumentong ayaw ilantad sa publiko—mga papeles na mas kilala ngayon bilang “Cabral Files.” Sa gitna ng katahimikan ng ilang ahensya at ng umano’y matinding pressure mula sa loob mismo ng Kongreso, muling bumalik ang tanong na matagal nang ibinubulong ng marami: bakit parang laging may ayaw lumabas kapag pera ng bayan ang pinag-uusapan?

Sa panayam sa radyo, hayagang inamin ni Congressman Leandro Leviste na ilang beses na niyang sinubukang magsalita sa plenaryo upang ilantad ang nilalaman ng Cabral Files. Ngunit sa bawat pagtatangka, may mga kapwa niya mambabatas na umano’y nakiusap, humarang, at nagpayo na huwag na raw ituloy ang privilege speech. Para sa kanya, malinaw ang mensahe: maraming pangalan ang ayaw masama sa usapin.

Ang Cabral Files ay sinasabing naglalaman ng mga detalye kaugnay ng mga alokasyon sa budget, partikular sa ilalim ng mga proyektong pinangangasiwaan ng Department of Public Works and Highways. Hindi raw simpleng listahan ang laman nito. Ayon sa kongresista, may mga halagang aabot umano sa bilyon-bilyong piso na nakapangalan sa ilang acronym at indibidwal—mga detalyeng kapag tuluyang nailantad, maaaring magdulot ng lindol sa mundo ng pulitika.

Sa panayam, hindi maitago ni Leviste ang kanyang emosyon. Aniya, mas nakakatakot pa raw ang pagtatakip kaysa sa mismong laman ng mga dokumento. Para sa kanya, kung walang mali, bakit kailangang pigilan ang publiko na makita ang buong larawan? Bakit tila mas inuuna ang katahimikan kaysa sa paglilinaw?

Ibinahagi rin niya na hindi lamang siya ang may hawak ng kopya ng mga nasabing files. Ayon sa kanya, may kopya rin ang DPWH, ang Ombudsman, at maging ang ilang media organizations. May mga ulat na raw na lumabas mula sa iba’t ibang pinanggagalingan, patunay umano na hindi ito imbento o gawa-gawa lamang ng iisang tao. Kung pare-pareho ang datos na lumalabas, tanong niya, bakit patuloy na kinukuwestiyon ang kanyang intensyon imbes na ang mismong nilalaman ng files?

Isa sa mga detalyeng lalong nagpainit sa usapan ay ang pahayag niyang may isang acronym umano sa listahan na konektado sa humigit-kumulang walong bilyong pisong halaga ng proyekto. Hindi niya pinangalanan kung sino ito, at nilinaw niyang hindi pa niya kayang kumpirmahin ang pagkakakilanlan. Ngunit sapat na ang pahiwatig upang lalong magduda ang publiko.

Nanawagan si Leviste sa DPWH at sa kalihim nito na ilabas na ang opisyal at kumpletong kopya ng Cabral Files. Para sa kanya, iyon lamang ang tanging paraan upang matapos ang usapin tungkol sa pagiging tunay at buo ng mga dokumento. Aniya, handa siyang ihalintulad ang kanyang hawak na kopya sa ilalabas ng ahensya upang makita kung may mga pangalang tinanggal o bahaging binura.

Sa gitna ng kontrobersiya, may lumutang ding alegasyon na ang mga dokumento raw ay nakuha nang ilegal. Mariin itong itinanggi ng kongresista. Ayon sa kanya, ang mga files ay ibinigay sa kanya mismo ng DPWH sa pamamagitan ng opisyal na komunikasyon at may mga email at liham siyang hawak bilang patunay. Kung ilegal daw ang kanyang kopya, bakit ngayon lamang ito kinukuwestiyon, gayong matagal na niyang sinasabi sa publiko na may hawak siyang ganoong dokumento?

Mas lalong naging mabigat ang usapan nang aminin niyang isa siya sa mga source ng isang ulat na lumabas na sa isang media organization ilang buwan na ang nakalipas. Hindi raw niya ito itinanggi kailanman. Ngunit para sa kanya, mas mainam na mismo ang ahensya ang magsalita at maglabas ng opisyal na dokumento kaysa paulit-ulit na ituro ang mga whistleblower o source.

Ayon pa sa kongresista, ang problema ay hindi lamang kung may katiwalian o wala. Ang mas malaking isyu raw ay kung bakit tila may takot na ipakita ang laki ng alokasyon ng ilang mambabatas. May mga pangalan umanong may tatlo, lima, sampu, at maging dalawampung bilyong pisong halaga ng pondong naka-assign sa isang taon. Para sa kanya, kung legal at malinis ang lahat, bakit hindi ito ipagmalaki?

May mga nagsasabing normal lamang na ang mga mambabatas ay may papel sa pagre-request ng pondo para sa mga proyekto sa kanilang distrito, at hindi ito awtomatikong nangangahulugan ng katiwalian. Inamin ito mismo ng kongresista. Ngunit giit niya, ang transparency ang susi. Kapag malinaw kung sino ang proponent ng isang proyekto at paano ito ipinatupad, mas madali raw matukoy kung saan nagkakaroon ng problema—lalo na sa mga ghost o substandard projects.

Sa kabila ng lahat, nananatiling tahimik ang ilang pangunahing personalidad at institusyon. Para sa marami, ang katahimikang ito ang lalong nagpapalakas ng hinala. Sa mata ng publiko, kapag may itinatago, mas pinipili ng ilan ang huwag magsalita kaysa magpaliwanag.

Ang usapin ng Cabral Files ay hindi na lamang tungkol sa isang dokumento. Isa na itong salamin ng mas malawak na problema ng tiwala sa pamahalaan. Hanggang kailan mananatiling lihim ang mga papeles na may kinalaman sa bilyon-bilyong pisong pera ng bayan? Hanggang kailan hihintayin ng publiko ang malinaw na sagot?

Para kay Congressman Leviste, simple lang ang paninindigan: ilabas ang lahat, hayaan ang taumbayan na humusga, at doon lamang matatapos ang kontrobersiya. Sa isang bansang paulit-ulit nang nasasaktan ng mga isyu ng katiwalian, ang tanong ngayon ay kung may lakas ng loob pa bang manaig ang buong katotohanan.