Sa gitna ng patuloy na usapin tungkol sa malalaking proyekto ng gobyerno at kung sino ang tunay na nakikinabang dito, muling uminit ang diskusyon matapos lumutang ang mabibigat na alegasyon hinggil sa ilang kontrata ng flood control at iba pang imprastraktura sa bansa. Ang sentro ng usapan: ang sinasabing papel ng isang kilalang construction group, ang umano’y paggamit sa kanila bilang “front,” at ang mas malalim na koneksyong hinihinalang nasa likod ng bilyong pisong proyekto.

Sa isang serye ng pahayag, iginiit ni dating Senador Antonio Trillanes na kailangan umanong busisiin nang husto ang mga kontrata ng Department of Public Works and Highways na may kaugnayan sa mga proyektong hawak ng grupong Discaya. Ayon sa kanya, hindi raw sapat na tingnan lamang ang mga kumpanyang nasa harap ng kontrata. Ang mas mahalagang tanong: sino ang tunay na gumagawa ng trabaho, at sino ang mas malaking kumikita?

Ikinuwento ni Trillanes na nagsimula umano ang grupo sa lokal na antas, partikular sa Pasig, bilang isa lamang sa maraming kontratistang konektado sa mga dating lokal na opisyal. Ngunit pagdating ng 2016, bigla raw itong na-accredit bilang triple-A contractor—isang antas na karaniwang nangangailangan ng malawak na karanasan, sapat na kagamitan, at malaking manpower. Para sa kanya, dito pa lamang ay may dapat nang ipaliwanag.

Sa mundo ng construction, karaniwan umanong hindi kayang hawakan ng kahit malalaking kumpanya ang daan-daang proyekto nang sabay-sabay. Kailangan ng matinding mobilization ng kagamitan, tauhan, at technical expertise. Ngunit ayon sa alegasyon, ang naturang grupo ay nakakuha ng sunod-sunod at sabay-sabay na proyekto sa iba’t ibang panig ng bansa—isang sitwasyong itinuturing ng ilan na halos imposible kung iisang kumpanya lamang ang aktuwal na gumagawa.

Dito pumapasok ang konsepto ng joint ventures at royalty system na binanggit ni Trillanes. Sa ilalim umano ng ganitong setup, ang kumpanyang nasa harap ng kontrata ay tumatanggap lamang ng porsyento o “royalty,” habang ang aktuwal na konstruksyon at mas malaking kita ay napupunta sa mga ka-partner. Sa madaling salita, ayon sa alegasyon, pangalan lamang ang ginagamit upang makuha ang kontrata, ngunit hindi sila ang tunay na gumagawa ng trabaho.

Mas lalong naging kontrobersyal ang usapin nang ihayag ni Trillanes na kabilang umano sa mga joint venture partners ang mga kumpanyang pagmamay-ari ng mga kamag-anak ng isang senador na naging makapangyarihan noong nakaraang administrasyon. Bagama’t wala pang pinal na hatol at mariing itinatanggi ng mga sangkot ang paratang, nanawagan ang dating senador na imbestigahan ito nang buo at walang pinipili.

Para sa maraming nagmamasid, hindi na bago ang ganitong mga alegasyon sa bansa. Sa loob ng ilang dekada, paulit-ulit nang lumalabas ang mga kuwento ng “dummies,” front companies, at mga kontratang dumadaan sa masalimuot na network ng koneksyon at impluwensya. Ngunit sa pagkakataong ito, kakaiba ang laki ng halagang binabanggit—umaabot umano sa daan-daang bilyong piso, partikular sa mga flood control projects na matagal nang tinatanong ng publiko kung bakit tila hindi ramdam ang epekto sa kabila ng laki ng pondo.

Ang panawagan ngayon ay malinaw: kailangan ng masusing pagsusuri sa lahat ng kontrata, mula sa awarding hanggang sa aktuwal na implementasyon. Hindi lamang ang mga kumpanyang nasa papel ang dapat managot, kundi pati ang mga posibleng mastermind na nasa likod ng sistema. Ayon sa mga kritiko, hangga’t hindi ito nagagawa, mananatiling paulit-ulit ang parehong problema—malalaking proyekto, malaking pondo, ngunit kulang ang resulta para sa taumbayan.

May dagdag pang tensyon sa isyu dahil sa sitwasyon ng isa sa mga pangunahing personalidad na sangkot sa mga alegasyon. Ayon sa ulat, hinahamon siya ni Trillanes na magsalita at ilantad ang umano’y tunay na backers, kung nais niyang linisin ang kanyang pangalan at mailigtas ang sarili. Para sa dating senador, hindi sapat na may iilang pangalan lamang ang masisi; kailangang ilabas ang buong larawan ng sistemang umano’y ginamit upang mailusot ang mga kontrata.

Sa kabilang banda, may mga nagsasabing dapat maging maingat ang publiko. Ang mga paratang ay nananatiling paratang hangga’t hindi napapatunayan sa korte. Mahalaga pa rin ang due process at ang karapatan ng bawat isa na magpaliwanag. Ngunit kasabay nito, iginiit ng marami na hindi rin dapat manahimik ang mga awtoridad, lalo na kung may malinaw na indikasyon ng posibleng paglustay ng pondo ng bayan.

Sa mas malawak na konteksto, ang isyung ito ay sumasalamin sa mas malalim na problema ng sistema. Kapag ang mga kontrata ay nagiging larangan ng impluwensya at koneksyon, ang nawawala ay ang tiwala ng mamamayan. Ang flood control na dapat sana’y panangga sa sakuna ay nagiging simbolo ng kabiguan, at ang imprastraktura na inaasahang magpapabuti ng buhay ay nagiging paalala ng katiwalian.

Para sa karaniwang Pilipino, simple lamang ang hinihingi: malinaw na sagot at tunay na pananagutan. Kung may nagkamali, managot. Kung may umabuso, ilantad. At kung may inosente, bigyan ng pagkakataong patunayan ito. Ang mahalaga, hindi na muling mauwi sa katahimikan ang ganitong kalalaking usapin.

Habang patuloy ang mga panawagan para sa imbestigasyon, nananatiling bukas ang tanong kung hanggang saan aabot ang pagsisiyasat at kung sino-sino ang tunay na masasangkot. Ang sigurado, ang isyung ito ay hindi lamang tungkol sa isang kumpanya o isang pangalan. Ito ay tungkol sa kung paano pinamamahalaan ang yaman ng bayan, at kung may sapat bang lakas ng loob ang sistema upang harapin ang sarili nitong anino.

Sa huli, ang hinahanap ng publiko ay hindi drama o intriga, kundi katotohanan. Sa panahong laganap ang pagdududa, ang tanging makapagbabalik ng tiwala ay isang malinaw, patas, at walang kinikilingang proseso. Hangga’t hindi iyon nakakamit, mananatiling bukas ang sugat ng hinala—at patuloy na magtatanong ang bayan: sino nga ba ang tunay na kumikita?