Habang papalapit ang Pasko at abala ang maraming Pilipino sa paghahanda para sa pamilya, may isang balitang unti-unting bumibigat sa kalooban ng publiko. Sa gitna ng selebrasyon at pag-asang dulot ng kapaskuhan, muling bumalik sa sentro ng usapan ang isang matagal nang sugat ng bansa: ang problema sa baha at ang umano’y malawakang katiwalian sa mga proyektong flood control.

Taon-taon, halos pare-pareho ang eksena. Kaunting ulan pa lamang ay baha na agad sa maraming lugar. Mga tahanang lubog sa tubig, kabuhayang nasisira, at pamilyang napipilitang lumikas. Kasabay nito, paulit-ulit ding tinatanong ng taumbayan kung saan napupunta ang bilyon-bilyong pondong inilaan para sana pigilan ang ganitong mga trahedya. Ngayon, tila unti-unti nang lumilinaw ang sagot—at kasama nito ang posibilidad ng pagkakakulong ng ilang makapangyarihang indibidwal.

Ayon sa mga opisyal ng Department of Public Works, hindi na ito simpleng reklamo o haka-haka lamang. Matapos ang mahabang imbestigasyon, isinumite na ang mga rekomendasyon sa Office of the Ombudsman. Lumalabas sa mga dokumento na umaabot sa 87 indibidwal ang inirerekomendang sampahan ng kaso. Kabilang sa mga posibleng ikaso ang graft, malversation, plunder, at bribery—mga mabibigat na paratang na maaaring magdulot ng mahabang pagkakakulong kung mapatutunayan.

Mas lalong umingay ang isyu dahil sa mga pangalang nadawit. Ayon sa ulat, kabilang sa listahan ang ilang dating matataas na opisyal ng gobyerno, dating mambabatas, at pati mga kasalukuyang nakaupo sa pwesto. May mga dating lider sa Kongreso, dating senador, at ilang party-list at district representatives na sinasabing may koneksyon sa mga kuwestiyonableng proyekto. Para sa ilan, nakakagulat ang lawak ng listahan. Ngunit para sa mga matagal nang nagrereklamo, pakiramdam nila ay matagal na itong dapat nang nangyari.

Hindi rin ligtas sa imbestigasyon ang ilang dating opisyal ng ahensya. May mga dating kalihim at undersecretary na sinasabing may papel sa pag-apruba at pagpapatupad ng mga proyekto. Isa sa mga madalas banggitin sa mga ulat ang isang babaeng tinutukoy ng ilan bilang “flood control queen,” na kasalukuyang nasa kustodiya ng National Bureau of Investigation. Ayon sa mga imbestigador, may malinaw na pattern ng iregularidad—hindi lang sa iisang proyekto kundi sa maraming flood control projects sa iba’t ibang panig ng bansa.

Kasama rin sa iniimbestigahan ang mga pribadong indibidwal at contractor. May mga grupong umano’y may malaking impluwensya sa paggalaw ng pondo at sa pagpili kung aling proyekto ang uunahin. Para sa karaniwang mamamayan, masakit itong pakinggan. Habang may mga pamilyang nawawalan ng tirahan at kabuhayan tuwing baha, may mga taong pinaghihinalaang kumikita mula mismo sa problemang ito.

Ayon sa kasalukuyang pamunuan ng DPW, naisumite na ang mga ebidensya at rekomendasyon sa Ombudsman, katuwang ang Independent Commission for Infrastructure at ang Department of Justice. Nasa kamay na ngayon ng Ombudsman ang desisyon kung sino ang pormal na kakasuhan at kung sino ang haharap sa korte. Sinabi rin ng kalihim na handa silang magbigay ng karagdagang dokumento at mga testigo kung kakailanganin.

Sa kabila ng ingay sa publiko, iginiit ng mga opisyal na hindi dapat madaliin ang proseso. Mas mabuti raw na mabagal ngunit matibay ang kaso kaysa mabilis ngunit babagsak sa korte. Kaya patuloy ang pangangalap ng karagdagang ebidensya, kasama ang tulong ng DOJ at NBI, upang masigurong kayang tumayo ng mga kaso laban sa sinumang mapatutunayang sangkot.

Sa ngayon, may mga kongkretong resulta na ang imbestigasyon. Siyam na personalidad na ang nasa kustodiya ng mga awtoridad, habang dalawampu ang kasalukuyang humaharap sa mga kaso sa korte. Mayroon ding pito na hanggang ngayon ay hindi pa nahuhuli at patuloy na pinaghahanap. Ayon sa Ombudsman, posible pang madagdagan ang mga kasong isasampa bago matapos ang taon, at maaaring mas lumawak pa ang saklaw ng imbestigasyon.

Bukod sa mga kasong kriminal, malawak din ang ginagawang paglilinis sa loob mismo ng ahensya. Ayon sa DPW, dose-dosenang opisyal at empleyado na ang tinanggal sa pwesto, sinuspende, o kaya’y may kinakaharap na administrative case. Para sa pamunuan, mahalaga ito upang maipakita na seryoso ang gobyerno sa pagwawasto ng sistema at hindi lamang naghahanap ng masisisi.

Hindi rin parusa lamang ang layunin ng gobyerno. Isa sa mga pangunahing hakbang ay ang pagbawi ng yaman ng bayan. Ayon sa mga ulat, umaabot na sa bilyong piso ang halaga ng mga na-freeze na assets. Kabilang dito ang libo-libong bank accounts, daan-daang insurance policies, ilang sasakyang panghimpapawid, at daan-daang sasakyan na pinaniniwalaang binili gamit ang pondong may kinalaman sa flood control anomalies. Mayroon ding mga real properties, e-wallet accounts, at securities accounts na isinailalim sa masusing pagsusuri.

Para sa mga awtoridad, malinaw ang mensahe: hindi sapat ang makulong kung mananatili pa rin ang nakaw na yaman. Kailangang maibalik sa taumbayan ang perang dapat sana’y ginamit para sa kanilang kaligtasan.

Kasabay nito, inanunsyo rin ng DPW ang malawakang reporma sa loob ng ahensya. Plano nilang magbukas ng mahigit 2,000 posisyon para sa mga accountant at engineer, na target simulan sa unang bahagi ng 2026. Layunin nitong magpasok ng mga bagong tauhan na may sariwang kaalaman at hindi bahagi ng lumang sistema. Para sa pamunuan, ito ang susi sa unti-unting pagbabago ng kultura sa loob ng ahensya.

Samantala, may mga kampo ring umalma sa mga rekomendasyon. Iginiit ng ilang personalidad na ang referral ay hindi pa nangangahulugang pagkakasala at dapat pa ring igalang ang due process. Maging ang Independent Commission for Infrastructure ay nilinaw na ang kanilang isinumite ay rekomendasyon lamang at wala pang pinal na hatol.

Sa ngayon, malinaw na patuloy ang galaw sa magkabilang panig—imbestigasyon, depensa, at reporma. Ang mga susunod na linggo ay magiging mahalaga sa direksyon ng kasong ito. Para sa mga Pilipinong taun-taong binabaha, iisa ang tanong na nananatili: mararamdaman na ba sa wakas ang tunay na pagbabago, o mauulit na naman ang parehong kwento sa susunod na malakas na ulan?