Sa gitna ng mainit na usapin tungkol sa pananagutan, hustisya, at kapangyarihan, muling nabalot ng intriga ang pangalan ni Senator Ronald “Bato” dela Rosa. Matapos ang ilang linggong pananahimik at pagkawala sa mata ng publiko, bigla siyang lumantad—hindi sa Senado, kundi sa social media. Isang simpleng larawan, may kargang sanggol, may caption na tila payapa. Ngunit sa likod ng larawang iyon, mas lalong dumami ang tanong ng taumbayan.

Mahigit isang buwan nang hindi nagpapakita si Senator Bato sa mga sesyon ng Senado. Walang opisyal na paliwanag, walang malinaw na pahayag. Kasabay nito ang mga ulat na posibleng maglabas ang International Criminal Court ng warrant of arrest laban sa kanya kaugnay ng mga kasong crimes against humanity na iniuugnay din sa dating administrasyon. Dahil dito, naging sentro ng usapan hindi lamang ang kanyang kinaroroonan, kundi ang mismong sistema ng hustisya sa bansa.

Noong gabi ng December 12, bandang alas-siyete, biglang nag-post si Senator Bato sa Facebook. Isang litrato niya na may kalong na sanggol, may caption na “happy to see my apo.” Hindi malinaw kung kailan kuha ang larawan, ngunit sapat iyon upang magliyab ang diskusyon online. Para sa ilan, patunay itong maayos ang kalagayan ng senador. Para sa iba, isa itong mensaheng may mas malalim na ibig sabihin—isang pagpapakitang hindi siya tuluyang nawawala.

Ngunit hindi rito nagtapos ang usapin. Ilang araw bago nito, kumalat din ang mga larawang ibinahagi mismo ng kanyang asawa na nagpapakitang nagkita sila. Kapansin-pansin: parehong nakatalikod sa camera. Isang detalye na lalo pang nagpaigting sa hinala ng publiko. Bakit kailangang nakatalikod? Bakit tila may pagtatago?

Sa gitna ng lahat ng ito, kinumpirma ng Department of the Interior and Local Government na mino-monitor nila ang galaw ng senador. Ayon sa pahayag ng kalihim, hindi naman itinuturing na pugante si Bato dela Rosa. Layunin lamang umano nilang malaman ang kanyang kinaroroonan dahil matagal na siyang hindi nagpapakita sa Senado. Sinabi rin na sa loob ng ilang linggo, natukoy ang ilang lugar na kanyang pinuntahan—mga bahay ng kaibigan, iba’t ibang sasakyan, palipat-lipat ng lokasyon.

Ngunit sa kabila ng mga pahayag na ito, nananatiling tikom ang bibig ng maraming institusyon pagdating sa mas mabibigat na tanong. May warrant na ba o wala? Kung meron, sino ang magse-serve? Dadaan ba ito sa Korte Suprema? O diretsong ipatutupad tulad ng nangyari sa ibang personalidad?

Ito ang sentrong punto ng pagkadismaya ng maraming Pilipino. Ayon sa mga kritiko, tila may double standard. Isang senador na hindi pumapasok sa trabaho, hindi humaharap sa publiko, ngunit patuloy na tumatanggap ng suweldo. Para sa ordinaryong mamamayan, ang ganitong sitwasyon ay mahirap tanggapin.

Marami ang nagtatanong: bakit tahimik ang Senado? Bakit walang nag-iinitiate ng pormal na query sa Korte Suprema upang linawin ang legalidad ng isang posibleng arrest warrant mula sa ICC? Ayon sa mga eksperto, hindi kikilos ang Korte Suprema kung walang magtatanong. Walang sagot kung walang tanong. At kung walang malinaw na aksyon mula sa mga mambabatas, mananatiling haka-haka ang lahat.

Mas lalo pang uminit ang usapin nang ikumpara ang sitwasyon ni Bato dela Rosa sa mga naunang kaso ng mga senador na naharap sa mabibigat na paratang. May mga pagkakataong pinadlock ang opisina, pinutol ang pondo, o pansamantalang tinanggal ang pribilehiyo. Ngunit sa kasalukuyan, tuloy ang operasyon ng opisina ni Senator Bato, kahit hindi siya nakikita sa sesyon.

Hindi rin maiiwasang balikan ng publiko ang nakaraan. Si Bato dela Rosa ay dating hepe ng Philippine National Police sa panahon ng masinsing kampanya kontra droga. Isang kampanyang umani ng papuri mula sa mga sumusuporta, ngunit mariing kinondena ng mga human rights groups dahil sa libo-libong nasawi. Noon, matapang ang mga pahayag. Walang takot, walang pag-aalinlangan. Ngunit ngayon, ayon sa mga kritiko, tila kabaligtaran ang nakikita.

May mga nagsasabing ito na raw ang pagbabayad. Hindi bilang paghihiganti, kundi bilang proseso ng pananagutan. Para sa kanila, walang krimen na hindi pinagbabayaran, gaano man katagal. Ang ICC, ayon sa ilang tagamasid, ay agresibong tinutuloy ang imbestigasyon, lalo na matapos maisara ang isang malaking kaso na nagbukas ng daan para tutukan ang iba pang personalidad na sangkot.

May mga pangalan nang lumulutang—mga dating opisyal ng pulisya, ilan ay aktibo pa, ang iba’y retirado na. May ilan ding piniling makipagtulungan bilang testigo kapalit ng kalayaan. Para sa ilan, ito ay pagtataksil. Para sa iba, ito ay tanging paraan upang itama ang mali.

Sa ganitong konteksto, lalong lumalalim ang tanong tungkol sa kakayahan ng justice system ng Pilipinas. Gumagana ba ito para sa lahat? O gumagana lamang para sa mga walang kapangyarihan? Ayon sa ilang komentarista, dito pumapasok ang konsepto ng “unwilling and unable”—isang sistemang hindi kayang panagutin ang makapangyarihan, kaya pumapasok ang international body.

Samantala, nananatiling tahimik si Senator Bato. Walang press conference. Walang direktang sagot. Ang kanyang presensya ay tila limitado sa mga larawang biglang sumusulpot, sapat para ipaalam na siya ay buhay at gumagalaw, ngunit hindi sapat upang sagutin ang mas mabibigat na usapin.

Para sa taumbayan, hindi na lamang ito tungkol sa isang tao. Ito ay tungkol sa prinsipyo. Sa tiwala. Sa tanong kung pantay ba talaga ang batas sa Pilipinas. Sa bawat araw na walang malinaw na sagot, mas lumalalim ang pagdududa, mas umiinit ang diskusyon.

At habang patuloy ang katahimikan ng senador, ang tanong ay nananatili: hanggang kailan tatagal ang pagtatagong ito? At kapag dumating ang araw ng paniningil, handa ba ang lahat—mga institusyon, mga lider, at ang mismong bayan—na harapin ang katotohanan?