Nayanig ang buong bansa nang lumabas ang mga ulat tungkol sa tinaguriang “DPWH Leaks.” Sa gitna ng paghimay sa pambansang pondo, isang listahan ang naging mitsa ng mainit na diskusyon: ang mga top-notcher na senador na diumano’y humiling ng mga dambuhalang proyekto bago pa man maisalang ang National Expenditure Program (NEP). Habang ang trabaho ng isang mambabatas ay gumawa ng batas, marami ang nagtatanong—bakit tila naging mga “mambubutas” sila sa kaban ng bayan?

Sa ating sistema ng gobyerno, ang NEP ay ang proposed budget na nanggagaling sa ehekutibo. Dito pa lang, dapat ay malinis na ang listahan ng mga proyekto batay sa pangangailangan ng bansa. Pero ayon sa mga dokumentong inilabas, lumalabas na marami sa ating mga sikat at “top-notcher” na mga senador ang mayroon nang “nakapwestong” mga proyekto sa Department of Public Works and Highways (DPWH) bago pa man ito makarating sa diskusyon sa Senado. Ang masakit pa nito, ang ilan sa mga proyektong ito ay iniuugnay sa mga “ghost projects” at maanomalyang flood control systems na hindi naman nararamdaman ng taumbayan.

Bakit ba ito malaking isyu? Simple lang: Kapag ang isang senador ay nakikialam na sa paglalagay ng proyekto sa loob ng NEP, nabubura ang linya sa pagitan ng paggawa ng batas at pagpapatupad ng proyekto. Ang trabaho ng lehislatura ay suriin ang budget, hindi ang magdikta kung saan dapat itayo ang isang tulay o kalsada para sa sariling interes o politikal na pogi points. Sa mga lumabas na leak, kabilang ang mga pangalan ng mga batikang senador na dati nang nangako ng transparency, ngunit ngayon ay tila nakikipag-unahan sa “insertion” ng pondo.

Marami sa ating mga kababayan ang nagagalit dahil habang hirap ang marami sa taas ng bilihin at kakulangan sa serbisyo, ang bilyon-bilyong pondo ay tila pinaghahati-hatian na ng mga nasa itaas bago pa man ito maaprubahan. Ang terminong “mambubutas” ay naging simbolo ng pagkadismaya ng publiko—mga mambabatas na sa halip na ayusin ang butas sa sistema, ay tila sila pa ang gumagawa ng butas para makalusot ang kani-kanilang mga “pet projects.”

Hindi rin maiwasang paghambingin ang mga senador na ito sa mga tunay na nagsisilbi. Sa bawat bilyong napupunta sa mga kaduda-dudang kalsada o flood control na hindi naman tumitigil ang baha, ilang silid-aralan o ospital sana ang naipatayo? Ang hamon ngayon sa ating mga “top-notchers” ay ang patunayan na sila ay mambabatas para sa bayan, at hindi mambubutas para sa sariling bulsa. Ang DPWH Leaks ay hindi lamang usapin ng pera; ito ay usapin ng integridad at tiwala na ibinigay ng bawat Pilipino noong sila ay iboto.

Hanggang kailan tayo magtitiyaga sa ganitong kalakaran? Ang bawat “insertion” ay bawas sa pagkakataon ng isang mahirap na pamilya na makaahon. Sa darating na mga budget hearing, kailangang maging mapagmatyag ang publiko. Hindi sapat ang magaling magsalita sa harap ng camera; ang kailangan natin ay mga pinunong may takot sa Diyos at tunay na malasakit sa kaban ng bayan. Huwag nating hayaang ang ating mga boto ay maging instrumento lamang para sa mga taong ang tanging alam ay magbutas sa pondo ng Pilipinas.